Συνθέτοντας το μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο

Ισπανική και ελληνική κουλτούρα. Αναζητώντας το μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο

Το πρωτότυπο κείμενο γράφηκε από τον Ερατοσθένη Γ. Καψωμένο και δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, 04 Μαΐου 2012 17:57  

 

Μνήμη Isabel Garcia Galvez*  

[Συνοπτική παρουσίαση: Γιώργος Χατζηαποστόλου]

Όταν ονειρευόμαστε ανθρώπινα επιτεύγματα,
το καμάρι και τη χαρά της ανθρώπινης ύπαρξης, το βλέμμα μας
στρέφεται προς τη Μεσόγειο

(Georges Duby, Κολέγιο της Γαλλίας) 

Διαπιστώνεται ότι ανάμεσα  στις χώρες της Νότιας Ευρώπης  απουσιάζει η καταγραφή συγκεκριμένων στοιχείων της πολιτισμικής συγγένειας, που να σχηματίζουν ένα κοινό πολιτισμικό πρότυπο.

Ήδη από τη δεκαετία του 1870 ως τη δεκαετία του 1930, συγγραφείς, όπως  ο Πωλ Βαλερύ, ο Αντρέ Ζίντ κι ο Αλμπέρ Καμύ και πρωτοπόροι ζωγράφοι, όπως ο Σεζάν, ο Ματίς, ο Κλεε και ο Πικάσο, και ακόμα ιστορικοί και κοινωνικοί ανθρωπολόγοι αναζητούν την πολιτισμική ενότητα των λαών της Μεσογείου. Ο Fernand Braudel και η σχολή του μελετούν την πολιτισμική ιστορία των λαών της Μεσογείου ως μια σύνθεση γεωγραφίας και ιστορίας, που συνθέτουν μια πολιτισμική ταυτότητα των χωρών της Μεσογείου[1]. Οι σχετικές ανθρωπολογικές έρευνες εξετάζουν πολλά θέματα, όπως:               

• τα μοντέλα οργάνωσης στις παραδοσιακές και σύγχρονες κοινωνίες της Νότιας Ευρώπης·
• τη συγκρότηση του οικιακού και του δημόσιου χώρου,
• τις μορφές και το πολιτισμικό περιεχόμενο της συγγένειας · δηλαδή, τις μορφές του γάμου, της μεταγαμήλιας εγκατάστασης και της μεταβίβασης της περιουσίας και του ονόματος·
• τους ηθικούς κώδικες και τους ρόλους των φύλων, τις μορφές δράσης ανδρών και γυναικών, το συμβολισμό των αισθητηριακών και συναισθηματικών εμπειριών)·
• τον κόσμο του παραδοσιακού καφενείου·
• τη σφαίρα της λαϊκής θρησκείας,
• τις πολιτισμικές διαστάσεις της πολιτικής ζωής,
• την κοινωνική οργάνωση και
• τη συγκρότηση της πολιτισμικής και εθνικής ταυτότητας, κ.ά.[2]

Οι Ευρωπαίοι εθνολόγοι - ανθρωπολόγοι διακρίνουν το Μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο, από τη δική τους κουλτούρα. Σε ανάλογο συμπέρασμα έχει καταλήξει και ο ομιλών ύστερα από πολυετείς έρευνες πάνω στα διακριτικά γνωρίσματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και κουλτούρας (1979-2009). Στο πρώτο στάδιο της έρευνας διαπίστωσε ότι το πολιτισμικό πρότυπο των αγροτοκτηνοτροφικών κοινοτήτων της ελληνικής υπαίθρου όπως αποτυπώνεται στην ελληνική δημοτική ποίηση, ανήκει σε διαφορετική πολιτισμική οικογένεια από το δυτικοευρωπαϊκό [3]. Σε δεύτερο στάδιο, ύστερα από συστηματική έρευνα πάνω στις δομές βάθους και τα αξιακά συστήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, διαπίστωσε ότι οι κορυφαίοι Νεοέλληνες ποιητές, από το Σολωμό και το Σικελιανό ως το Σεφέρη, το Ρίτσο, τον Ελύτη και την Πρώτη μεταπολεμική γενιά, εκφράζουν το ίδιο πολιτισμικό  πρότυπο και διακρίνουν την ελληνική πνευματική παράδοση από το  Δυτικό πρότυπο της βιομηχανικής και τεχνολογικής εποχής [4], [5]. Τέλος, επαληθεύοντας τα ερευνητικά μας κριτήρια, διατυπώνουμε την υπόθεση ότι η ελληνική πνευματική παράδοση δείχνει πως στην Ελλάδα εξελίχθηκε ένα  διακριτό πολιτισμικό πρότυπο, που ονομάζομε Μεσογειακό πρότυπο [6].

Εδώ πρέπει να συνυπολογίσομε και ορισμένες άλλες παραμέτρους που επαληθεύουν τις διαπιστώσεις μας. Στο πεδίο του υλικού βίου, την περίφημη μεσογειακή διατροφή, που αντιπροσωπεύει ένα σαφώς διακριτό διαιτολόγιο τόσο από την ανατολίτικη όσο κι από τη δυτική κουζίνα και που προβάλλεται στις τελευταίες δεκαετίες ως ένα πρότυπο ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής. Στο πεδίο της τέχνης, έχομε δύο εξίσου γνωστά και αναμφισβήτητα παραδείγματα: την παράδοση της εκκλησιαστικής και λαϊκής εικονογραφίας, με τη μοναδική αφαιρετική πνευματικότητά της· και την παράδοση της εκκλησιαστικής και λαϊκής μουσικής (βυζαντινή μουσική και παρασημαντική, δημοτικό τραγούδι, αστικό λαϊκό τραγούδι), που αντιπροσωπεύει ένα αυτοδύναμο και πολύ ισχυρό μουσικό πρότυπο, το οποίο επηρέασε ουσιαστικά όλη την Εγγύς και Μέση Ανατολή.

Συνδυάζοντας λοιπόν τα πορίσματα συγγενών επιστημονικών κλάδων που αφορούν πολιτισμικές εκφράσεις της Μεσογειακής λεκάνης, με τα πορίσματα των δικών μας ερευνών στο πεδίο του προφορικού και γραπτού πολιτισμού, θεωρούμε ότι διαθέτομε πλέον επαρκή τεκμήρια για να θέσομε το ζήτημα σε δημόσια συζήτηση.

Η υπόθεση εργασίας αφορά το ερώτημα αν υπάρχει στ' αλήθεια ένα Μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο, που συνδέει με μια στενότερη συγγένεια τους λαούς της Νότιας Ευρώπης ή της Μεσογειακής λεκάνης γενικότερα; Η παρούσα ανακοίνωση ξεκινά για να διατυπώσει τα ερευνητικά αιτήματα που απορρέουν απ' αυτήν, στο πεδίο των πολιτισμικών σπουδών [7].

 

- Ποιο είναι λοιπόν το Μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο και με ποια κριτήρια το διακρίνομε;

Θα ξεκινήσομε από γενικά ταξινομικά κριτήρια, για να τεκμηριώσομε πρώτα τα διακριτικά γνωρίσματα του μεσογειακού προτύπου, που το ξεχωρίζουν από άλλα, … συγγενή πολιτισμικά συστήματα. Και θα προχωρήσομε ύστερα στις μεταξύ τους συναρτήσεις και στους υπάλληλους πολιτισμικούς κώδικες, που συμπληρώνουν τη σημειωτική του συστήματος.

Τα μεθοδολογικά εργαλεία που προτείνομε ως κριτήρια διάκρισης των πολιτισμικών συστημάτων και τα οποία θα παρουσιάσομε εδώ με τη μέγιστη δυνατή συντομία, είναι οι συναρτήσεις :

• φύση - πολιτισμός,
• ορθολογισμός - μυστικισμός,
• άτομο – κοινωνία,
• χώρος - χρόνος.

Ο τρόπος που γίνονται αντιληπτές αυτές οι σχέσεις από το κοινωνικό σώμα (σχέσεις ισορροπίας ή σχέσεις αντίθεσης, ποιο σκέλος σημασιοδοτείται θετικά, ποιο αρνητικά) είναι αποκαλυπτικός για το γενικό προσανατολισμό του συστήματος. Τα κριτήρια αυτά εξειδικεύονται σε υπάλληλους πολιτισμικούς κώδικες, όπως οι σχέσεις :

• αντικειμενικού – υποκειμενικού,
• υλικού – πνευματικού,
• ανθρώπινου – θείου,
• φυσικών αξιών – ηθικών αξιών,
• κάλλους – αγαθού,
• παρόντος – παρελθόντος,
• ζώντων και νεκρών,
• νόμιμου – δίκαιου, κλπ.

Χαρακτηριστική επίσης είναι η αντίληψη της ιστορίας (γραμμική ή κυκλική) και ο τρόπος που νοείται η σχέση μεταξύ των αντιθέτων (αρχή του αμοιβαίου αποκλεισμού ή της συνύπαρξης των αντιθέτων). Θα εκθέσομε πρώτα τα κύρια και βασικά κριτήρια που μας επιτρέπουν να ταξινομήσομε τους πολιτισμούς σε μεγάλες ενότητες ή οικογένειες.

Σύνοψη

Το μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο	Το (δυτικό) πολιτισμικό πρότυπο της τεχνολογικής εποχής
ανήκει στους πολιτισμούς της εντοπιότητας, όπου η συνείδηση ταυτότητας ορίζεται από την τοπική καταγωγή και την αλληλεγγύη των μελών της κοινότητας (οριζόντια δομή)·	ανήκει στους πολιτισμούς του χρόνου, όπου η ταυτότητα ορίζεται από την αυτοσυνείδηση του υποκειμένου και τη σχέση του με την υπερβατική εξουσία του θείου (κάθετη δομή).
εκφράζει την πίστη στην αντικειμενικότητα του ορατού κόσμου και την αντίληψη της ενότητας του σύμπαντος (πνευματική υπόσταση του υλικού κόσμου: μονιστικό μοντέλο)·	εκφράζει την προτεραιότητα της υποκειμενικής συνείδησης έναντι του κόσμου και τη διάσπαση του ενιαίου σύμπαντος σε υλικό και πνευματικό κόσμο (:δυιστικό μοντέλο).
θεμελιώνεται στην αρμονική σχέση του ανθρώπου με τη φύση και στην «ομολογία» φυσικών και ηθικών αξιών (φύση = πολιτισμός), ορίζοντας την εγκόσμια ζωή ως περιοχή ευδαιμονίας και αξιώνοντας την [άμεση] βίωση και νομή αξιών και αγαθών.	ορίζεται από τη σχέση αντιπαλότητας του ανθρώπου προς τη φύση, την προτεραιότητα του τεχνητού έναντι του φυσικού και τη ριζική αντίθεση ηθικών και φυσικών αξιών (φύση vs πολιτισμός)· αντίθεση που συνεπάγεται τη μετάθεση της ευτυχίας του ανθρώπου από την εγκόσμια ζωή στο μεταφυσικό επέκεινα.
Ως προς τη σχέση ατόμου – κοινωνίας
το μεσογειακό πρότυπο βασίζεται στην αλληλεγγύη των μελών της κοινότητας και στην εναρμόνιση και ισορροπία ατομικού και συλλογικού συμφέροντος (άτομο = κοινωνία), που συνεπάγεται μια συμμετοχική κοινωνία, όπου το άτομο είναι δημιουργικός παράγοντας στη συλλογική ζωή (πρότυπο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης ο κοινοτισμός και ο συνεργατισμός).	Αντίθετα, το δυτικό πρότυπο βασίζεται στην προτεραιότητα του ατομικού συμφέροντος έναντι του συλλογικού (άτομο vs κοινωνία) και στη λεγόμενη «οικονομία της αγοράς», που καθιερώνει την αρχή του εξοντωτικού ανταγωνισμού για το κέρδος και συνεπάγεται την εκμετάλλευση και την αλλοτρίωση των ανθρώπων (ανταγωνιστική κοινωνία).
Σε συνδυασμό με την κοσμοθεωρητική αρχή της αρμονίας των αντιθέσεων, εμπνέει ένα πολιτισμικό ιδεώδες ειρηνικής συνύπαρξης.	Σε συνδυασμό με την κοσμοθεωρητική αρχή της αντιπαλότητας προς τη φύση και το σύνδρομο της απόλυτης πολιτισμικής υπεροχής, τροφοδοτεί ένα άκρως επιθετικό πρότυπο που δεν έχει άλλη επιλογή από την παγκόσμια επιβολή.

 

Η υπόθεση εργασίας που υποβάλλεται στην κρίση της επιστημονικής κοινότητας με την παρούσα μελέτη έχει δύο αλληλένδετα σκέλη: το ένα είναι η τυπολογία για τη διάκριση των πολιτισμικών συστημάτων· το άλλο είναι τα διακριτικά γνωρίσματα του Μεσογειακού πολιτισμικού προτύπου. Και το ένα και το άλλο μένει να επαληθευτούν από ειδικότερες έρευνες των εθνικών και τοπικών πολιτισμών σε κάθε χώρα της μεσογειακής λεκάνης χωριστά. Οι σχετικές διαπιστώσεις μας, αν δεν είναι επαρκείς για να τεκμηριώσουν τις κοινές πολιτισμικές αφετηρίες των Μεσογειακών λαών, είναι, ελπίζομε, ικανές να νομιμοποιήσουν ως ερευνητικό ζητούμενο την ανίχνευση του Μεσογειακού προτύπου στους πολιτισμούς της Νότιας Ευρώπης. Μάλιστα, θα λέγαμε ότι η συγκυρία της καθολικευμένης οικονομικής, πολιτικής και πολιτισμικής κρίσης στο δυτικό κόσμο καθιστά την αναζήτηση εναλλακτικών πολιτισμικών προτύπων επιτακτική. Αν η παρούσα ανακοίνωση γίνει αφορμή να ξεκινήσουν ανάλογες, συστηματικές μελέτες στο πεδίο της ισπανικής λογοτεχνίας και κουλτούρας, θα έχει εκπληρώσει το σκοπό της.

Παραπομπές

[1] Fernand Braudel, La Méditerranée. L'espace et l'histoire, Paris, Éditions Flammarion / Champs: histoire, 1985: 10-11. Πρβλ. Jean Carpentier – François Lebrun, Ιστορία της Μεσογείου, μτφρ. Δ.Κωστελένος, Αθήνα, Πατάκης, 2009: 404-14.

[2] Βλ. Επιλογή Βιβλιογραφίας στο τέλος (A. Μεσόγειος. Ιστορικές και Ανθρωπολογικές έρευνες).

[3] Βλ. Ε.Γ.Καψωμένος, «Η αντίθεση φύσης-κουλτούρας στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι»: «Σημειωτική και Κοινωνία». Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Σημειωτικής Εταιρείας, (Θεσσαλονίκη 22-23 Ιουνίου 1979), Αθήνα εκδ. Οδυσσέας, 1980: 227-232. Πρβλ. “Το λαϊκό επαναστατικό μοντέλο στο δημοτικό τραγούδι. Διαχρονική εξέλιξη των δομών του ηρωικού τραγουδιού” (Εισήγηση στο Συμπόσιο Προβλήματα Σοσιαλισμού. Θεωρία και Πράξη, Χανιά, 23-25 Ιουνίου 1985), περ. Πολιτιστική 24 (Οκτ. '85): 13-20. - Του ίδιου, Δημοτικό τραγούδι. Μια διαφορετική προσέγγιση, Αθήνα, Πατάκης, 21996 . - «La révolution primitive dans la chanson populaire grecque. Le cas de la chanson klephtique. Une approche socio-sémiotique», Revue des Études Néo-Helléniques (Paris, 1993) II/l-2: 39-88.

[4] Άγγελος Σικελιανός, Λυρικός Βίος, τ. Α΄ (:Πρόλογος), φιλολ. επιμ. Γ.Π.Σαββίδης, Ίκαρος, 1965 - Πεζός Λόγος, τ. Α-Δ, 1978. Γ. Σεφέρης, Δοκιμές, φιλολ. επιμ. Γ.Π. Σαββίδης, τόμ. 1-2, Ίκαρος, 1974. Οδ. Ελύτης, Ανοιχτά Χαρτιά, Ίκαρος, 1987, - Εν Λευκώ, Ίκαρος, 1993, - Ο κήπος με τις αυταπάτες, Ύψιλον, 1995.  Ε.Γ.Καψωμένος, «Εισαγωγή στην κοσμολογία του Σικελιανού”, Κώδικες και σημασίες, Αθήνα, Αρσενίδης, 1990: 110-135. - «Η ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και το τοπικό πολιτισμικό σύστημα», Θέματα Λογοτεχνίας, 1(Αθήνα, Νοε. 1995-Φεβρ. 1996): 19-36 [= Οδυσσέας Ελύτης. Ο ποιητής και οι ελληνικές πολιτισμικές αξίες. Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου (Κως, 25-29 Ιουνίου 1994), Επιμέλεια - Εισαγωγή: Ε.Γ. Καψωμένος, Αθήνα, Γκοβόστης, 2000: 53-70, κ.α.]. Ε.Γ.Καψωμένος, Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. Ερμηνευτικά προβλήματα, Πάτρα, Περί τεχνών, 2005. Ε.Γ.Καψωμένος, «Η μυθολογία του φωτός στην ποίηση του Σεφέρη», Πρακτικά Συμποσίου Σεφέρη, Λευκωσία, Μορφωτική Υπηρεσία Υπουργείου Παιδείας, 1991: 63-78.

[5] E.G.Kapsomenos,«Á la recherche de la culture européenne perdue. Mythes littéraires et modèles culturels», Revue d'Esthétique. No Special: «Grèce. Art-Culture» (Paris) 20 (1991): 74-86. - Ε.Γ.Καψωμένος, Αναζητώντας το χαμένο ευρωπαϊκό πολιτισμό. Νεοελληνική ποίηση και πολιτισμική παράδοση, Αθήνα, Πατάκης, 2002.

[6] Οι σχετικές έρευνες αναπτύσσονται στις ακόλουθες φάσεις: Η πρώτη καλύπτει τη δεκαετία του 1980 και επικεντρώνεται στη διερεύνηση των σχέσεων φύση vs πολιτισμός και άτομο vs κοινωνία ως τυπολογικών κριτηρίων για τη διάκριση των πολιτισμικών συστημάτων σε ευρύτερες πολιτισμικές ενότητες (αφετηρία το 1979: Πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο Σημειωτικής, Θεσσαλονίκη, 1979 [=Σημειωτική και Κοινωνία, 1980: 227-232] και Η σχέση ανθρώπου – φύσης στον Σολωμό, Χανιά 1979. – «Προβλήματα μεθόδου σε μια κοινωνιοσημειωτική προσέγγιση της λογοτεχνίας. Παράδειγμα ανάλυσης: Το κλέφτικο τραγούδι», Η Ζωή των Σημείων. Τρίτο Πανελλήνιο Συνέδριο Σημειωτικής (Ιωάννινα, 1989), Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1996: 453-482 (: το σύνθετο σύστημα σχέσεων: λευτεριά vs σκλαβιά = ζωή vs θάνατος). Η δεύτερη φάση αντιστοιχεί περίπου στη δεκαετία του 1990, όπου τεκμηριώνεται πληρέστερα η λειτουργικότητα των κριτηρίων και συμπληρώνεται με μια σειρά νέα κριτήρια: κάλλος vs αγαθό, μυστικισμός vs ορθολογισμός, νόμιμο vs δίκαιο, αρχή της συνύπαρξης των αντιθέτων: E.G.Kapsomenos, 1991: 74-86.

–“Tυπολογικά κριτήρια για μια σημειωτική της ελληνικής κουλτούρας”, 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο E.Σ.E. Σημειωτική και πoλιτισμός, τ. I: Kουλτούρα-λογοτεχνία-επικοινωνία. Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 2001:43-63.

– E.G.Kapsomenos, "La relation entre nature et culture comme critère typologique des systèmes culturels",Actes du Vlème Congrès International de l'Association Internationale de Sémiotique:«La semiotique: Carrefour de la Nature et de la Culture»,Guadalajara, Mexico,Juillet 1997 (ηλεκτρον. έκδ.) Η τρίτη φάση αντιστοιχεί στη δεκαετία του 2000, όπου ανιχνεύονται, κατ' αντιδιαστολή, τα τυπολογικά γνωρίσματα του αντίπαλου πολιτισμικού προτύπου, που είναι η κουλτούρα της παγκοσμιοποίησης και τα συμπτώματά της: "Παγκοσμιοποίηση και οικουμενικότητα. Σημειωτική των όρων και των πολιτισμών", Πολιτιστικές ταυτότητες και "παγκοσμιοποίηση". Κείμενα Συνεδρίων 2, Αθήνα, Εκδόσεις Εντελέχεια, 2003:77-94. –"Αυτοσυνειδησία και αλλοτρίωση. Μια σημειωτική του εκσυγχρονισμού", Παράδοση και εκσυγχρονισμός στην Ελλάδα του 21ου αι. Εισηγήσεις Συνεδρίου, Αθήνα, Εκδόσεις Εντελέχεια. 2006: 177-187.

–“Διαπολιτισμικότητα, πολυπολιτισμός και εθνικές ταυτότητες. Μια κριτική προσέγγιση της παγκοσμιοποίησης”, 7ο Εθνικό Συνέδριο Ελληνικής Σημειωτικής Εταιρείας (Πάτρα, 2004) Αθήνα: Gutenberg, 2008: 19-34. Το σημερινό στάδιο της έρευνας έχει ως αφετηρία το Ι' Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο (Χανιά, Οκτ. 2006), όπου προτείνομε το τυπολογικό κριτήριο: “Πολιτισμοί του χώρου και πολιτισμοί του χρόνου” και δείχνομε ότι η κουλτούρα της Κρήτης ανήκει σε μια ενδιάμεση κατηγορία, τους πολιτισμούς της εντοπιότητας. Βλ. Βιβλιογραφία, κεφ. Β΄ Το δυτικό πολιτισμικό πρότυπο και Γ΄ Το νεοελληνικό πρότυπο.

[7] Μια πρώτη, μη συστηματική έρευνα που επιχειρήσαμε στο πεδίο της λογοτεχνίας και των αξιακών κωδίκων παρέχει ενδείξεις για μια ιδιαίτερη συγγένεια ανάμεσα στην ελληνική και στις ισπανικές κουλτούρες. Στην αφετηρία αυτής της έρευνας βρίσκεται η διαπίστωση ότι οι Ευρωπαίοι (κι ανάμεσά τους Ισπανοί και Έλληνες) υπερρεαλιστές, αναζητώντας εναλλακτικά πολιτισμικά πρότυπα απέναντι στο κυρίαρχο δυτικό μοντέλο, το οποίο καταδίκαζαν κι επεδίωκαν ν' ανατρέψουν, στράφηκαν προς τις νησιώτικες κουλτούρες της Μεσογειακής λεκάνης. Μια άλλη αφετηρία ήταν η μεγάλη απήχηση που βρίσκουν συγγραφείς και καλλιτέχνες αντιπροσωπευτικοί της ισπανικής και ισπανόφωνης κουλτούρας στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Τα πιο διάσημα παραδείγματα είναι η απήχηση στην Ελλάδα του Θερβάντες με το Δον Κιχώτη, του Πάμπλο Νερούντα, του Οκτάβιο Πάζ, του Μ. Ουναμούνο, του Λόπε ντε Βέγκα, του Πάμπλο Πικάσο (στο έργο του οποίου ο Ελύτης, ο Εμπειρίκος κι ο Εγγονόπουλος έχουν αφιερώσει λαμπρές σελίδες) και βέβαια, του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα με το σύνολο του μεταφρασμένου θεατρικού και ποιητικού του έργου, αλλά κατεξοχήν με το Ματωμένο Γάμο. Μια τρίτη παράλληλη αφορμή ήταν ο Καζαντζάκης και όσα έγραψε για την ισπανική κουλτούρα στα διαδοχικά ταξίδια του στην Ισπανία (όπως και ο Πρεβελάκης εξάλλου). Οι διεισδυτικές παρατηρήσεις και οι διακειμενικές αναφορές του αφηγητή-συγγραφέα στο “Ταξιδεύοντας. Ισπανία” υποδηλώνουν, όπως έχομε εξηγήσει άλλοτε, ένα αφανή διάλογο ανάμεσα στις δύο πνευματικές παραδόσεις, την ισπανική και την ελληνική, που παρέχει έδαφος για ανίχνευση πολιτισμικών αντιστοιχιών ή συγγενειών. Ο Γιάννης Χασιώτης μας υπενθύμισε, στην Εισαγωγική του ομιλία, την εξομολόγηση του Καζαντζάκη: “Η ψυχή μου αισθάνεται συγγενική με την ισπανική όπως με καμιά άλλη”. Μια ανάλογη δήλωση του Φώτη Κόντογλου μας μετέφερε χθεσινή του ομιλία ο Απ. Μπενάτσης. Από τέτοιες εμπειρίες ή ομολογίες ξεκινώντας, επιχειρήσαμε μια θεωρητικοποίηση των αναλογιών. Οι δομικές συγγένειες ανάμεσα στην ελληνική και στην ισπανική κουλτούρα που προκύπτουν από την αναγωγή σε χαρακτηριστικές για τον προσανατολισμό τους δομές βάθους, παρέχουν σοβαρές ενδείξεις για την ύπαρξη ενός κοινού αρχετύπου (βλ. στο κεφ. Α.2 της Βιβλιογραφίας ). Η περίσταση κι ο χρόνος δεν επιτρέπουν να αναφερθούμε σ' αυτές τις αναλογίες, που έτσι κι αλλιώς είναι ενδεικτικές και όχι αποδεικτικές. Κρίνομε σκοπιμότερο, σ' αυτή τη φάση της έρευνας, να τις χρησιμοποιήσομε απλώς ως αφετηρία προβληματισμού, προκειμένου να εκθέσομε τα τυπολογικά κριτήρια και μεθοδολογικά εργαλεία με τα οποία επιχειρούμε να ορίσομε το Μεσογειακό πολιτισμικό πρότυπο.

Πηγή: http://www.eks-ik.eu/dimosieyseis-ekdoseis/arthra-meletes/92-ispaniki-kai-elliniki-koultoyra-anazitontas-to-mesogeiako-politismiko-protypo

...περισσότερη αλήθεια στην Ελλάδα...

Αλβανίας Αναστάσιος: «Κάναμε Ορθοδοξία λίγο μπαρόκ με πολλά περιττά πράγματα»

Του Μάνου Χατζηγιάννη

«Χρειαζόμαστε περισσότερες ιδέες και περισσότερη αλήθεια στην Ελλάδα. Ας αφήσουμε τη μιζέρια και το να κατηγορούμε ο ένας τον άλλον» είπε σε συνέντευξή του στη ΝΕΤ ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας κ. Αναστάσιος. Και συμπλήρωσε πως ο ήλιος της δικαιοσύνης δε σβήνει τις δυσκολίες τις δικές μας.
Ο κ. Αναστάσιος αρχικά εξιστόρησε πως βρέθηκε στην Αλβανία και επισήμανε πως το πιο σημαντικό είναι η πιστότητα στην Εκκλησία και όχι τα πολλά σχέδια. «Πολλοί έλεγαν ότι με έριξαν στο λάκκο των λεόντων» είπε χαρακτηριστικά. «Φτάνω Ιούλιο του 1991 στο αεροδρόμιο και βλέπω μια ομάδα ανθρώπων. Κουρασμένοι φτωχοί...Είναι η ομάδα η πρώτη των Ορθοδόξων. Πάμε στο ναό που ήταν πρώην γυμναστήριο χωρίς τζάμια. Έπρεπε να πω κάτι πολύ σύντομο και ουσιαστικό . Τους είπα ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ και μου απάντησαν ΑΛΗΘΩΣ ΑΝΕΣΤΗ» (σ.σ. Ήταν Ιούλιος, ήταν συμβολική κουβέντα). Με αυτή τη φράση περιέγραψε τις πρώτες στιγμές στην Αλβανία, ενώ για τα προβλήματα που αντιμετώπισε κατά καιρούς είπε:«Όταν μας πετροβολούν, εμείς παίρνουμε τις πέτρες και χτίζουμε»
Είπε πως στην Αλβανία υπήρχε μια γενικότερη καχυποψία, που έβλεπε με κριτικό μάτι το κάθε του βήμα. Αποκάλυψε πως δε χρησιμοποίησε ποτέ ένα αλεξίσφαιρο αυτοκίνητο που του έκαναν δώρο από την Αγγλία.
«Είναι ελεύθερος όποιος αγαπάει-Ένας κόσμος που είχε μεγαλώσει με το πιστεύω ότι δεν υπάρχει Θεός. Πως θα μπορούσε να πιστέψει έναν άνθρωπο που ήρθε από την Ελλάδα; Ο χρόνος θα δείξει....» σχολίασε
Τόνισε πως τα δύο τελευταία χρόνια έχουν χειροτερέψει οι σχέσεις. Έχουν αναδειχθεί δυνάμεις που θέλουν ένταση και στην Ελλάδα και στην Αλβανία
Είπε ακόμη πως τα παιδιά στα σχολειά τους μαθαίνουν πράγματα που δεν υπάρχουν. «Να δούμε ποιές ρίζες δηλητηριάζουν την αλήθεια» τόνισε και συμπλήρωσε πως στην Αλβανία υπάρχουν δυνάμεις που έχουν στο πρόγραμμά τους το... αντί (αντιελληνικό)
«Δεν υποτιμώ τη βλακεία και την ανοησία που ενίοτε είναι πιο δυνατή από τη σωφροσύνη. Προσοχή στην ανοησία και στο ψέμα. Το αντίδοτο είναι αλήθεια και σοβαρότητα. » δήλωσε με νόημα. Μιλώντας για την αυτοκέφαλη Εκκλησίας της Αλβανίας είπε: «Υπάρχει μια άγνοια. Πρόκειται για την αυτοκέφαλη ορθόδοξη εκκλησία της Αλβανίας, Είναι οι ορθόδοξοι Έλληνες είναι και οι σλαβικής καταγωγής. Έννοια μου είναι να είμαστε όλοι μαζί.»
Με αφορμή το πως συμπεριφέρθηκαν σε Αλβανούς μετανάστες κάποιοι Έλληνες χαρακτήρισε ελάττωμα την υπεροψία, και είπε ότι ο υπερόπτης είναι κατώτερος.
«Εδώ μιλάνε με κακία για την κρίση της Ελλάδας. Κάποιος που θέλει να πρωταγωνιστήσει και στο πολιτικό σκηνικό είπε: τι έχουμε να φοβηθούμε από την Ελλάδα. Η Ελλάδα είναι μια χώρα προς πώληση».
Σύμφωνα με τον κ. Αναστάσιο στερούμεθα μνήμης στην Ελλάδα. Δε σκεφτόμαστε σοβαρά το παρελθόν. «Υπήρχε σνομπάρισμα της ιστορίας. Τους πιάνει το ... Αλτσχάιμερ» είπε χαρακτηριστικά.
Για το ρατσισμό ήταν κατηγορηματικός: «Κάθε άνθρωπος είναι πάνω από όλα άνθρωπος. Αν γεννήθηκε κάπου δεν είναι ούτε δικό του επίτευγμα ούτε δικό του λάθος. Σεβασμός στον άνθρωπο. Σύμφωνα με την παράδοση είναι εικόνα του Θεού. Αυτό δε σημαίνει πως είναι το ίδιο όταν ο άλλος έχει ένα καλάζνικοφ και όταν η ελληνοαλβανική φιλία κορυφώνεται στις συμμορίες. Είναι εύκολη λύση να παίζουμε το ρόλο του θύματος» είπε και συμπλήρωσε πως «το δύσκολο είναι να βρούμε τη λύση, αλλά τα δύσκολα έχουν αξία».
Ζήτησε αυτοκριτική στην Εκκλησία. «Πως επιτρέψαμε στον εαυτό μας τέτοια παρακμή; Μεγάλη ευθύνη της Εκκλησίας. Δεν είναι μόνο το κεράκι και τα ονόματα που γράφονται στις εκκλησιές., αλλά η αλήθεια του Ευαγγελίου.» είπε και συμπλήρωσε «Κάναμε ορθοδοξία λίγο μπαρόκ με πολλά περιττά πράγματα» και εξήγησε τι είναι πραγματική Ορθοδοξία με την τιμιότητα, τη δικαιοσύνη και την αγάπη να πρέπει να είναι τα πρώτα.
Για τα σενάρια περί παραίτησής του ξεκαθάρισε: «Οι ανθρώπινες αντοχές ήταν για το πόσο εγώ είμαι επαρκής. Με την κρίση της Αλβανίας υπήρχαν άλλες προτάσεις. Μου πέρασε η ιδέα να παραιτηθώ. Αλλά σκέφτηκα πως κάποιοι άφησαν το έργο τους να καταρρεύσει και δεν ήθελα να κάνω το ίδιο.»
Για την κατάσταση στην Ελλάδα είπε πως είναι φοβερή αρρώστια η απόγνωση. Και συμπλήρωσε ότι έχουμε την ηθική κρίση πριν την οικονομική κρίση, καθώς και αυτή των αξιών. «Αντί να σεβόμαστε τον άνθρωπο σεβόμαστε τις αγορές» δήλωσε χαρακτηριστικά.
Είπε ακόμη πως το 20% του πληθυσμού της γης εκμεταλλεύεται το 80% των πηγών της γης και σε αυτές τις πλούσιες χώρες είμαστε κι εμείς. Δυστυχώς...
Αποκάλυψε πως το Φεβρουάριο έστειλε ένα γράμμα στους συναδέλφους του, της Γερμανίας και τους είπε για τον περιορισμό των υποτιμητικών τίτλων και να δούμε πάλι το θέμα πως θα μειωθούν οι τόκοι και πως θα έλθει η ανάπτυξη.
Μετά στη συνεδρίαση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών στην Κρήτη τα επανέλαβε. «Με συνεχάρησαν στο τέλος και συμφώνησαν».
Είπε ότι «το ψέμα και ο εγωκεντρισμός είναι οι ρίζες της διαφθοράς και αυτές πρέπει να τις πολεμήσουμε».
Είπε ακόμη πως αντιμετώπισε την είδηση για τον καρκίνο και πως τον βοήθησε η πίστη και η εμπιστοσύνη στο Θεό. «Συνεχίζω τον αγώνα, συνεχίζω να είμαι με ευαίσθητα πάντα μάτια. Γίνεσαι πιο ώριμος όταν προσωπικά πονάς.» σχολίασε με νόημα.
Τέλος αποκάλυψε πως η Εκκλησία της Αλβανίας έχει κάνει μια μεγάλη επενδυση μέσω μιας εταιρείας που λέγεται ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ, ενώ ζήτησε από τους Έλληνες να διαβάσουν το, αν και γραμμένο το 1907, πολύ επίκαιρο έργο του Παπαδιαμάντη “Τα πτερόεντα δώρα “

Αναδημοσίευση από: http://www.briefingnews.gr/orthodoxy/item/40420

Ωώω! Θέατρο!

Στοιχεία για την αναζήτηση της ψυχαγωγίας στο θέατρο

Για χρόνια, το τυποποιημένο αστικό θέατρο, στην Ελλάδα και τον κόσμο, προσπαθούσε να διδάξει το κοινό ηθικές στάσεις και εκπαιδευτικούς κανόνες και αντιμετώπιζε τις θεατρικές σκηνές που σκόπευαν στην αμιγή ψυχαγωγία ως "μαγαζιά" βραδινής διασκέδασης  (Από τον Αριστοτέλη στον Μπρέχτ,1979, σ. 233). Ο Μπρέχτ προτείνει να μεταχειριστούμε το θέατρο σαν τόπο ψυχαγωγίας,..., κι ας ερευνήσουμε ποιό είδος ψυχαγωγίας μας ταιριάζει (σ.235).

1. Θέατρο σημαίνει παραγωγή ζωντανών απεικονίσεων συμβάντων παραδοσιακών ή φανταστικών ανάμεσα σε ανθρώπους, με σκοπό την ψυχαγωγία (σ. 235)

3. Από πάντα δουλειά του θεάτρου, όπως και όλων των άλλων τεχνών είναι η ψυχαγωγία των ανθρώπων (σ.235).

4. ...σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι αρχαίοι με την τραγωδία τους τίποτα παραπάνω και τίποτα παρακάτω [δεν έκαναν] από το να διασκεδάζουν τους ανθρώπους. Όταν λέμε ότι το θέατρο προήλθε από τη θρησκευτική λατρεία, εννούμε απλώς ότι βγαίνοντας απ' αυτήν έγινε θέατρο.

5. Ακόμα κι όταν μιλάμε για υψηλό ή χαμηλό είδος διασκέδασης βάζουμε την τέχνη σε καλούπι, γιατί η τέχνη θέλει να κινείται ψηλά ή χαμηλά και να την αφήνουν ήσυχη όταν μ' αυτόν τον τρόπο διασκεδάζει τους ανθρώπους (σ.236).

6. Αντίθετα, στο θέατρο παράγονται αδύνατες (απλές) και δυνατές (σύνθετες) διασκεδάσεις. Οι τελευταίες, όταν τα έργα είναι μεγάλης δραματικής τέχνης φτάνουν σε ύψη σαν αυτά που φτάνει η συνουσία στον μεγάλο έρωτα (σ. 237).

7. Και οι διασκεδάσεις των διαφορετικών εποχών ήταν φυσικά διαφορετικές, ανάλογα με τον εκάστοτε τρόπο συμβίωσης των ανθρώπων. Ο τυραννοκρατούμενος Δήμος των ελληνικών αμφιθεάτρων διασκέδαζε διαφορετικά από την αυλή του Λουδοβίκου 14ου. Το θέατρο έπρεπε να δίνει άλλες απεικονίσεις της ανθρώπινης συμβίωσης, όχι μόνο απεικονίσεις άλλης συμβίωσης, αλλά και άλλου είδους απεικονίσεις (σ. 237).

8. ... έπρεπε και οι μορφές να παίρνουν άλλες αναλογίες, οι καταστάσεις να χτίζονται με διαφορετική προοπτική (σ. 237).

12. Η απόλαυσή μας στο θέατρο μάλλον είναι λιγότερη από των αρχαίων ... [καθώς] ιδιοποιούμαστε τα αρχαία έργα μέσω μιας σχετικά νέας διαδικασίας, του αισθήματος του "συμπάσχειν" με τους ήρωες, πράγμα που οι αρχαίοι δεν υπολόγιζαν και πολύ. ... Εκτός απ' αυτό κρατιόμαστε άφοβα από γλωσσικές ομορφιές, από την κομψότητα του μύθου, από σημεία που μας αποσπούν παραστάσεις αυθύπαρκτες, δηλαδή από τα παρεπόμενα των αρχαίων έργων. ... Τα δικά μας θέατρα δεν έχουν πια την ικανότητα ή τη διάθεση να διηγούνται αυτές τις ιστορίες καθαρά, δηλαδή να κάνουν πιστευτή τη σύνδεση των γεγονότων... Σύμφωνα με τον Αριοστοτέλη, ο μύθος είναι η ψυχή του δράματος.. Όλο και πιο πολύ μας ενοχλεί ο πρωτογονισμός και η αφροντισιά των απεικονίσεων της ανθρώπινης συμβίωσης, κι αυτό όχι μόνο στα αρχαία έργα, αλλά και στα σύγχρονα, όταν έχουν γίνει με αρχαίες συνταγές. Ολόκληρος ο τρόπος με τον οποίο νοιώθουμε απόλαυση, αρχίζει να είναι παράκαιρος (σ. 239).

13. Η απόλαυσή μας στο θέατρο λιγοστεύει, εξ αιτίας των ασυμφωνιών στις απεικονίσεις αυτών που συμβαίνουν ανάμεσα στους ανθρώπους. Ο λόγος: η θέση μας απέναντι στην απεικόνιση είναι διαφορετική απ' αυτή των προγόνων μας (σ. 239).

16. Ήταν σαν η ανθρωπότητα να βάλθηκε για πρώτη φορά συνειδητά και ενωμένα, να κάνει κατοικήσιμο το άστρο που πάνω του κατοικούσε. Πολλά από τα συστατικά του άστρου αυτού, όπως το κάρβουνο, το νερό, το πετρέλαιο μεταμορφώθηκαν σε θησαυρούς. Ο υδρατμός κινητοποιήθηκε για να (σ. 240) κινήσει οχήματα. ... Το περιβάλλον του [ανθρώπου] μεταμορφωνόταν όλο και πιο πολύ από δεκαετία σε δεκαετία, ύστερα από χρόνο σε χρόνο, ύστερα σχεδόν από μέρα σε μέρα. Εγώ [ο Μπρέχτ] που τα γράφω όλα αυτά, τα γράφω σε μια μηχανή που ήταν άγνωστη τον καιρό που γεννήθηκα (σ. 241).

17. [....] ... Το νέο βλέμμα πάνω στη φύση δεν κατευθύνθηκε και προς την κοινωνία (σ. 242).
20. Όμως η επιστήμη και η τέχνη συναντιώνται στο ότι κι οι δυό υπάρχουν για να ανακουφίζουν τη ζωή των ανθρώπων, η μιά συντηρώντας τους στη ζωή και η άλλη ψυχαγωγώντας τους. Στην εποχή που έρχεται η τέχνη θα αντλήσει την ψυχαγωγία από τη νέα παραγωγικότητα, που μπορεί να βελτιώσει τη ζωή μας τόσο πολύ, και που, αν μείνει ανεμπόδιστη, θα γίνει η μεγαλύτερη απ' όλες τις διασκεδάσεις (σ. 243).
21. Αν λοιπόν παραδοθούμε σ' αυτό το μεγάλο πάθος της παραγωγής πως πρέπει να είναι οι απεικονίσεις μας  της ανθρώπινης συμβίωσης; Ποιά είναι η παραγωγική στάση απέναντι στη φύση κι απέναντι στην κοινωνία, που πρέπει με χαρά να πάρουμε στο θέατρό μας...; (σ. 243).
22.  Η στάση μας πρέπει να είναι κριτική. Μπροστά σ' ένα ποτάμι η στάση μας συνίσταται στη διευθέτηση της κοίτης του. Απέναντι σ' ένα οπωροφόρο, η στάση μας αφορά το μπόλιασμά του, απέναντι στην προώθηση, την κατασκευή οχημάτων και αεροπλάνων, απέναντι στην κοινωνία, την ανατροπή της κοινωνίας. Τις απεικονίσεις μας της ανθρώπινης συμβίωσης τις κάνουμε για τους εργάτες του ποταμού, τους καλλιεργητές οπωροφόρων δέντρων, τους κατασκευαστές αεροπλάνων και τους ανατροπείς της κοινωνίας, που τους προσκαλούμε στα θέατρά μας και τους παρακαλούμε να μην ξεχνούν κοντά μας τα χαρούμενα ενδιαφέροντά τους, γιατί δίνουμε τον κόσμο στο μυαλό και την καρδιά τους για να τον αλλάξουν όπως τους φαίνεται σωστό (σ. 243-244).
23. Ένα θέατρο που κάνει κύρια πηγή ψυχαγωγίας την παραγωγικότητα, πρέπει να την κάνει και θέμα του,... αυτή τη στιγμή, που ο άνθρωπος εμποδίζεται παντού από τον άνθρωπο να παράγει τον εαυτό του, δηλαδή να κερδίζει το ψωμί του, να τον διασκεδάζουν και ο ίδιος να διασκεδάσει τους άλλους. Το θέατρο, για να κάνει εντυπωσιακές απεικονίσεις της πραγματικότητας πρέπει να στρατευθεί στην πραγματικότητα (σ. 244).
24. Αυτό όμως δίνει στο θέατρο την δυνατότητα να πλησιάσει τους χώρους της διδασκαλίας και της δημοσιότητας, ..., που ίσως δεν το βοηθούν να γίνει διασκεδαστικό, έχει όμως τη δυνατότητα να ικανοποιηθεί με τη διδασκαλία και την έρευνα. Κάνει να μοιάζουν ολότελα με παιχνίδι οι εφαρμόσιμες απεικονίσεις της κοινωνίας, που μπορούν να επιδράσουν πάνω της. Για τους οικοδομητές της κοινωνίας παρουσιάζει τα περασμένα και τα τωρινά κοινωνικά βιώματα με τέτοιο τρόπο, ώστε τα αισθήματα, οι απόψεις και τα κίνητρα να γίνονται αντικείμενα απόλαυσης, που μπορούν να την κερδίσουν οι πιο παθιασμένοι, οι πιο σοφοί κι οι πιο ενεργητικοί από μας από τα γεγονότα της ημέρας και του αιώνα. Μπορούν να ψυχαγωγηθούν με τη σοφία που βγαίνει από τη λύση των προβλημάτων, με την οργή σστην οποία μπορεί χρήσιμα να μεταβληθεί ο οίκτος για τους καταπιεσμένους, με το σεβασμό μπροστά στο σεβασμό του ανθρώπινου, δηλαδή του φιλικού προς τον άνθρωπο...(σ. 245).
25. Έτσι το θέατρο μπορεί να επιτρέψει στους θεατές του ν' απολαμβάνουν την ιδιαίτερη ηθική της εποχής τους... όταν [η θεατρική παράσταση] γίνεται απόλαυση. ... Ακόμα κι από το αντικοινωνικό μπορεί η κοινωνία να βγάλει απόλαυση, όταν εμφανίζεται ζωτικό και με μεγαλείο. ... Ακόμα κι ένα καταστροφικά πλημμυρισμένο ρεύμα όμως μπορεί να το απολαύσει η κοινωνία στη μεγαλοπέπειά του, φτάνει να μπορεί να το κυριαρχήσει: τότε είναι δικό της (σ. 245-246).
26. Για να επιχειρήσουμε κάτι τέτοιο, δεν μπορούμε φυσικά να παρατήσουμε το θέατρο στην κατάσταση που το βρήκαμε. Ας πάμε σ' ένα απ' αυτά τα παραδοσιακά θέατρα κι ας δούμε πως επιδρά πάνω στους θεατές. ... Κοιτάζοντας γύρω μας θα δούμε πολλές ακίνητες μορφές σε μια περίεργη κατάσταση: μοιάζουν να τεντώνουν με δύναμη όλους τους μυς τους, εκτός αν τους έχουν χαλαρούς και βαριά εξαντλημένους. Ανάμεσά τους δεν υπάρχει καμμιά σχεδόν επαφή και η συνύπαρξή τους είναι σαν ... να κοιμούνται όλοι μαζί βλέποντας ταραγμένα όνειρα... Φυσικά έχουν τα μάτια τους ανοιχτά, όμως δεν κοιτάζουν αλλά ατενίζουν, δεν ακούν αλλά αφουγκράζονται. Βλέπουν σα μαγεμένοι τη σκηνή...[και δεν απολαμβάνουν αυτό που αντιλαμβάνονται] μα αυτοί οι άνθρωποι μοιάζουν άδειοι από κάθε ενεργητικότητα. Είναι σαν άνθρωποι που κάποιος τους κάνει ότι θέλει. Η κατάσταση φυγής, που μέσα της μοιάζουν παραδομένοι σε αόριστα αλλά δυνατά συναισθήματα, είναι τόσο πιο βαθιά όσο καλύτερα κάνουν τη δουλειά τους οι ηθοποιοί ... (σ. 246).
27.  [Ο κόσμος] που απεικονίζεται, απ' όπου παίρνονται τμήματα για τη δημιουργία διαθέσεων και κίνητρα συναισθημάτων, ... παρουσιάζεται βγαλμένος από τόσο λίγα και φτωχικά πράγματα, λίγο χαρτόνι, λίγη μιμική, λίγο κείμενο, ώστε αναγκάζεται κανείς να θαυμάσει τους ανθρώπους του θεάτρου, που μ' ένα τόσο μικρό απόηχο του κόσμου μπορούν και κινούν τον συναισθηματικό κόσμο των θεατών τους με πολύ μεγαλύτερη δύναμη απ' ότι ο ίδιος ο κόσμος  (σ. 246-247).
28. [Οι άνθρωποι του θεάτρου, που] πουλούν για χρήμα και δόξα, [τις διασκεδάσεις], ... [έχουν] την ικανότητα να απεικονίζουν ανθρώπους μέσα σ' όλο το έργο: ιδιαίτερα οι παλιανθρωπάκοι και οι δευτερεύουσες φιγούρες δείχνουν σημάδια του πόσο καλά γνωρίζουν τους ανθρώπους. Είναι διαφορετικές η μια από την άλλη, ενώ οι κεντρικές φιγούρες πρέπει να κρατιούνται στη γενικότητα, για να μπορεί ο θεατής πιο εύκολα να ταυτιστεί μαζί τους, και σε κάθε περίπτωση όλα τα χαρακτηριστικά πρέπει να προέρχονται από τη στενή περιοχή για την οποία ο καθένας μπορεί να πει αμέσως: ναι, έτσι είναι. Αυτό που έχει σημασία, για τους θεατές σ' αυτά τα θέατρα είναι, το ότι μπορούν να ανταλλάξουν έναν κόσμο γεμάτο αντιθέσεις μ' έναν αρμονικό, έναν σχεδόν άγνωστο, μ' έναν κόσμο ονείρων (σ. 247-248).
30. Είναι αλήθεια: εδώ και μισόν αιώνα, οι άνθρωποι είδαν κάπως πιο πιστές απεικονίσεις της ανθρώπινης συμβίωσης, καθώς και φιγούρες που επαναστατούσαν ενάντια στα κακώς κείμενα της κοινωνίας ή ακόμα και ενάντια σ' ολόκληρη τη δομή της. Το ενδιαφέρον τους ήταν αρκετά ισχυρό ώστε να αντέξουν μια μείωση της γλώσσας, του μύθου και του πνευματικού ορίζοντα,... Το πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων έγινε ορατό αλλά όχι φανερό (σ. 248).
32.  Κι όμως προοδεύουμε! Πέφτοντας και πηδώντας! ... Μπροστά σε τούτο και σε κείνο κρέμεται μια κουρτίνα: ας την τραβήξουμε. [Ο Οιδίποδας, έως και ] οι μεγάλοι μοναχικοί του Σαίξπηρ, ... [ακολουθούν] το άστρο της μοίρας τους, ...φέρνουν τον εαυτό τους στην καταστροφή, και στην πτώση τους δεν γίνεται ο χυδαίος ο θάνατος, αλλά η ζωή, [ενώ] η κατάρρευσή τους δεν υπόκειται σε κριτική. ... Βάρβαρες διασκεδάσεις! Ξέρουμε πως οι βάρβαροι έχουν τέχνη. Ας φτιάξουμε μιαν άλλη! (σ. 249).
35. Χρειαζόμαστε ένα θέατρο που θα δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο για συναισθήματα, απόψεις και κίνητρα, ... [αλλά] ένα θέατρο που να χρησιμοποιεί και να παράγει σκέψεις και συναισθήματα, τα οποία να παίζουν ένα ρόλο για τη μεταβολή του πεδίου αυτού (σ. 250).
40. Τέτοιες απεικονίσεις χρειάζονται φυσικά μια ηθοποιία που να διατηρεί το παρατηρητικό πνεύμα ελεύθερο κι ευκίνητο. Δηλαδή πρέπει να κάνει συνεχώς φανταστικά μοντάζ στην οικοδομή μας, κάνοντας σκέψεις τις κοινωνικές κινητήριες δυνάμεις, ή αντικαθιστώντας τις με άλλες (σ. 252).
54. Για να φτάσει από το κουτσομπολιό στην απεικόνιση, ο ηθοποιός, πρέπει να δει τους ανθρώπους σαν να του παρασταίνουν αυτά που κάνουν, δηλαδή σαν να τον συμβουλεύουν να τα σκεφτεί (σ. 259).
58. ...η μαθητεία του ηθοποιού πρέπει να γίνεται μαζί με τη μαθητεία άλλων ηθοποιών, το δικό του χτίσιμο της φιγούρας μαζί με το χτίσιμο των άλλων. Γιατί η μικρότερη κοινωνική μονάδα δεν είναι ο άνθρωπος αλλά δυό άνθρωποι (σ. 261).
61. Την περιοχή των στάσεων που παίρνουν οι φιγούρες η μια προς την άλλη, την ονομάζουμε περιοχή της έκφρασης (σ. 262).
62. Ο ηθοποιός εξουσιάζει τη φιγούρα του ακολουθώντας τις εξωτερικεύσεις της καθώς και της αντίθετης φιγούρας, κι όλων των άλλων του έργου (σ. 263).
65. Από το μύθο εξαρτάται το παν, είναι η καρδιά της θεατρικής παράστασης. Γιατί απ' αυτά που συμβαίνουν ανάμεσα στους ανθρώπους, οι άνθρωποι παίρνουν όσα μπορούν να συζητηθούν, να κριτικαριστούν, να μεταβληθούν [δηλαδή] περιλαμβάνουν μεταδόσεις και διαθέσεις, οι οποίες πρέπει να αποτελέσουν την ψυχαγωγία του κοινού (σ. 266).
70. Η ερμηνεία του μύθου και η μετάδοσή της με τις κατάλληλες αποξενώσεις είναι η κύρια αποστολή του θεάτρου. ... Ο μύθος εκτίθεται από το θέατρο στο σύνολό του, από τους ηθοποιούς, τους σκηνογράφους, τους κατασκευαστές προσωπείων και κουστουμιών, τους μουσικούς και τους χορογράφους. Όλοι τους συγκεντρώνουν τις τέχνες τους για την κοινή επιχείρηση, χωρίς βέβαια να χάνουν την αυτονομία τους (σ. 269).
75.  [Οι άνθρωποι του θεάτρου έχουν καθήκον] να διασκεδάζουν [εμάς] τα τέκνα της επιστημονικής εποχής, και μάλιστα με αισθησιακό και χαρούμενο τρόπο. ... Τη σεξουαλική απόλαυση την κάνουμε συζυγικά καθήκοντα, η απόλαυση της τέχνης εξυπηρετεί τη μόρφωση, και λέγοντας "μάθηση" δεν εννοούμε μια χαρούμενη γνωριμία, αλλά ότι χτυπάμε το κεφάλι μας πάνω σε κάτι σκληρό ... και όταν περηφανευόμαστε για μια πράξη, δεν αναφερόμαστε στο πόσο μας έκανε κέφι αλλά στο πόσο ιδρώτα μας στοίχισε (σ. 272).
76. Πρέπει ακόμα να μιλήσουμε για τη μετάδοση στο κοινό των όσων χτίσαμε στις πρόβες... [δηλαδή] ενός έτοιμου πράγματος. Μπροστά στο θεατή φτάνει τώρα αυτό που συνηθίσαμε απ' αυτά που δεν απορρίψαμε, κι έτσι οι έτοιμες απεικονίσεις πρέπει να μεταδίνονται με απόλυτη εγρήγορση για να μπορούν να παραλαμβάνονται με απόλυτη εγρήγορση (σ. 272).
77. Δηλαδή οι απεικονίσεις πρέπει να υποχωρούν μπρος στον απεικονιζόμενο, την ανθρώπινη συμβίωση. Και η ηδονή της τελειότητάς τους πρέπει να εκτείνεται στην ακόμα ψηλότερη ηδονή ότι τους πεπατημένους κανόνες της συμβίωσης αυτής τους μεταχειριζόμαστε σαν προσωρινούς και ατελείς. Σ' αυτό το σημείο το θέατρο αφήνει το θεατή παραγωγικό μετά το θέαμα. Στο θέατρο, ο θεατής μπορεί να απολαύσει σαν διασκέδαση τις φριχτές και ατέλειωτες δουλειές που κάνει για να συντηρηθεί, μαζί με τη φρίκη της ασταμάτητης μεταβολής του. Εδώ παράγεται ο ίδιος με τον ευκολότερο τρόπο. Γιατί ο ευκολότερος τρόπος ύπαρξης είναι η τέχνη (σ. 273).

Από τον Αριστοτέλη στον Μπρέχτ, (μτφρ. Αγγέλα Βερυκοκάκη), Εκδόσεις Κάλβος, Αθήνα 1979.

Η απελπισία είναι κακός σύμβουλος

Εσωτερικοί μονόλογοι

Νοέμβρης

Ότι δεν είμαστε άγγελοι
το ξέραμε.
Ότι ποτέ δεν θα αποκτήσουμε φτερά
το υποψιαστήκαμε.
Πόσο, όμως, δεισιδαίμονες
πρέπει να γίναμε,
για να συναλλασσόμαστε ευχερώς
με το Κτήνος;
Περιμένουμε πως η αλλαγή των καιρών
θα μας δείξει.
Όπου να 'ναι μπαίνει ο χειμώνας.

Ποίημα από το βιβλίο του Χρήστου Γιαννακού: Εγχειρίδιο Αμηχανίας, Εκδόσεις Μανδραγόρας, Αθήνα,2004 (σ. 13).

Η μεγάλη σιωπή είναι χαλκός! Μίλα!

 

Υγρή φωτιά!

- ... για να ξοδεύει τη δύναμη που 'χει μέσα του, σκέφτεται. Να καταστρέφεις ό,τι δημιουργείς, να ξαναπιάνεις από το τίποτα και πάλι να γκρεμίζεις ό,τι έσιαξες, χωρίς καμμιά εξωτερική πίεση, χωρίς καθόλου πόνο αφού τα κίνητρα, δηλαδή το σπρώξιμο είναι από μέσα, προέρχεται από το βαθύτερο εαυτό του ανθρώπου, κάπως έτσι τα έλεγε ο δάσκαλος μια μέρα -πάει κάμποσος καιρός και ίσως τα λόγια να μην είναι τα ίδια- ... Λοιπόν, είπε, αυτό σημαίνει εξουσίασμα του εαυτού, τον υποτάσσεις. Η δύναμή σου πιά είναι "δική σου" και τούτο είναι μια έκφραση, που πάει να πει ένα είδος του τέλειου ανθρώπου. Κρατάς στα χέρια σου τον κύκλο του θεού, τον "αναδύεις" από το χάος. Είπε ακόμη ότι ο κύκλος του θεού είναι η ίδια η φύση, καταστροφή και δημιουργία δηλαδή (σ. 94).
Απόσπασμα από το βιβλίο της Μαρίας Δρογκάρη: "Ο λυγμός της φωτιάς" (μυθιστόρημα) Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα (1970).

Μια φράση για τη Μαρία Μοντεσσόρι

Μαρία Μοντεσσόρι: "... και τώρα ας σοβαρευτούμε ' ας παίξουμε!"

Χρώματα και σκέψεις

Μια νύχτα με ένα ενήλικο "παιδί"

Ρομανσέρο from Margaret Paschou on Vimeo.

Μιλώντας για τον έρωτα διαπιστώνω πως δεν μπορώ να μην αναφερθώ σε γενικές έννοιες που συνδυάζουν με έναν μοναδικό τρόπο τη δομημένη σκέψη και την ενστικτώδη αντίδραση, το θεωρητικό και το πρακτικό, την αλήθεια και το ψέμα. Πάντως, θα προσπαθήσω να είμαι σαφής και όσο γίνεται πιο συγκεκριμένος. Παρακαλώ, επιτρέψτε μου να σας απασχολήσω για λίγη ώρα. Επειδή οι ερωτικές σχέσεις που είχα έως τώρα στη ζωή μου, μετρώνται στα δάχτυλα του ενός χεριού, δεν μπορώ ασφαλώς, να μιλήσω σαν ειδικός και θα περιοριστώ στο ρόλο του παρατηρητή, ή αν προτιμάτε, του μαθητευόμενου και του παραμυθά. Θα σας πω λοιπόν ένα παραμύθι, το δικό μου παραμύθι.

Μια φορά στις αρχές της δεκαετίας του ’60 γεννήθηκε στην Αθήνα ένα αγοράκι που τον ονόμασαν Γιωργάκη, από το όνομα του παππού του. Η μητέρα του, που ήταν ιδιωτική υπάλληλος και αργότερα ελεύθερη επαγγελματίας και αγαπούσε ιδιαίτερα τη ζωγραφική, ενδιαφερόταν πάρα πολύ για την ανάπτυξή του -εκπαιδευτική και κοινωνική- ενώ ο πατέρας του, που δούλευε σαν εργάτης και μεγάλωσε χωρίς καμία γονική φροντίδα, τον προόριζε για ένα αντράκι που όφειλε να γίνει σκληρό, επιπόλαιο και με την έννοια αυτή ελκυστικό και το οποίο βασιζόμενο στη γοητεία του θα μπορούσε, στο μέλλον, να κάνει έναν πλούσιο γάμο, ώστε να μη χρειάζεται να εργαστεί και επομένως να κουραστεί στη ζωή. Ο Γιωργάκης, από την πλευρά του, είχε την τύχη να μεγαλώσει σε μια γειτονιά με χωματόδρομους, με αλάνες, με λίγα παιχνίδια, αλλά με ένα μεγάλο προνόμιο: να λέει ότι θέλει, για όποιον θέλει και να έχει διαρκή ασυλία από τη μητέρα του. Όσο θυμάται τον εαυτό του μιλούσε καθαρά και άρθρωνε με θαυμαστό τρόπο, για την ηλικία του, τη σκέψη του σε φράσεις αλλά και σε πρώιμη κριτική σκέψη, με αποτέλεσμα να τραβά την προσοχή των συγγενών και των φίλων, ως το μοναχοπαίδι και ταυτόχρονα το μικρότερο από όλα τα ξαδέλφια του. Το αυτοβιογραφικό κείμενο του Ζαν Πωλ Σάρτρ «Οι λέξεις» και το παραμύθι του Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ «Ο μικρός πρίγκιπας» εκφράζουν παραστατικά τον τρόπο που αντιλαμβανόταν τη γλωσσική έκφραση αλλά και τη θέση του στον κόσμο ο Γιωργάκης. Μεγάλωσε ανάμεσα στη γιαγιά (μητέρα της μητέρας του) και πολλά ξαδέλφια, από τα οποία ξεχώριζε τα κορίτσια, επειδή του έδειχναν την αγάπη τους, επειδή μύριζαν ωραία και γιατί είχαν πολύ απαλό δέρμα ' τόσο, που όταν τον αγκάλιαζαν κυριολεκτικά έλιωνε! Είχε όμως ένα παράπονο: μετά από τον πρώτο καιρό που άρχισε να εκφράζει τη σκέψη του φωναχτά, οι μεν άντρες συγγενείς τον ειρωνεύονταν, οι δε εξαδέλφες του δεν τον έπαιρναν στα σοβαρά. Γιατί άραγε; Μάλλον γιατί ήταν κοντός, γιατί μικρός δεν υπήρξε ποτέ! Έτσι, τουλάχιστον αισθανόταν! Αντιμετώπιζε την παιδική ηλικία περίπου ως μια ανατομική υστέρηση από την οποία θα απαλλασσόταν σε λίγα χρόνια, όταν επιτέλους θα μεγάλωνε και σωματικά! Οι «μεγάλοι» ' -συγγνώμη, οι ψηλοί ήθελα να πω- δεν αναγνώριζαν πως αφού είχε το θάρρος της γνώμης του έπρεπε να του παραχωρήσουν και μια ισότιμη θέση ανάμεσά τους. Φαίνεται πως η ωριμότητα έχει μια ακαθόριστη σύνδεση με την ηλικία και το φύλο αλλά και με την κοινωνική τάξη. Ποτέ δεν είμασταν πλούσιοι αλλά με την εργασία των δικών μου και τη δική μου είχαμε καταφέρει να ανήκουμε στην λεγόμενη «μεσαία τάξη» έτσι όπως την τραγούδησε αργότερα ο Δήμος Μούτσης. Όσο μεγάλωνε ο Γιωργάκης διαπίστωνε πως οι γυναίκες δεν έχουν μόνο προσόντα, αλλά και ελαττώματα, αλλά όχι όλες, λίγες ' μόνο αυτές που τον απέρριπταν ως «αρσενικό» και το κυριότερο, ως «άτομο με άποψη!».

Τα χρόνια πέρασαν, ο Γιωργάκης ψήλωσε, αλλά παρότι δεν έλεγε πια δυνατά τη σκέψη του, κάποιες γυναίκες συνέχιζαν να μην τον δέχονται ως παρέα ή ως φίλο. Τι συνέβαινε; Φαίνεται πως του είχαν ξεφύγει και κάποια άλλα κριτήρια που κάνουν έναν άνθρωπο κοινωνικά αποδεκτό. Ποια ήταν αυτά και, το κυριότερο: πως του είχαν διαφύγει; Ο Γιωργάκης πάντα σεβόταν τις συμβουλές και τις παραινέσεις της μητέρας του ' ήταν καλός μαθητής, αν και δεν διάβαζε πολύ, ήταν ήσυχος στο σχολείο και στις κοινωνικές συναναστροφές της οικογένειας με συγγενείς και φίλους σε βαθμό που να αναγνωρίζουν όλοι πόσο καλό παιδί είναι. Άλλο βέβαια καλό και άλλο βολικό παιδί. Αργότερα έμαθε πως πέρα από την ικανοποίηση των αναγκών για τροφή, στέγη αλλά και γνωσιακές αναζητήσεις, έπρεπε να δείχνει την ίδια βαρύτητα για την ένδυση, την υπόδηση αλλά και για τον ατομικό καλλωπισμό -πράγματα στα οποία ποτέ δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία- καθώς δεν διδάχθηκε γι αυτά ή τα θεωρούσε μια άσκοπη μεταμφίεση του «προσωπικά ατομικού» σε «κοινωνικά αποδεκτό». Ένα από τα πρώτα βιβλία που έπεσαν στα χέρια του Γιωργάκη ήταν το «Τα κατά συνθήκην ψεύδη» του Μαξ Νορντάου και ένα δεύτερο, μεγάλο σε σχήμα, βιβλίο «Το Σύμπαν» ' μια προαναγγελία των επικείμενων κατορθωμάτων της Αστρονομίας και της Σύγχρονης Αστροναυτικής. Όταν οι επιστήμονες συζητούσαν τότε για τη μελλοντική δημιουργία σταθμών στο διάστημα και, από την άλλη πλευρά, η εκκλησία αποθάρρυνε την επιδίωξη της απόκτησης των υλικών αγαθών, ο Γιωργάκης μην ξοδεύοντας χρήματα για την αγορά ρούχων, κοσμημάτων ή για την τακτική διασκέδαση, θεωρούσε πως είναι έξω από τη μόδα και ταυτόχρονα πιο κοντά στην Εκκλησία. Οι γονείς ήσαν τα πρόσωπα του θεατρικού έργου όπου πρωταγωνιστούσαν και οι τρείς ενώ ολόκληρος ο υπόλοιπος κόσμος δεν ήταν παρά μια ατέλειωτη πληθώρα δευτεραγωνιστών που αντιμετωπίζονταν, στην πράξη, ως μια μορφή «σκηνικού!». Αυτή η κατάσταση θα διαιωνιζόταν, αν ο Γιωργάκης που εν τω μεταξύ έγινε Γιώργος, δεν χρειαζόταν «δίπλωμα ανθρώπου» που γράφει ο Αντώνης Σαμαράκης και κατακτάται μέσα από την επαγγελματική ένταξη αλλά κυρίως μέσα από το «ερωτικό παιχνίδι».

Και τώρα γιατί «Ρομανσέρο» του Ζακ Ντυβάλ και ποια σχέση έχει με αυτό ο τίτλος της ανάρτησης ; Πριν από δύο χρόνια περίπου, γνώρισα μια κοπέλα που το μέγεθός της και το παιδικό της πρόσωπο παρέπεμπαν σε ένα παιδί κι ας είχε ήδη πατήσει τα δεύτερα -άντα. Η ωρίμανση δεν συμβαδίζει πάντα με την ηλικία. Η ίδια δεν έκρυβε πως αισθάνεται συναισθηματικά ανώριμη, αν και διανοητικά ήταν εξαιρετικά αναπτυγμένη . με γνώσεις, με χιούμορ, χαριτωμένη, αλλά ευάλωτη. Η διαφορά μας ήταν ότι εκείνη είχε επίγνωση πως της έλειπε το «δίπλωμα ανθρώπου», έτσι όπως πραγματοποιείται μέσα από την ερωτική επικοινωνία, ενώ εγώ το θεωρούσα για τον εαυτό μου από δεδομένο έως περιττό! Παρόλα αυτά ένα πράγμα τριβέλιζε το μυαλό μου, όπως είμαστε στο καθιστικό, τη νύχτα που αποφασίσαμε να βρεθούμε στον ίδιο χώρο: «…πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι …. πες μου τι να της πω Χριστέ μου, τώρα συνήθισα μονάχος» από το ποίημα του Σεφέρη. Στη συνέχεια -καθώς η παιδικότητά της αποκαλυπτόταν σε όλο της το μεγαλείο- έπιασα τον εαυτό μου να προσεύχεται, να μου δώσει ο Θεός τη δύναμη να μην κάνω έρωτα με αυτό το «παιδί» ' τόσο ανυπεράσπιστη φάνταζε στα μάτια μου αυτή η ομολογημένη και απροκάλυπτη συναισθηματική ανωριμότητα που την ξεχείλιζε. Ήταν αδύνατο να το κάνω, γιατί ποτέ δεν έχω «φάει άνθρωπο, ωμό!» όπως γράφω σε ένα εφηβικό μου ποίημα. Δεν χρειάστηκε να της πω κάτι ' αφού την κράτησα για αρκετή ώρα αγκαλιά και μιλήσαμε πολύ, με ρώτησε απλά: «θέλεις να πάμε μέσα;» και ένευσα καταφατικά. Την επόμενη στιγμή το σώμα μου πήγε στο κρεβάτι αλλά η ψυχή μου γύριζε στο ταβάνι σαν πουλί που ψάχνει τη φωλιά του και τη βρίσκει. Τα λόγια του Σεφέρη τα είχε τώρα αντικαταστήσει η εικόνα του ιερωμένου στο «Ρομανσέρο» που αποφασίζει να μην κάνει έρωτα με τη γυναίκα. Η γυναίκα εκείνη στο "Ρομανσέρο", το πρωί της άλλης μέρας, κατανοεί πως ο έρωτας δεν είναι μια μάχη με νικητή και ηττημένο, ούτε μια προσυμφωνημένη ισοπαλία στο σκάκι ανάμεσα σε δύο παρόμοιους παίχτες, παρά μια πρώιμη φάση της αγάπης και η αποθέωση της αρμονίας. Η αγάπη εμπεριέχει τον σεβασμό και χωρίς αυτόν δε μπορεί να υπάρχει σχέση ' δεν υπάρχουν εξετάσεις, ούτε προβλέπεται «δίπλωμα» και όλα συντείνουν ώστε να οδηγήσουν τους «εξεταζόμενους» να προσέλθουν! Λίγες ημέρες μετά από αυτή τη νύχτα, συναντηθήκαμε στο σπίτι μιας αγαπημένης φίλης της, όπου διαπιστώσαμε την ασυμβατότητα της σχέσης μας, την αγκάλιασα, φάγαμε όλοι μαζί και της τραγούδησα το «Σαν ραγίσει το ποτήρι» του Σταύρου Κουγιουμτζή.

Για μερικούς μήνες αργότερα, μάθαινα πως έλεγε διάφορα εναντίον μου αμφισβητώντας με ως άντρα και ως άνθρωπο. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι εγώ όταν τελείωσε εκείνη η νύχτα ήμουν απίστευτα γαλήνιος, όπως όταν βγαίνεις από την εκκλησία όπου πήγες ν’ ανάψεις ένα κερί και διαισθάνεσαι πως η προσευχή σου εισακούστηκε. Σημειώνεται πως στη συνέχεια, με τη φίλη της δημιουργήσαμε μια δυνατή σχέση που διήρκεσε ένα χρόνο περίπου και στην οποία ερωτικά ήμουν «όπως έπρεπε» αποκαθιστώντας την «πληγωμένη» φήμη μου. Η δεύτερη αυτή κοπέλα που ήταν ολόκληρη «μια μεγάλη καρδιά» με βοήθησε με κάθε τρόπο να σταθώ ξανά στα πόδια μου, μετά τους διαδοχικούς θανάτους των δικών μου ' της χρωστάω πολλά! Με τη συμπλήρωση ενός χρόνου από τη διακοπή της σχέσης μας το πρώτο κορίτσι μου τηλεφώνησε και πήγαμε μαζί και οι τρεις μας στην τελετή της Ανάστασης του 2011. Άλλοι γιορτάζουν τις επετείους των γάμων τους, εμείς γιορτάσαμε την επέτειο του χωρισμού μας. Νομίζω, πως έχουμε αρχίσει να ωριμάζουμε! Ο Λάμπρος Λιάβας -σήμερα παραμονή- έλεγε πως η γιορτή του Δεκαπενταύγουστου είναι το Πάσχα του καλοκαιριού.

Αφιερωμένο στη γιορτή της Παναγίας

Γιώργος Δημητρίου Χ.

This is the place!

Hello strangers!

This is a beautiful country which is not really changed by any form of crisis in the last 20 centuries. You don't deserve this land to walk on; we don't like you, but our tradition drives us to be hospital and friendly. So, do not worry about your safety here. Nobody wants to hurt you, because you feel so weak you might probably hurt yourself by accident. The marbles is here waiting to be admired; the sea is wide and the sky is blue.

For the first time, after a long period of time, we respect Greek visitors as well. So, there is competition for you and  plenty of room to invent! The perspectives is excellent, the extra vacation offers is a usuall  phenomenon in Greece now, everywhere you choose to travel. So, take advantage of our poverty and have a nice vacation you probably never have the chance to find again! With or without your presense Greece will still exists through the centuries. Leave your egoistic self-centered attitude back to your country, and come here to feel again like a human being. The summer season just started, and no matter which political party might come out of the elections as a winner, people like democratic strangers who love the place and its history. 

See you soon,

George