Ας γνωριστούμε καλύτερα!

Η αφορμή για να γράψω κάτι μπορεί να είναι ακόμα και μια διαφήμιση ρούχων αν το τυπωμένο μήνυμα πάνω τους έχει νόημα. Σπάνια αγοράζω ρούχα και παπούτσια ' τα περισσότερα από όσα φοράω μου τα έχουν κάνει δώρο κάποιες φίλες. Έλεγα, πολλές φορές χαριτολογώντας, πως αν η κίνηση της αγοράς βασιζόταν στην αγοραστική μου δύναμη αλλά και στην καταναλωτική μου διάθεση μόνο τρεις κατηγορίες καταστημάτων θα λειτουργούσαν: τα καταστήματα τροφίμων, τα βιβλιοπωλεία και τα ζαχαροπλαστεία. Με την αρχή της κρίσης πρόδωσα την τρίτη κατηγορία καταστημάτων, προτιμώντας υγιεινότερα τρόφιμα και άρχισα να φοβάμαι λιγότερο για την επιβίωσή μου.

Οι φοβίες είναι, πιστεύω, συναισθηματικές καταστάσεις -μερικές φορές, αδιέξοδες- αλλά, πάντως, διαχειρίσιμες από κάποιον, αν έχει ανοιχτή επικοινωνία με τον εαυτό του και ειλικρινή σχέση με τους άλλους και τον κόσμο. Μικρο-φοβίες έχουμε όλοι, αλλά πραγματικά αισθάνθηκα φόβο όταν συνειδητοποίησα πως τα χρόνια περνούν, απασχολούμαι σε εργασίες ελάχιστα σχετικές με την ιδιοσυγκρασία και την  ψυχοσύνθεση μου και το μυαλό μου αρχίζει αργά και σταθερά να λειτουργεί σε πιο αργό -από τον συνηθισμένο για τα προσωπικά μου δεδομένα- ρυθμό και -ακόμα χειρότερα- πως είχα αρχίσει να συμβιβάζομαι με την κατάσταση, θεωρώντας τη φυσιολογική και αναπόφευκτη. Τότε, αποφάσισα, πατώντας πάνω στην "κινούμενη άμμο" της εργασιακής αβεβαιότητας να ξαναγυρίσω στον χώρο της εκπαίδευσης όπου ανήκα και όπου μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να ζει.

Ηλικία: 36 ετών. Πρώτος σταθμός, Κολέγιο και αντικείμενο σπουδών: Ψυχολογία. Γλώσσα διδασκαλίας: Αγγλικά. Επίπεδο γνώσης της γλώσσας: Στοιχειώδες. 

Για να μάθεις μια γλώσσα, λέγεται πως πρώτη προϋπόθεση είναι να "μάθεις να την ακούς", να γεμίσουν τ' αυτιά σου ήχους, τόνους και να εξοικειωθείς με την κουλτούρα του τόπου όπου αυτή μιλιέται, μέσα από τη διδασκαλία των καθηγητών και αναλύοντας, όσο μπορείς, την ιδιοσυστασία της γλώσσας καθαυτής. Άρχισα να μαθαίνω από τις ελληνικές λέξεις που μεταφέρθηκαν αυτούσιες στην αγγλική γλώσσα έστω κι αν έχασαν τη "φυσική" αρμονία τους καθώς επιχειρήθηκε να τοποθετηθούν με βίαιο και αρκετά αδέξιο τρόπο σε μια γραμματική και ένα συντακτικό "τηλεγραφικής λογικής" όπου τα άρθρα δεν είναι πάντα απαραίτητα και οι προθέσεις ακολουθούν, συχνά τα ρήματα στο τέλος μιας φράσης, για παράδειγμα στην ερώτηση: "Where are you going to?"  Ομολογώ πως δεν ήξερα ακριβώς που πηγαίνω, αλλά δεν αμφέβαλα ούτε στιγμή πως βαδίζω στη "σωστή" κατεύθυνση!

Το εισαγωγικό τέστ που εξετάστηκα για να διαπιστωθεί το επίπεδο γνώσης της γλώσσας ήταν απογοητευτικό. Αρκεί να σας πω ότι στον διαθέσιμο χρόνο της εξέτασης κατάφερα να απαντήσω μόνο στο πρώτο από τα τρία μέρη του τεστ. Συνέχισα '  δεν συνηθίζω να εγκαταλείπω μια προσπάθεια όταν αποφασίζω να την ξεκινήσω! Για δύο μήνες, θυμάμαι, το μυαλό μου βούιζε από τον καταιγισμό των λέξεων, των όρων, την απαιτητικότητα των γραπτών εργασιών, την ετοιμότητα κατά την προφορική εξέταση ' και "μίαν ωραίαν πρωίαν" όπως έγραφαν τα παλιά αναγνωστικά του δημοτικού σχολείου των αρχών του 20ού αιώνα, η "ομίχλη" άρχισε να διαλύεται και το "τοπίο" ξεκαθάρισε! Δεύτερο τεστ επιπέδου γνώσης της γλώσσας με σκορ: 513! Ο καλύτερος βαθμός από όλους τους φοιτητές των δύο τμημάτων της γλώσσας που εξετάζονταν από κοινού στην μεγάλη αίθουσα του κολεγίου. Η καθηγήτρια ανακοίνωσε τα αποτελέσματα γουρλώνοντας τα μάτια της καθώς γύρισε προς τη μεριά μου. Όσοι με "είχαν ξεγράψει" προφανώς δεν με γνώριζαν. Η έκπληξή της ήταν τόσο μεγάλη ώστε στο μάθημα της επόμενης ημέρας με έβαλε να ξανακάνω το ένα από τα τρία μέρη του τεστ για να βεβαιωθεί πως δεν ήταν τυχαία η απόδοσή μου. Τη θυμάμαι να χαμογελάει με σκυμμένο κεφάλι, επειδή κατάλαβε πως με είχε υποτιμήσει άδικα, όταν απαντούσα θυμωμένος αλλά σωστά, στις ερωτήσεις του τεστ πολλαπλών απαντήσεων όπου με εξέταζε προφορικά! Άρχισα να κερδίζω την εκτίμηση και των συμφοιτητών μου, όλων νεότερων από εμένα. Σε ένα διάλειμμα, ένας νεαρός κοντά στα 20 χρόνια, με μαλλί "περικεφαλαία", κάθισε κοντά και χαμογελώντας με νόημα μου είπε: έχεις καταλάβει πως θα περάσεις τέσσερα χρόνια εδώ; Φαίνεται πως το είχα καταλάβει πολύ καλά, καθώς τις μέρες που αποφοιτούσα τον ξαναείδα -μετά από δύο χρόνια που είχε περάσει στο στρατό-  να επανέρχεται για να συνεχίσει τη φοίτησή του και δεν του "τη χάρισα". Θυμάσαι του λέω, τι μου είπες, τότε; Έσκυψε το κεφάλι του, χαμογέλασε πικρά και μου είπε: "Είσαι γάτος!" Μου έκανε εντύπωση γιατί πάντα θεωρούσα πως μοιάζω περισσότερο με σκύλο, καθώς δένομαι με τους ανθρώπους που είναι γύρω μου, δεν είμαι ανταγωνιστικός και παραδέχομαι την ανωτερότητα κάποιου όταν είναι άξιος. Δεν χρειάζεται να είμαι αρχηγός για να αισθάνομαι ανεξάρτητος ' μπορώ να υπηρετώ έναν σκοπό και από χαμηλότερη θέση σε μια ιεραρχία. Η γνώμη των άλλων για μένα είναι σεβαστή και χρήσιμη αλλά οι άλλοι δεν είναι "ο καθρέφτης¨ όπου θα αντανακλάται η "μεγαλοσύνη" μου. Δεν την "ψώνισα" ακόμα και μάλλον θα το αποφύγω γιατί είμαι ήδη μεσήλικας. Όταν αποφοιτούσα, θυμάμαι, ο Αμερικανός πρύτανης, μου είπε, με έκπληξη, σε μια σύντομη κουβέντα μας, μαθαίνοντας στοιχεία του βιογραφικού μου, προσέχοντας το ύφος του για να μη με προσβάλλει: "Συγχαρητήρια! Θα πρέπει να είσαι ο πιο μορφωμένος θυρωρός της Αθήνας!" Οι ξένοι εκπαιδευτικοί έχουν στην κουλτούρα τους την πρακτική άσκηση και εκτιμούν ιδιαίτερα τους εργαζόμενους φοιτητές.

Φοίτησα στο Κολέγιο όταν ακόμη δεν είχε αναγνωριστεί ως εκπαιδευτικός φορέας και άκουσα για χρόνια γνώμες συναδέλφων, όπως: "Εγώ δεν το δηλώνω στο βιογραφικό μου πως τελείωσα το Κολέγιο" ή ερωτήσεις, όπως: "Ήταν καλό το κολέγιο που τελείωσες;" ή ακόμα και αφορισμούς: "Δεν γνωρίζω το Πανεπιστήμιο που τελείωσες!" Οι απαντήσεις που δίνω είναι περίπου αυτές: "Εγώ πάντα δηλώνω το πρώτο Πανεπιστήμιο που τελείωσα", "Το 'δικό μου' Κολέγιο, δηλαδή αυτό που τίμησα με ανελλιπή παρακολούθηση, πολλή δουλειά και 4 χρόνια πλήρους φοίτησης (και τα καλοκαίρια) και πλήρωσα  με χρήματα που προήλθαν από εργασία πλήρους απασχόλησης και από τη βοήθεια των γονιών μου, έχει αξία γιατί η Ψυχολογία έχει να κάνει με την άυλη βοήθεια στον άνθρωπο, πράγμα ανεκτίμητο.

Η αγάπη για τη γνώση και τη μάθηση με έκανε να συνεχίσω τις σπουδές μου στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (Ιστορία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού) και στη συνέχεια, μεταπτυχιακό στην Εκπαίδευση. Στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο γνώρισα ανθρώπους με ποιότητα και ελεύθερη σκέψη, τέτοιους που δεν φανταζόμουν πως θα συναντούσα στην Ελληνική Ανώτατη Εκπαίδευση. Σε χώρους όπου εργάστηκα ως εθελοντής ασκώντας τόσο την εκπαιδευτική όσο και την ψυχολογική μου ιδιότητα γνώρισα από κοντά τους γονείς και τα παιδιά ευπαθών ομάδων της ελληνικής κοινωνίας και θέλω να πιστεύω πως κατάφερα να κάνω τη ζωή τους λίγο καλύτερη, εκείνα τα χρόνια. Η "περιουσία" μου από όλη αυτή την εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία είναι η δυνατότητά μου να "διαβάζω ανθρώπους" "να ανασκευάζω αντιλήψεις" και να μην ανακοινώνω, παρά μόνο όταν απαιτείται, για το καλό του "εξεταζόμενου" τα αποτελέσματα των ερευνών μου. Προσοχή: Φίλοι, λιγότερο φίλοι και "καθόλου" φίλοι που με έχετε γνωρίσει τα τελευταία χρόνια, μην παρεξηγήσετε την εχεμύθειά μου, γιατί θα βρεθείτε προ εκπλήξεως!

Ποτέ μην υποτιμάτε έναν μεσήλικα Ψυχολόγο!

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Το πυγμαχικό σκάκι και η ρύθμιση της επιθετικότητας

  

Θυμάμαι, ρώτησαν τον Ούλοφ Πάλμε γιατί ασχολήθηκε με την πολιτική και αφού σκέφθηκε για λίγο τους απάντησε χαμογελώντας αινιγματικά με τα εξής, περίπου, λόγια: "Μου άρεσε το μποξ, μου άρεσε και η πολιτική και είπα να τα συνδυάσω!"

Τα χρόνια πέρασαν, η ανθρώπινη επιθετικότητα αυξήθηκε κατακόρυφα και τα τελευταία χρόνια στους αγανακτισμένους και διαταραγμένους πρώην μαθητές που εισέβαλαν σε σχολεία των ΗΠΑ και σκότωναν  μαθητές και καθηγητές, επειδή με κάποιο τρόπο θεωρούσαν πως τους είχαν προσβάλει στο παρελθόν, προστέθηκαν οι ισλαμιστές καμικάζι του ΙΣΙΣ που σκοτώνουν αδιακρίτως χριστιανούς σε χώρες της Δύσης (Βρετανία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία).

Τότε που είχα δει το συγκεκριμένο στιγμιότυπο με τον Πάλμε, στην τηλεόραση, δεν φανταζόμουν πως θα μπορούσε να συνδυαστεί όχι μόνο η πολιτική, δηλαδή η ατομική στάση / η κοινωνική ζωή με την πυγμαχία αλλά και το κορυφαίο πνευματικό παιχνίδι -το σκάκι- με την πυγμαχία ' και όμως, συνέβη και μάλιστα με επιτυχία. 

Όσο και αν φαντάζει αταίριαστο ή ανεδαφικό, ο σκοπός του νέου αθλήματος είναι να ρυθμίσει την επιθετικότητα του παίκτη - αθλητή ώστε να είναι διαρκώς σε θέση να μεταπηδά από το σωματικό στο πνευματικό πεδίο του αγώνα, χωρίς να ξοδεύει ολόκληρη τη ζωτική και διανοητική του ενέργεια ούτε στο ένα ούτε το άλλο ' διαφορετικά θα ηττηθεί από τον αντίπαλο.

"Θα μπορούσε το πυγμαχικό σκάκι να  εκτονώσει την επιθετικότητα στην Αριζόνα και παραπέρα;"

Το άρθρο δημοσιεύθηκε από την Andrea Kuszewski στις 10 Ιανουαρίου του 2011 

Τηλεμεταφορά, μανδύες αορατότητας, μυρωδιά-o-όραμα, τρισδιάστατη εκτύπωση, ακόμη και ολογράμματα, ήταν όλα ιδέες που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην επιστημονική φαντασία, και τώρα είναι πραγματικά προϊόντα και τεχνολογίες σε διάφορα στάδια ανάπτυξης από τους επιστήμονες. Αν και αυτό είναι κοινό σε τομείς όπως η πειραματική φυσική, δεν είναι τόσο συχνό ότι η γνωστική νευροεπιστήμη και η εφαρμοσμένη ψυχολογία αξιολογεί στοιχεία που προέκυψαν από αυτό το είδος της φαντασίας.

Το πυγμαχικό σκάκι, ένα υβρίδιο που συνδυάζει το αθλητικό σκάκι και την πυγμαχία, έκανε την πρώτη εμφάνισή του στις σελίδες ενός εικονογραφημένου μυθιστορήματος του 1992 από τον Enki Bilal, το Froid Equadeur, ή Ψυχρός Ισημερινός. Συνδυάζοντας αυτό που περιγράφεται ως το νούμερο "ένα" φυσικό άθλημα (πυγμαχία) και το νούμερο "ένα" άθλημα σκέψης (σκάκι), σε ένα εντελώς νέο υβριδικό άθλημα, το πυγμαχικό σκάκι ήταν γραφτό να οργανωθεί η απόλυτη δοκιμασία του σώματος και του μυαλού.

Το 2003, ο Ολλανδός καλλιτέχνης Iepe Rubingh ήθελε να δώσει αυτή την αντίληψη της ζωής. Είδε τις δυνατότητες για ένα απίστευτα προκλητικό νέο άθλημα που απαιτεί τη σωματική δύναμη και την ευκινησία, τις ανώτερες δεξιότητες επίλυσης ενός προβλήματος, και πάνω απ’ όλα, απίστευτη διανοητική πειθαρχία και έλεγχο. Δεν είναι πλέον μόνο ένα παιχνίδι επιστημονικής φαντασίας, το πυγμαχικό σκάκι είναι τώρα ένα από τα νεότερα αθλήματα της μόδας στην Ευρώπη και κερδίζει γρήγορα τη δημοτικότητα στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ. 

Το πιο εντυπωσιακό πράγμα για το πυγμαχικό σκάκι, είναι ότι δεν έχει τις ρίζες του στην επιστημονική φαντασία ' η ακραία σωματική ικανότητα και η ψυχική ανδρεία -απαραίτητες για την κυριαρχία- είναι η δυνατότητα του εγκεφάλου να αλλάζει από το ίδιο το άθλημα. [....] Αυτό μπορεί να φαίνεται απίθανο, δεδομένου ότι το πυγμαχικό σκάκι είναι άθλημα επαφής, αλλά επιτρέψτε μου να το εξηγήσω.  

Πυγμαχικό Σκάκι - το νέο ακραίο άθλημα

Το πυγμαχικό σκάκι χωρίζεται σε έντεκα σύντομους γύρους, γρήγορα περιστρεφόμενους, δηλαδή, έξι γύρους του σκακιού διάρκειας τεσσάρων λεπτών, που εναλλάσσονται με πέντε γύρους της πυγμαχίας διάρκειας τριών λεπτών. Η νίκη επιτυγχάνεται με νόκ- άουτ, ή ματ και σε  περίπτωση ισοπαλίας, καθορίζεται ο νικητής στα σημεία.

Η ιδέα της εκτέλεσης σε ένα τόσο υψηλό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας  (πυγμαχία), καθώς και ένα υψηλό διανοητικό επίπεδο (σκάκι) φαίνεται αρκετά επίπονη. Αλλά δεν είναι μόνο η φυσική προσπάθεια καθώς η διανοητική προσπάθεια του συνδυασμού των δύο αθλημάτων που το καθιστά ιδιαίτερα δύσκολο, είναι η σταθερά εναλλασσόμενη εμπρός και πίσω [κίνηση] μεταξύ των δύο αθλημάτων που είναι η πραγματική πρόκληση. Τι είναι αυτό σχετικά με τους εναλλασσόμενους γύρους που το κάνουν τόσο έντονα απαιτητικό;  Είναι ενδιαφέρον ότι η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη ρύθμιση των συναισθημάτων. Η δύναμη ενός πυγμάχου παγκόσμιας κλάσης και η υψηλή κατάταξη ενός σκακιστή δεν θα έχουν καμία χρησιμότητα αν ένας παίκτης δεν έχει τη μία πολύ σημαντική δεξιότητα -την ικανότητα να ρυθμίζει αποτελεσματικά τα συναισθήματά του, προκειμένου να διατηρήσει τον γνωστικό έλεγχο.

Η πρόκληση της εναλλαγής αντικειμένου αθλητικής δραστηριότητας

Σε κάθε πυγμάχο-σκακιστή θα πω ότι το πιο δύσκολο κομμάτι του αθλήματος είναι η στιγμή που θα μεταβεί στον επόμενο γύρο. Ναι, η πυγμαχία προϋποθέτει φυσικά κόστος σε ενέργεια και το σκάκι χρειάζεται υπερβολική συγκέντρωση, αλλά είναι το έργο-μεταγωγής που αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση. [....]

Τι σημαίνει η συγκίνηση για τη συμπεριφορά
[...] ... η συναισθηματική κατάσταση σας βοηθά να έχετε την αίσθηση του τι συμβαίνει και να επιλέξετε τις κατάλληλες αντίστοιχες συμπεριφορές για να συμμετάσχετε σε αυτό. Είναι η κατάσταση της εγρήγορσης, υψηλή-χαμηλή, ευτυχισμένος-δυστυχισμένος, που θα καθορίσει το πως το μυαλό σας ανταποκρίνεται στις επιμέρους καταστάσεις. Για παράδειγμα, αν είστε εξαιρετικά νευρικός ή αναστατωμένος, θα ερμηνεύσετε μια διφορούμενη κατάσταση πολύ διαφορετικά από ό,τι θα κάνατε αν ήσασταν ήρεμοι. Επί πλέον, εάν είστε σε μια αυξημένη κατάσταση διέγερσης (δηλαδή, πολύ υψηλή για ό,τι απαιτεί η κατάσταση) αυτή πρόκειται να επηρεάσει το πόσο καλά είστε σε θέση να επικεντρωθείτε σε μια γνωστική δραστηριότητα.[....]

Το όφελος του προ-μαθησιακού συναισθηματικού ελέγχου 

Πάρτε αυτό το παράδειγμα που μόλις ανέφερα και αφορά μια πάλη ακριβώς πριν τις εξετάσεις σας. Αν έχετε βρεθεί ποτέ σε μια κατάσταση όπως αυτή, ξέρετε πόσο δύσκολο είναι να εστιάσετε όταν τα συναισθήματά σας είναι σε πολύ υψηλό επίπεδο. Έτσι, τώρα φανταστείτε πως σας παρουσιάζεται η ίδια κατάσταση, και αντί να χρησιμοποιήσετε ένα επιχείρημα, που θα ήταν σε θέση να διατηρήσει την ψυχραιμία σας, να συζητήστε το πρόβλημα με ηρεμία, εμπλέξετε συναισθηματικά τον εαυτό σας να εργαστεί πάνω σε αυτό. Σίγουρα, με δεδομένη την πιο ήρεμη κατάσταση σας, θα διαχειριστείτε πολύ ευκολότερα τη συγκεκριμένη δοκιμασία.

Τώρα τι γίνεται αν έλεγα ότι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τους εαυτούς μας για να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας, όταν παρουσιάζεται μια συναισθηματικά φορτισμένη κατάσταση, ακόμη και πριν αυτή συμβεί; Πολλές τεχνικές τροποποίησης της συμπεριφοράς περιλαμβάνουν σενάρια  εξάσκησης, όπου ενισχύονται η επιθυμητή απάντηση, ή χρησιμοποιείται η καταστολή ή η επαναξιολόγηση προκειμένου να διαμορφώσουν τη συμπεριφορά ως αντίδραση  σε μια προβληματική κατάσταση. Αυτό το είδος της συμπεριφοράς κατάρτισης χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια ή μετά τη στοχευμένη κατάσταση για να βοηθήσει ένα άτομο να αναπτύξει νέες συμπεριφορές για να αντικαταστήσει αυτή τη δυσπροσαρμογή σε αυτά, όπως η εκμάθηση να σταματήσει και να μετρά μέχρι το δέκα πριν απαντήσει σε ένα επιχείρημα.

Αυτοί οι τύποι των τεχνικών συμπεριφοράς έχουν την επιτυχία τους, αλλά οι ερευνητές (pdf) βρήκαν ότι όταν διαμορφώνουν τη συναισθηματική αντίδραση πριν συμβεί η κατάσταση, αντί να την τροποποιήσουν αργότερα, υπάρχει ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας για την αλλαγή, και υπάρχουν λιγότερες αρνητικές επιδράσεις και παρενέργειες (αυξημένος καρδιακός ρυθμός, υψηλότερη πίεση- απόκριση). Με άλλα λόγια, όταν η κανονικοποίηση του συναισθήματος γίνεται αυτόματα, το άτομο δεν αισθάνεται πολλές αρνητικές επιπτώσεις, όπως, ας πούμε, κάποιος που προσπαθεί ενεργά να καταστείλει μιαν αντίδραση. Προφανώς ο στόχος εδώ είναι, κατά την παρουσία μιας αγχωτικής κατάστασης, να έχετε την κατάλληλη, αυτόματη ρύθμιση των συναισθημάτων σας, πριν από οποιαδήποτε αρνητική αντίδραση. Θέλουμε να είμαστε σε θέση να ανταποκριθούμε μπροστά σε αντιξοότητες και να παίρνουμε σαφείς αποφάσεις, διατηρώντας τη θέση του επικεφαλής σε μια αποστολή. Επομένως, πώς θα μάθουν αυτά τα διανοητικά τεχνάσματα;

Και το μεγάλο ερώτημα είναι: μπορεί το πυγμαχικό σκάκι να είναι ένα μέσο εκπαίδευσης για να διδάξει την αυτόματη ρύθμιση των συναισθημάτων; Βεβαιωθείτε ότι μπορεί! [....]

Το συναρπαστικό μέρος

Τώρα που έχουμε όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα οφέλη της ρύθμισης αυτών των συναισθημάτων, πώς μπορεί να διδαχθεί και να επιτευχθεί, τι σημαίνει για το μέλλον των καινοτόμων μεθόδων σχετικά με την προληπτική θεραπεία, για την προβληματική συμπεριφορά; 

Ας δούμε ένα παράδειγμα που είναι ιδιαίτερα αγαπητό σε μένα: στρατηγικές αντι-εκφοβισμού. Ως θεραπευτής συμπεριφοράς που εργάζεται σε σχολεία, έχω υπάρξει μάρτυρας και συμμετείχα σε αρκετά διαφορετικά είδη προγραμμάτων κατά του εκφοβισμού. Κάθε πρόγραμμα ποικίλλει όσον αφορά το ακριβές περιεχόμενό του, αλλά γενικά, όλα φαίνεται να έχουν επικεντρωθεί στο πώς να αντιδράσουν σε εκφοβισμό, είτε να τον καταγγείλουν σε ένα δάσκαλο, ή να προσφύγουν στην κατά πρόσωπο αντιμετώπιση αυτού που φοβερίζει. Όλα αυτά είναι καλά πράγματα να διδάξετε ' μην με παρεξηγήσετε. Αλλά τι θα γινόταν εάν μπορούσαμε να στοχεύσουμε ένα πρόβλημα συμπεριφοράς πριν καν προκύψει;

Ο συνδυασμός αθλημάτων όπως η πυγμαχία και το σκάκι -αυτά που αφορούν τη γρήγορη εναλλαγή μεταξύ των φυσικών δραστηριοτήτων που παράγουν αδρεναλίνη, και των έντονων γνωστικών διεργασιών, είναι ιδανικός για την εκπαίδευση στη ρύθμιση των συναισθημάτων.  Μπορεί να φαίνεται ότι μια δραστηριότητα όπως η πυγμαχία θα προωθήσει την επιθετικότητα, αλλά αντίθετα, όταν συνδυάζεται με το σκάκι, χρησιμοποιώντας σύντομους, εναλλασσόμενους γύρους, δεν υπάρχει χρόνος για να οικοδομήσει την επιθετικότητά του ο αθλητής / παίκτης -αλλιώς θα χάσει το παιχνίδι. Εάν έχετε εκπαιδεύσει τα παιδιά σχετικά με το πώς να ελέγχουν τη συναισθηματική συμπεριφορά τους ή την επιθετικότητά τους πριν επιτεθούν σε ένα άλλο παιδί, τότε βασιστείτε σε αυτά τα πρότυπα της επιτυχημένης συμπεριφοράς και είστε ένα βήμα μπροστά από το πρόβλημα, αντί να το κυνηγάτε από πίσω. Για να μην αναφέρουμε, πως η έγκαιρη παρέμβαση για τυχόντα προβλήματα συμπεριφοράς σημαίνει σχεδόν, πάντα,  μακροπρόθεσμα, ένα υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας.

Είμαστε σύμφωνοι πως τα πολύ μικρά παιδιά ίσως να μην είναι αυτά που θα πρέπει να ασχολούνται ειδικά με το πυγμαχικό σκάκι (το βλέπω πιο κατάλληλο για εφήβους και νεαρούς ενήλικες), αλλά οποιοδήποτε σωματικό άθλημα σε συνδυασμό με  εναλλασσόμενο γνωστικό έργο, που χρησιμοποιούν αυτές τις ίδιες αρχές, θα ήταν εξίσου σημαντικό. [...] Αντί να χρησιμοποιούμε την επανορθωτική «προσέγγιση του επιδέσμου (τσιρότου)» για την αντιμετώπιση ορισμένων από αυτά τα θέματα, όπως η παιδική επιθετικότητα και ο εκφοβισμός, ας χρησιμοποιήσουμε αυτή την επιστημονική γνώση για να καταλήξουμε σε ορισμένες καινοτόμες νέες λύσεις. Με το να είναι αρκετά δημιουργικά, δεν θα μπορούσε μόνο να παρασύρει τα παιδιά που εμπλέκονται με ενθουσιασμό, στη δική τους ψυχική ευεξία, αλλά θα μπορούσε, πραγματικά, να είναι ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος για την αντιμετώπιση των προβλημάτων συμπεριφοράς και την επιθετικότητα πριν αρχίσουν να την εκδηλώνουν. Είναι το πυγμαχικό σκάκι η μόνη λύση για την παραγωγή καλά προσαρμοσμένων και συναισθηματικά σταθερών ενηλίκων; Όχι, αλλά είναι μια διασκεδαστική αφετηρία για να ξεκινήσετε. Εγώ, για παράδειγμα, είμαι πρόθυμη να πολεμήσω λίγο, για ένα καλύτερο μέλλον. Εσύ, είσαι; 

Βιβλιογραφία:

Calkins, S. D. (2010). Σχόλιο: εννοιολογικές και μεθοδολογικές προκλήσεις για τη μελέτη του κανονισμού του συναισθήματος και της ψυχοπαθολογίας. Εφημερίδα της Ψυχοπαθολογίας και της αξιολόγησης της συμπεριφοράς, 92-95.
Iris Β Mauss, C. L. (2007). Αυτόματη ρύθμιση συγκίνησης κατά τη διάρκεια πρόκλησης θυμού. Journal of Experimental Social Psychology, 698-711.
Kring, A. M. (2010). Το μέλλον των Ερευνών Συναισθήματος στη μελέτη της Ψυχοπαθολογίας. Επανεξέταση της συγκίνησης, 225-228.
Lawrence E. Williams, J. A. (2009). Ο ασυνείδητος κανονισμός του Συναισθήματος: η ασυνείδητη επαναξιολόγηση του σκοπού ρυθμίζει τη  συναισθηματική αντιδραστικότητα. Συγκίνηση, 847-854.
Maor Katz, Γ L.-C. (2009). Η προμετωπιαία πλαστικότητα και το άγχος του Εμβολιασμού- Induced ανθεκτικότητα. Αναπτυξιακή Νευροεπιστήμη, 293-299.
Sloan, A. M. (2009). Κανονισμός συγκίνησης και Ψυχοπαθολογία: Μια Μετα-διαγνωστική προσέγγιση για την αιτιολογία και τη θεραπεία. Guilford Press.
Παγκόσμιος Οργανισμός Chessboxing. (Ν.Ο.). Ανακτήθηκε στις 5 Ιανουαρίου του 2011, από wcbo.org.
Ann M. Kring και Denise Μ Sloan Η Ρύθμιση της Συγκίνησης και η  Ψυχοπαθολογία: Μια Μετα-διαγνωστική προσέγγιση για την αιτιολογία και τη θεραπεία.
Iris Β Mauss, Crystal L. Cook, και James J. Gross Αυτόματη ρύθμιση της Συγκίνησης κατά της πρόκλησης θυμού.
Μ. Lawrence E. Williams, John A. Bargh, Christopher C. Nocera, και Jeremy R. Gray Ο ασυνείδητος κανονισμός του συναισθήματος: η ασυνείδητη αξιοποίηση των στόχων που ρυθμίζουν τη συναισθηματική αντιδραστικότητα.
Η προμετωπιαία πλαστικότητα και το άγχος του Εμβολιασμού-Induced Resilience από Maor Katz, Chunlei Liu, Μαρία Schaer, Karen J. Parker, Marie-Christine Ottet, Averi Epps, Christine L. Buckmaster, Roland Bammer, Michael E. Moseley, Alan F. Schatzberg, Στεφάνου Eliez και David M. Λυών.
Ann Kring Το μέλλον της έρευνας του συναισθήματος στη μελέτη της ψυχοπαθολογίας.

Πηγή:

http://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/could-chess-boxing-defuse-aggression-in-arizona-and-beyond/

Μετάφραση: Γιώργος Χατζηαποστόλου

Η εκπαιδευτική αξία της δημιουργικής ανυπακοής

The educational value of creative disobedience

By Andrea Kuszewski on July 7, 2011

«Ο πρωταρχικός στόχος της εκπαίδευσης είναι να δημιουργήσει ανθρώπους οι οποίοι είναι ικανοί να κάνουν νέα πράγματα, όχι απλά να επαναλαμβάνουν ότι άλλες γενιές έχουν κάνει, ανθρώπους που να είναι δημιουργικοί, εφευρετικοί και εξερευνητές» - Ζαν Πιαζέ

Κοιτάζοντας πίσω στην παιδική μου ηλικία, οι χρόνοι που θυμάμαι πιο στοργικά, ξοδεύτηκαν με τον πατέρα μου, μαθαίνοντας πώς να είναι ένας επιστήμονας. Αυτός, όμως, δεν είναι ο ίδιος επιστήμονας, αλλά ένας καλλιτέχνης. Είναι ένας από εκείνους τους ανθρώπους που ξέρει λίγο απ’ όλα, αρκετά για τα περισσότερα πράγματα, και αγαπά να μοιράζεται εκείνα τα κομμάτια της εικόνας [του κόσμου] με οποιονδήποτε θα τον ακούσει. Είναι ένας αέναος παρατηρητής, ένας καταγραφέας των ιδιαιτεροτήτων, ένας συλλέκτης της γνώσης. Όντας ένα αδυσώπητα περίεργο παιδί, τον είδα σαν κινητή εγκυκλοπαίδεια. Η απογευματινή ρουτίνα μου αποτελείτο από το κούρνιασμα του εαυτού μου σε ένα σκαμνί στο εργαστήριό του, ερεθίζοντάς τον με τυχαίες ερωτήσεις καθώς  εργαζόταν.

Γιατί οι χαμαιλέοντες αλλάζουν χρώμα; Μπορεί η αστραπή να ακολουθήσει ένα ίχνος νερού; Γιατί πάμε στο υπόγειο κατά τη διάρκεια ενός τυφώνα; Πώς μπορούν αυτά τα παιδιά που ξέρουν καράτε να σπάνε τις ξύλινες σανίδες χωρίς να τραυματίζουν το χέρι τους; (Επειδή το είχα δοκιμάσει αυτό στον εαυτό μου και πιστέψτε με, δεν ήταν ευχάριστο.)

Ανεξάρτητα από το πόσο ανόητη ή ασήμαντη ήταν η ερώτηση, είχε πάντα μια γενναιόδωρα λεπτομερή απάντηση για μένα, πυκνή σε επιστημονικά αποδεικτικά στοιχεία. Ήμουν απόλυτα ικανοποιημένη με τη συμβίωση μαζί του, μέχρι ένα απόγευμα -πρέπει να ήμουν 7 ή 8 ετών- όταν, όλα άλλαξαν.

Η ακαταμάχητη γεύση (αντίληψη) του χρώματος

Υπήρχε μια ερώτηση που με είχε βασανίσει για μέρες, και θα ήθελα την πλήρη προσοχή του μπαμπά μου. Εργαζόταν πάνω σε ένα νέο έργο γι’ αυτό περίμενα το χρόνο μου, σεβόμενη την ανάγκη του για τη σιωπή κατά τη διάρκεια της δημιουργικής ροής του. Μου άρεσε να βλέπω τη διαδικασία, καθώς προσπαθούσε να φανταστεί τι γινόταν πίσω από τα μάτια του, αμέσως πριν το μολύβι του χτυπήσει την επιφάνεια. Το χέρι του κινήθηκε γρήγορα κατά μήκος ενός μεγάλου φύλλου χαρτιού, απλώνοντας έξω, αβίαστα, μια σύνθεση σε μια σειρά από χαριτωμένες σαρώσεις και λυγίσματα του καρπού (του χεριού του), ένας πλάστης που δημιουργεί ζωή με μια αρμονία χτυπημάτων, χορεύοντας και πολλαπλασιάζοντας μπροστά μου.  Η ένταση της συγκέντρωσης του ήταν σαφής στο μορφασμό του. Κράτησα την αναπνοή μου. Ένα λεπτό ή δύο απόλυτης προσήλωσης στη σελίδα, μερικά πιο δυνατά χτυπήματα στο χαρτί και (μετά) ένα-δυό βήματα πίσω, χαμογελώντας με τον εαυτό του. Αυτή ήταν η στιγμή μου.

«Μπαμπά;»

«Μμμ χμμμ!»

«Τι είναι οι μαύρες τρύπες; Θέλω να πω, πώς λειτουργούν;»

Γύρισε σε μένα και γέλασε λίγο. Είχα καταφέρει να τον σοκάρω με την τελευταία έρευνά μου.

«Ποια είναι συγκεκριμένα η ερώτηση που έχεις να κάνεις σχετικά;» ρώτησε. Είχε, πιθανότατα, μετανιώσει για την αγορά εκείνης της Παγκόσμιας Εγκυκλοπαίδειας την οποία από τότε μπορώ να ισχυριστώ πως την είχα κάνει κτήμα μου.

«Λοιπόν, που πάνε όλα τα πράγματα αφού τα απορροφήσει μέσα της;» Νόμιζα ότι η ύλη δεν μπορεί να δημιουργηθεί ή να καταστραφεί;»

«Κάπου θα πρέπει να πηγαίνει, έτσι;» «Που πηγαίνει;»

«Δεν είμαι σίγουρος» απάντησε «Δεν νομίζω ότι ακολουθεί τους ίδιους κανόνες.»

Ήμουν έκπληκτη. Δεν ήξερε; Πώς; Γιατί; Στο νεανικό σχεδίασμά μου για τον κόσμο, ο πατέρας μου γνώριζε όλα όσα ήταν εκεί για να ξέρει. Κοίταζα προς εκείνον σαν να είναι ο δάσκαλος όλων των σημαντικών πραγμάτων στη ζωή, και έβλεπα την πραγματικότητα μου να γκρεμίζεται, μπροστά σε ένα αναπάντητο ερώτημα. Συνειδητοποιώντας για πρώτη φορά πως ο πατέρας μου δεν ήταν ένας θεός,   αλλάζοντας αρκετά,  -θεός ήταν η ζωή- αλλά ο κόσμος μου άλλαξε με έναν ακόμα πιο βαθύ και αρκετά απροσδόκητο τρόπο: σε αυτή την δυσάρεστη στιγμή της παραφωνίας, όταν η δίψα μου για γνώση φάνηκε ανικανοποίητη-ήμουν αναζωογονητική . Υπήρχε ένα επιστημονικό μυστήριο, και  κανένας από μας δεν ήξερε την απάντηση. Ήμουν γελοία συνεπαρμένη και δεν ήξερα εντελώς γιατί, αλλά ήμουν μεθυσμένη από θαυμασμό. Περάσαμε τη συνέχεια εκείνου του απογεύματος συζητώντας για τις μαύρες τρύπες, κοιτάζοντας σε βιβλία, φτιάχνοντας μικρά διαγράμματα, προσπαθώντας να δώσουμε μαζί κάποιο νόημα στη θεωρητική φυσική. Το μυαλό μου ξύπνησε εκείνη την ημέρα. Ερωτεύθηκα όχι μόνο με το να γνωρίζω πράγματα, αλλά με την επίλυση μυστηρίων. Δεν ήμουνα πλέον ικανοποιημένη με το να παίρνω μιαν απάντηση, άρχισα να αναζητώ απαντήσεις, ευχαριστημένη από την προσφάτως ανακαλυφθείσα ερευνητική μου γενναιότητα.

Και όταν ήρθα σε κάτι ενδιαφέρον, το μοιράστηκα με τον μπαμπά μου, και το συζητήσαμε σαν συνάδελφοι, συνταιριάζοντας τα μικρά κομμάτια του παζλ μαζί, δεν έχουν πάντα επιτυχία, αλλά έχουν ένα υπέροχο χρόνο προσπαθώντας.

Ήταν σαν να προστέθηκε ένα εντελώς νέο χρώμα στην παλέτα του κόσμου που τα μάτια μου ποτέ δεν είχαν παρατηρήσει πριν. Όλο και περισσότερες αποχρώσεις αποκαλύφθηκαν στο χρόνο. Η ζωή έγινε πιο βαθιά. Τα πράγματα κινήθηκαν πιο αργά, είχαν περισσότερα μέρη. Υπήρχε τόσα πολλά που δεν ήξερα, και τόσο πολλά που ήθελα να μάθω, στρώματα πάνω σε κορεσμένα στρώματα των ανακαλύψεων που περίμεναν από εμένα να τα αποκαλύψω. Ήμουν γαντζωμένη. Δεν είχα συνειδητοποιήσει εκείνη την εποχή, αλλά αυτή ήταν η στιγμή όταν για πρώτη φορά έγινα ένας επιστήμονας.

Ο πόνος της απόσυρσης

Μακάρι να μπορούσα να πω ότι ήταν η ευτυχής κατάληξη της ιστορίας της παιδικής μου ηλικίας. Αντ’ αυτού, ήταν η αρχή μιας μάλλον βασανιστικής περιόδου ανάπτυξης.  Η νέα μου άποψη για τη ζωή, η οποία θα μπορούσε να συνοψιστεί ως "Μην μου το πεις, θέλω να το καταλάβω μόνη μου!" δεν ήταν μια στάση που πήγε  πάρα πολύ καλά στο σχολείο. Για πολλά χρόνια πάλευα με την επιθυμία να ευχαριστήσω τους δασκάλους μου, ακούγοντας τις κατευθύνσεις και ακολουθώντας τους κανόνες, αλλά αισθανόμουν δημιουργικά ανεκπλήρωτη και απρόκλητη. Κατά καιρούς είχα μια ενστικτώδη τάση να μιλήσω ανοιχτά και να προσφέρω μια εναλλακτική εξήγηση, ή μια παρόρμηση να δοκιμάσω κάτι με διαφορετικό τρόπο, αλλά γρήγορα έμαθα ότι μόνο «απείθαρχα και αντιπαθητικά παιδιά» αμφισβητούσαν την εξουσία και προκαλούσαν αναστάτωση. Αυτά δεν ήταν τα είδη των φοιτητών που ευνοούσαν οι διδάσκοντες. Έμαθα να αγνοώ τις τύψεις του δημιουργικού μου πνεύματος, που μόνο δυστυχία φαινόταν να μου φέρνουν, όταν απαντώνταν.

Όσο περισσότερο αγαπούσα τη μάθηση, τόσο το σχολείο γινόταν κοινότοπο και με άφηνε κούφια. Είδα το σχολείο ως την απαραίτητη χρονική δέσμευση, αλλά τίποτα άλλο, περισσότερο. Κατέληξα να πραγματοποιώ το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης και εξερεύνησης μόνη μου με ό, τι εργαλεία είχα στη διάθεσή μου, όπως βιβλία, παρατήρηση, βλέποντας τους ανθρώπους, και φυσικά- με τη φαντασία μου.

Προφανώς, η αγάπη μου για την επιστήμη και τη μάθηση δεν καταστράφηκε ολοσχερώς από την πρώιμη εμπειρία μου στο σχολείο, διαφορετικά, δεν θα ήμουν εδώ που είμαι σήμερα. Αλλά σίγουρα που άφησε κάποια σημάδια. Τώρα που ξέρω πολλά περισσότερα για τις νευροεπιστήμες και την ψυχολογία, αναρωτιέμαι:

Τι επιπτώσεις είχε η αποθάρρυνση της δημιουργικότητας και της ανεξαρτησίας έχει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μου, και πόσο από αυτό ήταν μόνιμο; Πόσο ρόλο έπαιξε η ακαμψία, η εξαρτώμενη από κανόνες φύση του σχολικού παιχνιδιού και η επίδρασή της στη γνωστική ανάπτυξη μου, σε σχέση με τη δική μου ανεξάρτητη ή εμπειρική μάθηση;

Ακόμα μεγαλύτερο ερώτημα: Ήταν σχολείο βοηθητικό ή βλαπτικό όσον αφορά την πνευματική ανάπτυξη μου;

Πριν απαντήσω στα ερωτήματα αυτά, ας ρίξουμε μια ματιά σε αυτό από την άλλη πλευρά πρώτα -πώς η δημιουργικότητα και η εξερευνητική συμπεριφορά μειώνεται από τα παραδοσιακά μοντέλα διδασκαλίας- τότε θα εξηγήσω πώς αυτό σχετίζεται με την πνευματική ανάπτυξη συνολικά.

Γνωρίζουμε ήδη ότι όλα όσα κάνουμε αλλάζουν τον εγκέφαλο κατά κάποιο τρόπο, αλλά για να βοηθηθούμε να σκιαγραφήσουμε αυτό σε ένα πρακτικό πλαίσιο, πρόκειται να θέσω μερικές γενικές υποθέσεις για να εξετάσω, όπως θα δούμε σε κάποια έρευνα και συζήτηση, τι σημαίνει στη διάρκεια της ζωής ενός παιδιού.

Υπόθεση Ι: Η διδασκαλία και η ενθάρρυνση των παιδιών να μαθαίνουν με μηχανική αποστήθιση και απομιμήσεις διαμορφώνει τον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά τους, ωθώντας τα να τείνουν περισσότερο προς την γραμμική σκέψη, και να είναι λιγότερο επιρρεπή στην πρωτότυπη, δημιουργική σκέψη.

Ας ρίξουμε μια ματιά σε ένα παράδειγμα τυπικής εκπαίδευσης: Από τις πρώτες ημέρες του σχολείου, εμείς σφυρηλατούμε συγκεκριμένες σχολικές αξίες σε μαθητές μας: να δώσουν προσοχή, να παρακολουθήσετε το δάσκαλο, να μιμούνται ό, τι ο δάσκαλος κάνει, μένουν στη θέση τους, να μην αμφισβητούν την εξουσία, και να λάβουν έπαινο. Αλλά αντί να διδάξουμε στα παιδιά να σκέφτονται, τα διδάσκουμε να απομνημονεύσουν. Αντί, ενθαρρύνοντάς τους, να καινοτομούν, αναμένουμε να κινηθούν μέσα στο περίγραμμα και να τηρούν τους κανόνες.

Υπάρχουν δύο πολύ ενδιαφέρουσες μελέτες αναδυόμενες πρόσφατα από τον τομέα της αναπτυξιακής ψυχολογίας που καλύπτουν το ζήτημα της προσχολικής εκπαίδευσης και της διδακτικής μεθοδολογίας. Η πρώτη, από την Elizabeth Bonawitz και τους συνεργάτες της, έχει να κάνει με την άμεση διδασκαλία και τα όρια που βάζει στην εξερευνητική συμπεριφορά. Η δεύτερη, από την Daphna Buchsbaum και την ομάδα της, κοιτάζει την απομίμηση αλληλουχιών-ποια δράση καταστάσεις και ειδικά κριτήρια κάνουν ένα παιδί συνήθως να μιμηθεί μια πράξη, ή να την αντιληφθεί ως «σωστή» απάντηση.

Η Alison Gopnik, μια ερευνήτρια που εργάστηκε με την Buchsbaum στη δεύτερη μελέτη, έγραψε ένα άρθρο για το Slate Γιατί ο προσχολικός χώρος δεν πρέπει να είναι σαν  το Σχολείο: Νέα έρευνα δείχνει ότι το να διδάσκουμε τα παιδιά όλο και περισσότερη εκπαιδευτική ύλη, σε όλο και μικρότερες ηλικίες, μπορεί να στραφεί εναντίον τους ^. στην οποία εξηγεί και τις δύο μελέτες ποια είναι τα αποτελέσματά τους που συνεπάγονται για τη μάθηση. Οι δύο μελέτες -η καθεμιά- ακολούθησαν μια διαφορετική προσέγγιση για να αξιολογήσουν πώς επηρεάζει ο τρόπος διδασκαλίας τη μάθηση, αλλά και οι δύο σκιαγράφησαν τα ίδια συμπεράσματα. Ο τύπος και η ένταση της άμεσης διδασκαλίας που δίνουμε στα παιδιά, από πολύ νεαρή ηλικία, έχει μια βαθιά επίδραση στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν τη μάθηση και τη δημιουργική εξερεύνηση. Βρήκαν ότι η πάρα πολύ άμεση οδηγία δείχνει σε ένα παιδί τι να κάνει, αντί να το αφήσει να καταλάβει τη λύση μόνο του, μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ικανότητα ή / και το ένστικτο του ώστε ανεξάρτητα και δημιουργικά να επιλύει προβλήματα, ή να εξερευνά πολλαπλές πιθανές λύσεις.

Η Gopnik εξηγεί:

«Ίσως, η άμεση οδηγία μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν συγκεκριμένα γεγονότα και τις δεξιότητες, αλλά τι γίνεται με την περιέργεια και τη δημιουργικότητα, τις ικανότητες που είναι ακόμη πιο σημαντικές για την εκμάθηση μακροπρόθεσμα; Δύο επικείμενες μελέτες στο περιοδικό Cognition- μία που προέρχεται από ένα εργαστήριο στο MIT και μία από το εργαστήριό μου στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας-Μπέρκλεϊ -συστήνουν ότι οι αμφισβητίες εργάζονται πάνω σε κάτι. Ενώ, μαθαίνοντας από έναν δάσκαλο μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να πάρουν μια συγκεκριμένη απάντηση πιο γρήγορα, καθιστά επίσης λιγότερο πιθανό να ανακαλύψουν νέες πληροφορίες σχετικά με το πρόβλημα και να δημιουργήσουν μια νέα και απροσδόκητη λύση.»

Αυτή η «νέα και απροσδόκητη λύση» που περιγράφει βρίσκεται στον πυρήνα της δημιουργικότητας, και είναι αυτό προς το οποίο θα πρέπει να ενθαρρύνουμε τα παιδιά. Ωστόσο, φαίνεται ότι με την άμεση καθοδήγηση των παιδιών-δίνοντας τους τις απαντήσεις στα προβλήματα, στη συνέχεια, δοκιμάζοντας τη μνήμη τους,  αναστέλλει τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων, σε πολύ σημαντικό βαθμό. [....]

Υπόθεση II: Διδάσκοντας τα παιδιά να κάνουν ερωτήσεις και να σκέφτονται τα προβλήματα πριν να λάβουν τη λύση, ενθαρρύνει περισσότερο τη μη-γραμμική, αποκλίνουσα και δημιουργική σκέψη, για να γίνουν οι καλύτεροι καινοτόμοι, λύτες προβλημάτων, και ανιχνευτές προβλημάτων. [....]

Οι πρόσθετες παροχές της διδασκαλίας για τη δημιουργικότητα [....]

Λοιπόν, πώς μπορώ να θέσω αυτές τις πληροφορίες, σε χρήση; [....]

Μερικές τελικές παρατηρήσεις

Μπορώ να κοιτάξω πίσω στην παιδική ηλικία μου και να δω τη μετάβαση από παθητικό σε ενεργητικό μαθητή, πρώτα κάνοντας ερωτήσεις και παίρνοντας απαντήσεις, τις οποίες αποδέχομαι ως αληθινές, χωρίς να μπαίνω στον κόπο να εξετάσω και άλλες δυνατότητες. Σκέφτομαι όπως ένα παιδί ^. αυτή είναι η βασική γραμμή αφετηρίας μου. Αλλά μόλις περάσω πάνω από τη γέφυρα  ως την άλλη πλευρά, βιώνω την πρωτόγνωρη χαρά της επίλυσης προβλημάτων και φθάνω σε μια εντελώς νέα λύση, ενώ θα ήταν οδυνηρό να προσπαθήσω να γυρίσω πίσω, μόνο για χάρη της συμμόρφωσης και της υπακοής σε ό, τι ανέφερε το status quo πως θα ήταν η κατάλληλη συμπεριφορά για κάποιον στη θέση μου. Μόλις πετάξεις για πρώτη φορά με τις ιδέες σου και βιώσεις όλα αυτά τα λαμπερά χρώματα, είναι δίκαιο να αναγκάσεις ένα παιδί να ζήσει ξανά μέσα σε ένα κουτί, με επένδυση-γράμμωση από μαύρο και άσπρο φίλτρο; 

Έχω μοιραστεί την προσωπική μου ιστορία, αλλά δεν είμαι η μόνη που την έχει ζήσει. Πολλά παιδιά σήμερα αντιμετωπίζουν μια παρόμοια μοίρα, και αυτό είναι τραγικό. Οσοδήποτε περίεργη και αν θα μπορούσε να είναι η διαδρομή των μαθητών που  εισέρχονται στο σχολείο, είναι λίγο πολύ δαρμένοι από εσάς τη στιγμή που θα αποφοιτήσουν. Οι λίγοι τυχεροί είναι αυτοί που ήταν πάρα πολύ πεισματάρηδες για να ακολουθήσουν τους αυθαίρετους κανόνες. Θα υποστούν τις συνέπειες για την εξέγερση τους, αλλά θα μπορούσαν να έχουν έναν άλλο υποστηρικτή (συνήθως ένα δάσκαλο ή μη της οικογένειας των ενηλίκων), ο οποίος, ακριβώς, παρέχει την απαραίτητη ενθάρρυνση για να τους κρατήσει στην πορεία τους, ακόμη και όταν αποδεικνύεται ότι είναι ύπουλη. Είναι τρομακτικό και σκληρά ασεβές, να περπατάτε μόνοι σε αυτό το μονοπάτι. 

Εμείς λέμε πως θέλουμε τα παιδιά να επιτύχουν στο υψηλότερο επίπεδο, να είναι η  επόμενη γενιά των μεγάλων επιστημόνων και των φορέων καινοτομίας, των καλλιτεχνών και των ηγετών- ακόμα ο κόσμος, το σύστημα που έχουμε θέσει σε εφαρμογή, καθιστά σχεδόν αδύνατο σε κάθε παιδί να φτάσει τις δυνατότητές του. Σε χειρότερη κατάσταση είναι συνήθως αυτοί των οποίων τις μοναδικές ικανότητες και τα ταλέντα χρειαζόμαστε τους πιο δημιουργικούς στοχαστές, τους φυσικούς τους καινοτόμους, αυτούς που βρίσκουν την άνεση στην ταλαιπωρία του ότι δεν γνωρίζουν, που είναι ατρόμητοι στην επιδίωξη του οράματός τους. Ότι υποτίθεται πως είναι η πιο κρίσιμη περίοδος μάθησης για τη διαμόρφωση των παιδιών σε ηγέτες του αύριο, έχει εξελιχθεί με την πάροδο των ετών σε κάτι ασφυκτικό με τη σπατάλη του δημιουργικού ενστίκτου κατά την πρώιμη ηλικία της φαντασίας, με την οποία, στη συνέχεια, θα περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους προσπαθώντας να επανασυνδεθούν. Ο χρόνος δεν ήταν ποτέ πιο γόνιμος από τώρα για συστημική αλλαγή και ποτέ δεν είχαμε καλύτερα εργαλεία για να επιτευχθεί αυτό το επίπεδο δημιουργικής ανυπακοής, για να προετοιμάσουμε με επιτυχία τα παιδιά μας για τις μεγάλες προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά μας. Αυτό θα μπορούσε να είναι άβολο και να μειώσει ένα μέρος της εργασίας, αλλά το μέλλον μας εξαρτάται από αυτή τη ριζική αλλαγή προκειμένου να επιβιώσουμε. 

Μετάφραση: Γιώργος Χατζηαποστόλου

Πηγές: 
http://www.youtube/com/watch?v=s40QcA7NJUk
http://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/the-educational-value-of-creative-disobedience/

Μέρες άνθισης

Ποιοι συνηθίζεται να γιορτάζουν; Οι άνθρωποι, θα μου πείτε, γιατί πιστεύουν πως αξίζει να χαίρονται την ημέρα της ονομαστικής τους εορτής, ή την ημέρα των γενεθλίων τους. Μετρώντας τον χρόνο έχουν την ψευδαίσθηση πως τον ελέγχουν και, επομένως, θέλουν να πιστεύουν πως κάποια στιγμή θα μπορέσουν να τον  σταματήσουν και να παραμείνουν αθάνατοι! Αν πάλι δεν τα καταφέρουν, να ζήσουν για πολλά χρόνια, θα έχουν την καλή δικαιολογία πως μπορεί να αποδείχθηκαν θνητοί αλλά χάρηκαν κάθε στιγμή της ζωής τους, με κορύφωση της ευτυχίας τις ημέρες των γιορτών. 

Οι άνθρωποι είναι σε κάποιες περιόδους της ιστορικής ζωής "ζωντανοί" και με τον ένα ή τον άλλο τρόπο "δικαιούνται" να γιορτάζουν, εφόσον δέχθηκαν την τοποθέτηση του είδους τους -από τον Θεό-  στην κορυφή της Δημιουργίας και μάλλον χαίρονται γι αυτό. Δικαιούνται όμως και τα πρόσωπα της λογοτεχνικής μυθοπλασίας, δηλαδή οι πρωταγωνιστές και οι ήρωες των μυθιστορημάτων ή των θεατρικών έργων να γιορτάζουν;  Ασφαλώς και δικαιούνται, φαίνεται να απαντά, ο Τζέιμς Τζόυς! Δεν έχω διαβάσει ολόκληρο το έργο του και πιθανώς να έχει απαντήσει στην ερώτηση. Στην Ιρλανδία, λοιπόν και στις Αγγλόφωνες χώρες, κάθε 16η Ιουνίου, γιορτάζουν την ημέρα του Bloom (Boomsday). Ας πούμε πως ο Bloom είναι η μετεμψύχωση του Οδυσσέα στο εκτεταμένο, ομώνυμο έργο του Τζόυς. Τώρα, γιατί Μπλουμ και όχι ένα τυπικό Ιρλανδικό όνομα; Ο συγγραφέας "γράφοντας" και "ζώντας" έκανε ότι μπορούσε για να φανεί αναζητητής του τυχαίου, του φλύαρου, του άπιαστου και του απόλυτου, προσπαθώντας να περιγράψει και να βιώσει στο έργο του, το σύνολο της ανθρώπινης αγωνίας για την επιβίωση, την επικοινωνία και τη γνώση! 

Αν παίξουμε για λίγο το παιχνίδι των συνειρμών: bloom θα μπορούσε να είναι ο ήχος που κάνει ένα μεγάλο βότσαλο όταν πέφτει σε μια μέτρια λίμνη ' blooming (η άνθιση, η πρώτη μέρα της Άνοιξης και ευρύτερα, η αναγέννηση, η ανανέωση, η αναβάπτιση). Είναι φανερό πως ο Τζόυς είχε την ανάγκη να ερευνήσει, να ανασυνθέσει και να αναπλάσει τον κόσμο, γιατί η τότε όψη της κοινωνικής ζωής στις πόλεις ήταν πολύ άσχημη και αποκρουστική για να ζουν μέσα σ' αυτή τα παιδιά και όλοι οι ευαίσθητοι άνθρωποι που εντελώς συμπτωματικά συμβαίνει, σήμερα, να είναι και αναγνώστες των έργων της λογοτεχνίας. Όλα έπρεπε να γίνουν γρήγορα, γιατί η ζωή είναι πολύ άδικη και σκληρή και εξοντώνει τους ανθρώπους με χίλιους τρόπους, γι αυτό το έργο Οδυσσέας διαρκεί (μόλις) 24 ώρες, αλλά πρόκειται για συμπυκνωμένο / διεσταλμένο χρόνο και καταιγιστική βιωμένη αφήγηση. 

Την πρώτη φορά που διάβασα το έργο, θυμάμαι, ήθελα να σταματήσω την δημόσια αφήγηση, να ψάξω να βρω στο κοινό τον Τζέιμς -γιατί όποιος είναι τόσο ζωντανός και δυνατός δε μπορεί να πέθανε- κάπου εκεί ήταν και κρυφογελούσε με τη σαστιμάρα και τη ζάλη που μας προκαλούσε ο ρυθμός της γραφής, να τον καλέσω κοντά μου και να του πω: "σε αγαπώ, βρε παππού, αλλά δείξε λίγο έλεος στους αναγνώστες σου ' βάλε και καμιά τελεία!" Μάλλον δε θα μ' άκουγε, θα με κοίταζε περίεργα και πιθανώς να απομακρυνόταν από κοντά μου. Έτσι, ξεροκατάπια, μουρμούρισα κάτι και συνέχισα την ανάγνωση! Ήταν τέτοια η χαλαρότητα της γραφής -σχεδόν απομαγνητοφωνημένος προφορικός λόγος- που φάνταζε ιεροσυλία να διακόψω την αφήγηση. Θα ήταν σαν να διακόπτεις -προσπαθώντας να τον βοηθήσεις- τον Ορέστη Μακρή στη σκηνή του Μεθύστακα την ώρα που παραπατάει, να ψιθυρίζεις στον Ηλιόπουλο να είναι πιο προσεκτικός στον Δράκο ή να προτρέπεις τον Βέγγο να μην είναι τόσο, ακατάσχετα, ανθρώπινος! Πράγματα αδύνατα!

Είναι τόσο όμορφο να γράφεις όπως σκέφτεσαι, να σκέφτεσαι όπως φαντάζεσαι και να φαντάζεσαι όπως ζεις! Όλοι θυμούνται με αγάπη όσους δασκάλους τους άφησαν να εκφραστούν, τους είπαν: "μιλήστε ' δεν πρόκειται να σας βάλουμε κακό βαθμό αν πείτε κάτι αντίθετο με όσα σας διδάσκουμε εμείς, αρκεί να το δικαιολογήσετε, κι εμείς (οι δάσκαλοι) δεν θα αμφισβητήσουμε την εγκυρότητα της δικαιολογίας σας ' είναι η γνώμη σας και είναι σεβαστή!" Κανένας δεν θυμάται ή θυμάται για λίγα δευτερόλεπτα τα σφιγμένα δόντια του καθηγητή -με την είσοδο στην τάξη- το άνοιγμα του καταλόγου (βαθμολογίου) και τη διερευνητική ματιά αν κάποιος κάνει θόρυβο ώστε να σηκωθεί πρώτος στον πίνακα για να πει το μάθημα, ως τιμωρία! Κάποιος πρέπει να τους μιλήσει για τους μεγάλους παιδαγωγούς που δεν ήταν αναγκαστικά και εκπαιδευτικοί, όπως ο Φρόυντ, ο Γιούνγκ, ο Πιαζέ, ο Ντιούι, η Μοντεσσόρι αλλά και ο Παλαμάς, ο Καβάφης, ο Σεφέρης και ο Παπανούτσος.

Όσο για την ανάγνωση βιβλίων, είναι γεγονός πως και σήμερα ένα βιβλίο είναι φτηνό -ειδικά τα δικαιωμένα βιβλία ' αυτά που έχουν διαβαστεί, δηλαδή τα μεταχειρισμένα- και προσφέρει τη χαρά της επαναληπτικής ανάγνωσης ενώ βρίσκεται τόσο μακριά  από την καθημερινή ενημέρωση που προωθεί ο καθημερινός τύπος.

Ένας "κούκος" δε φέρνει την άνοιξη, αλλά δύο και περισσότεροι μπορεί να ξεκινήσουν μιαν επανάσταση!  

Γιώργος Χατζηαποστόλου

   

Ακούτε καλά;

10 χρήσιμες τεχνικές ενεργητικής ακρόασης

Η ενεργητική ακρόαση είναι το κλειδί για την κατανόηση κάθε συζήτησης. Είναι τρόπος επικοινωνίας και αντίληψης του κόσμου γύρω μας. Κάποιος πολύ εύστοχα έκανε λόγο για ακρόαση με «ενσυναίσθηση» ^. όπου δεν ακούει κάποιος μηχανικά, στο πλαίσιο ενός διαλόγου αλλά ακούει με πρόθεση να καταλάβει. Είναι αυτή η ακρόαση που αποτελεί ιδιαίτερο προνόμιο των πολύ αποτελεσματικών ανθρώπων. Δείτε έναν πολύ χρηστικό πίνακα με 10 τεχνικές ενεργητικής ακρόασης που θα πρέπει να έχει υπόψη του κάθε διαμεσολαβητής κατά την προσέγγιση των δύο μερών (ομιλητή-ακροατή).

ACTIVE LISTENING

HOW TO BE A GREAT LISTENER

Source/Copyright: Whitney Quesenbery, Kevin Brooks, Storytelling for user experience, Crafting Stories for Better Design

10 SKILLS FOR ACTIVE LISTENING
Skill	Behavior	Do	Avoid
Attending, acknowledging	Provide verbal on non verbal awareness of the other person	Face the speaker and maintain eye contact, nod, etc.	Looking around the room or fidgeting
Restating	Respond to the person’s basic verbal message	Repeat the phrase you would like clarified	Changing the subject
Reflecting	Reflect perceptions of content that are heard or perceived through cues	Listen for what is not said. Respond with phrases such as, “So you feel that…”	Discounting or downplaying the speaker’s feelings
Interpreting	Offer a tentative interpretation about the person’s feelings, desires, or meaning	Keep an open mind about what you are hearing; try to picture what the speaker is saying	Assuming you know what the speaker is trying to communicate without listening
Summarizing, synthesizing	Bring together feelings and experiences to provide a focus	Repeat back what you heard briefly but accurately; paraphase	Elaborating on what the people is saying
Probing	Question the speaker in a supportive way to request more information or clean up any confusion	Wait the speaker to pause to ask clarifying questions; try “dangling” or open-ended questions	Interrogating or challenging the speaker
Giving feedback	Share perceptions of person’s ideas or feelings, disclosing relevant personal information	Wait three seconds, and then respond with phrases such as: “So you feel that…”, or “I felt that way when…”.	Interrupting or offering solutions; preaching or teaching
Supporting	Show warmth and caring in one’s own individual way	Pay attention to what isn’t said -to feelings, facial expressions, gestures, posture, and other nonverbal cues	Judging the speaker or rehearsing your response in your head while they are speaking
Checking perceptions	Find out if our interpretations and perceptions are valid and accurate	Check the accuracy of your perceptions with phrases such as, “I think that you are saying…”	Making assumptions or jumping to conclusions
Being quiet	Give the person the time to think as well as to talk	Try to understand what the speaker is feeling and have empathy for the speaker	Filling pauses; instead, let the speaker set the pace

10 [ΧΡΗΣΙΜΕΣ] ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ
Δεξιότητα	Πώς να συμπεριφερθείτε	Τι να κάνετε	Τι να αποφύγετε
Παρακολούθηση, αναγνώριση	Παρέχετε λεκτική ή μη λεκτική επίγνωση του άλλου προσώπου	Αντικρίστε το πρόσωπο του ομιλητή και να διατηρείτε επαφή με τα μάτια, νεύμα, κ.λπ.	Να κοιτάτε γύρω το δωμάτιο ή να κάνετε νευρικές κινήσεις ανυπομονησίας
Αναδιατύπωση	Ανταποκριθείτε στο κύριο λεκτικό μήνυμα του ατόμου	Επαναλάβετε τη φράση που θα θέλατε να ξεκαθαριστεί	Να αλλάζετε το θέμα (της συζήτησης)
Αντανάκλαση	Αντικατοπτρίστε τις αντιλήψεις του περιεχομένου που έχουν ακουστεί ή έχουν γίνει αντιληπτές μέσω των συνθημάτων	«Ακούστε» ότι δεν έχει ειπωθεί. Ανταποκριθείτε με φράσεις όπως: «Έτσι, αισθάνεσαι ότι...»	Να προεξοφλείτε ή να υποβαθμίζετε τα συναισθήματα του ομιλητή
Ερμηνεία	Προσφέρετε μια δοκιμαστική ερμηνεία για τα συναισθήματα, τις επιθυμίες, ή το νόημα του πρόσωπου	Κρατήστε ανοιχτό το μυαλό σας σχετικά με ότι ακούτε ' προσπάθησε να μετατρέψεις σε εικόνες ότι ο ομιλητής λέει	Να υποθέτετε ότι ξέρετε τι προσπαθεί να επικοινωνήσει ο ομιλητής χωρίς να τον ακούσετε
Σύνοψη, σύνθεση	Φέρτε μαζί τα συναισθήματα και τις εμπειρίες για να παρέχετε μια επικέντρωση	Επαναλάβετε ό, τι προηγουμένως έχετε ακούσει σε συντομία, αλλά με ακρίβεια '  παραφράστε	Να εξειδικεύετε σε ό, τι οι άνθρωποι σας λένε
Ανίχνευση	Αμφισβητήστε τον ομιλητή με έναν υποστηρικτικό τρόπο για να ζητήσετε περισσότερες πληροφορίες ή για να ξεκαθαρίσετε οποιαδήποτε σύγχυση	Περιμένετε τον ομιλητή να σταματήσει για να κάνετε διασαφηνιστικές ερωτήσεις'  δοκιμάστε "εκκρεμείς" ή ανοιχτές ερωτήσεις	Να ανακρίνετε ή να προκαλείτε τον ομιλητή
Παροχή ανατροφοδότησης	Μοιραστείτε τις αντιλήψεις των ιδεών ή των συναισθημάτων του ατόμου, αποκαλύπτοντας σχετικές προσωπικές πληροφορίες	Περιμένετε τρία δευτερόλεπτα και στη συνέχεια απαντήστε με φράσεις όπως: «Έτσι αισθάνεστε ότι ...» ή «ένιωσα με αυτόν τον τρόπο, όταν ...».	Να διακόπτετε ή να προσφέρετε λύσεις [στον ομιλητή] '  κάνοντας κήρυγμα ή διδασκαλία
Υποστήριξη	Δείξτε ζεστασιά και φροντίδα [προσαρμοζόμενοι] στον δικό του [προσωπικό] τρόπο κάποιου	Δώστε προσοχή σε αυτά που δεν λέγονται : στα συναισθήματα, στις εκφράσεις του προσώπου, στις χειρονομίες, στη στάση του σώματος, και σε άλλες μη λεκτικές ενδείξεις	Να κρίνετε τον ομιλητή ή να προβάρετε την απάντησή σας στο κεφάλι σας, ενώ μιλούν
Έλεγχος αντιλήψεων	Εξακριβώστε αν οι ερμηνείες και οι αντιλήψεις σας είναι έγκυρες και ακριβείς	Ελέγξτε την ακρίβεια των αντιλήψεών σας με φράσεις όπως: «Νομίζω ότι λέτε...»	Να κάνετε υποθέσεις ή [να καταλήγετε με] άλματα σε συμπεράσματα
Κατάσταση ηρεμίας	Δώστε στο πρόσωπο τον χρόνο να σκεφτεί, όπως, και να μιλήσει	Προσπαθήστε να καταλάβετε τι αισθάνεται ο ομιλητής και να έχετε συμπάθεια για τον ομιλητή	Να «γεμίζετε» [με λέξεις] τις παύσεις ' αντί να αφήνετε τον ομιλητή, να κανονίζει τον ρυθμό [της ομιλίας]

Πηγές:

http://www.odreurope.com/assets/site/content/skills-active-listening.pdf
http://www.odreurope.com/el/des-diavase/praktikes-symvoules/diamesolavisi/1094-10-xrhsimes-texnikes-energhtikhs-akroashs

                                                                                                               
Μετάφραση: Γιώργος Χατζηαποστόλου

Υπο-δρομίες

Ο διάλογος ενός επιτυχημένου επιστήμονα, που εργάζεται ως εκπαιδευτικός, με το είδωλό του (ορθή επανάληψη: με το ολόγραμμά του), παρουσία παρατηρητού.

Κυκλοφορείς μεταμφιεσμένος φορώντας επιμελημένα απλά, καθημερινά ρούχα για να δείχνεις προσηνής, ενώ είσαι απόμακρος, και θέλεις να δείχνεις ταπεινός ενώ είσαι φιλάρεσκος και εγωιστής. Συνηθίζεις να πλησιάζεις τους άλλους αρκετά όταν μιλάτε, και κοιτάζεις επίμονα, όχι επειδή προσέχεις αυτά που λένε αλλά για να επιβάλεις την παρουσία σου. Την ίδια στιγμή επιδιώκεις να τους πείσεις ότι ξέρεις πολλά μα δεν τα λες γιατί είσαι μετριοπαθής και σοφός. Σε έχω ακούσει να μιλάς για σύγχρονα ζητήματα που αφορούν τη ζωή όπως: ομοιόσταση, βιολογικές καλλιέργειες και αειφορία. Τι είναι ομοιόσταση; 

- Ομοιόσταση ονομάζεται η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί σταθερές τις συνθήκες του εσωτερικού του περιβάλλοντος, όπως η θερμοκρασία και η συγκέντρωση διαφόρων συστατικών, παρά τις εξωτερικές μεταβολές. 

Αυτή η σύνθετη οργανική λειτουργία δεν συνιστά αξία ζωής, αλλά θα μπορούσε να συμβάλλει στη δημιουργία αξιών όπως η συνεργασία, η υπευθυνότητα, η ταπεινότητα, η ενότητα και η ανεκτικότητα. Φαίνεται πως έχεις θεοποιήσει τη διατήρηση της ομοιόστασης στη σχέση σου με τους άλλους και την επιδιώκεις με κάθε τρόπο. Χρησιμοποιείς τον εγωισμό ως ρυθμιστή της ομοιόστασης του οργανισμού σου. Έτσι, όποιος αμφισβητεί τη στάση ζωής σου, θεωρείς πως απειλεί την ίδια την ύπαρξή σου. Ακριβώς, επειδή στερείσαι θεωρητικού υπόβαθρου, έχεις ερμηνεύσει το σύνολο του ανθρώπου (σώμα, πνεύμα και ψυχή) με υλικούς όρους ' με άλλα λόγια είσαι ένα σχεδόν απόλυτα αυτόνομο βιολογικό ον που τρέφεται με τις σάρκες του! Είναι φανερό πως γνωρίζεις «πράγματα» και διαθέτεις εκπαιδευτικά εργαλεία για τα οποία, όμως, σου ζητείται -στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα- να ανακαλύψεις νέες χρήσεις! Αυτές οι νέες χρήσεις της εκπαιδευτικής πρακτικής (διάλογος, εμπειρική μάθηση, ενεργητική ακρόαση, διαχείριση κρίσεων) είναι και ο μόνος τρόπος να επικοινωνήσεις αποτελεσματικά με τους μαθητές σου. Εσύ, όμως, αναζητάς αυτές τις νέες χρήσεις παρακολουθώντας σεμινάρια εκπαιδευτικής επιμόρφωσης ή ψάχνοντας στο Διαδίκτυο ώστε να ελέγξεις αποτελεσματικά τη συμπεριφορά των μαθητών σου και όχι για να την αναπτύξεις. Προσπαθείς να διασφαλίσεις διαρκώς πως η όποια εκπαιδευτική ανάπτυξη των μαθητών σου δεν θα αποτελέσει με κανένα τρόπο απειλή για την πρωτοκαθεδρία σου στην τάξη. Είσαι ένας "εξουσιοδοτημένος" από το εκπαιδευτικό σύστημα "μεταπράτης" και όχι ένας διευκολυντής της γνώσης. 

- Πείτε με όπως θέλετε, δε με απασχολεί η γνώμη σας, αλλά τι εννοείτε όταν λέτε «πράγματα»; ΄Ετσι, γενικώς και αορίστως; 

Μπορείς να αποδείξεις πως κατέχεις χρήσιμες γνώσεις επειδή απέκτησες πτυχία;

- Άλλο και τούτο! Ασφαλώς και μπορώ να αποδείξω οποτεδήποτε και στον οποιοδήποτε πως κατέχω επαρκείς γνώσεις για να διδάξω ‘ τα πτυχία δε σου τα χαρίζουν ‘ κοπιάζεις, μελετάς, ξενυχτάς και τα κατακτάς με το σπαθί σου! 

Θεωρείς τον εαυτό σου επιτυχημένο επειδή εφαρμόζονται στην καθημερινή ζωή οι γνώσεις που απέκτησες στα πανεπιστήμια ή για κάποιον άλλο λόγο όπως, για παράδειγμα, επειδή αναγνωρίζει το εκπαιδευτικό κύρος σου η επιστημονική κοινότητα;

- Κυρίως, για το πρώτο, αλλά αυτό αποτελεί προϋπόθεση για το δεύτερο! 

Ποια είναι η εξήγηση που δίνεις πως, παρότι πέρασαν τόσα χρόνια από την αποφοίτησή σου δεν έχεις συνειδητοποιήσει ακόμη ότι δεν βρίσκεσαι πια στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα;

- Το έχω συνειδητοποιήσει, αλλά επιδιώκω να βρίσκομαι διαρκώς σε μια κατάσταση εγρήγορσης επειδή με τον τρόπο αυτό αποδεικνύομαι καλύτερος από τους συναδέλφους μου και ταυτόχρονα χρήσιμος στους μαθητές μου ‘ το κατορθώνω αυτό διατηρώντας την ιδιότητα του ακάματου ερευνητή!

Σε έχω παρακολουθήσει να μιλάς και φαίνεται πως ακούς. Μιλάς ελάχιστα και δεν αντιδράς στα εξωτερικά ερεθίσματα δείχνοντας έναν εξαιρετικό αυτοέλεγχο. Είσαι τόσο σοβαρός που ώρες-ώρες αναρωτιέμαι αν είσαι πραγματικά ζωντανός! Γιατί συνεχίζεις να χρησιμοποιείς επιστημονική ορολογία μιλώντας με ανθρώπους στην καθημερινή σου ζωή; 

- Όταν απευθύνονται σ’ εμένα, ζητώντας τη γνώμη μου για επιστημονικά θέματα, να τους απαντήσω με τη γλώσσα του μπακάλη και του μανάβη;

Ο μπακάλης, απ’ όσο ξέρω, ως επαγγελματίας δεν υφίσταται πλέον στην ελληνική αγορά  -πάντως, σίγουρα, εδώ και δεκαετίες είναι άφαντος από την Αθήνα- ίσως, τον συναντήσουμε σε κάποια μικρή πόλη ή σε κανένα χωριό. Όσο για τον μανάβη, έχει μετονομάσει το κατάστημά του σε: "μπουτίκ φρούτων". Αν τον συναντούσες, θα μπορούσες, πιστεύεις, να συνεννοηθείς μαζί του; 
- Χε..χε..,! Αστεία λέμε, τώρα! Είναι σαν να ισχυρίζεσαι πως κατέχω διδακτορικό στα  Μαθηματικά και δεν γνωρίζω την προπαίδεια!
Δεν αναφέρομαι σε μια τυπική ανταλλαγή φιλοφρονήσεων '  θα σου ήταν δυνατό να του εξηγήσεις, για παράδειγμα, πως θα μπορούσε να αξιοποιήσει την έννοια της συνάρτησης, στην επικοινωνία με την πελατεία του; Έχεις δοκιμάσει ποτέ, μια τέτοια μορφή επικοινωνίας; Κατεβαίνεις στην αγορά; 

- Σπάνια ‘ δίνω χρήματα στη γυναίκα μου και ψωνίζει εκείνη ‘ δεν έχω χρόνο για χαιρετούρες! 

Μάλιστα ' καταλαβαίνω! Δε νομίζεις πως πρέπει να αλλάξεις γλώσσα επικοινωνίας με τους ανθρώπους και να βρεις λίγο χρόνο γι αυτούς, αν θέλεις να σε εμπιστευθούν οι άνθρωποι της γειτονιάς σου, όταν προτείνεις να αλλάξεις τη ζωή τους προς το καλύτερο, στο βαθμό που μπορείς να κάνεις κάτι τέτοιο;

- Δεν καταλαβαίνω που βρίσκεται το πρόβλημα! Γιατί θα πρέπει να εκλαϊκεύσω την επιστήμη μου εφόσον γίνεται απόλυτα κατανοητή μέσα από τον τρόπο με τον οποίο την επικοινωνώ έως τώρα; Να έβλεπες πως με κοιτάζουν οι άνθρωποι! Έκθαμβοι! Εξαιρετικό συναίσθημα!

Μήπως σε κοιτάζουν έτσι, γιατί δεν σε καταλαβαίνουν;

- Απορώ, πως καταλήγεις σε αυτό το συμπέρασμα!

Κι εγώ απορώ και ενίσταμαι αλλά, μάλλον, δεν ακούγομαι!   

Ας αφήσουμε για λίγο τους άλλους και ας έρθουμε στη σχέση με τον εαυτό σου. Πήγες και ξαναπήγες μπροστά στον καθρέφτη ' είπες και ξαναείπες στον εαυτό σου: Φτού σου, μπαγάσα! Καλά, τα κατάφερες! Τους κορόιδεψες όλους πως είσαι σπουδαίος και  άξιος! Όταν δεν κοιτάζεις το είδωλό σου στον καθρέφτη, μα στα ακίνητα, λιμνάζοντα νερά της ζωής σου, τα ίδια λες στον εαυτό σου;

Μήπως του λες τους φόβους σου; «... ευτυχώς δεν κατάλαβε ο συνάδελφος ότι δεν γνώριζα την απάντηση σ’ εκείνο το απλό ζήτημα ' πρέπει να μιλάω συνέχεια στην τάξη απασχολώντας τους μαθητές, να μην χαμογελάω και όταν το κάνω να είναι μια στιγμιαία γκριμάτσα, κάτι σαν άφωνη κραυγή ή σαν αναλαμπή υψηλής πνευματικότητας. Καλύτερα να σε φοβούνται, παρά να σε λυπούνται! Όσο για την επιβράβευσή μου, φροντίζω, με επιμέλεια, να παραχωρείται ως «ακριβή ανταμοιβή» σε όποιον μαθητή μου μιλάει με τον σωστό τρόπο, δηλαδή αυτόν που καταλαβαίνω ΕΓΩ! Αν δεν καταλαβαίνουν τι λέει οι απλοί άνθρωποι, σημαίνει πως ο μαθητής μου θα γίνει ένας εξαιρετικός επιστήμονας! Εφόσον εξασφαλίσει την επιβίωσή του με έναν άνετο και επικερδή τρόπο, κανείς δεν θα αναρωτηθεί ποτέ αν έχει και περιεχόμενο ως άνθρωπος. Περιττές πολυτέλειες! Τώρα, αν, παρεμπιπτόντως, κάποια στιγμή, συμβεί, να υποψιαστούν να τον αμφισβητήσουν, για παράδειγμα, στο περιθώριο ενός περιφερειακού συνεδρίου ή ενός σεμιναρίου επιμόρφωσης, όπου δεν βαθμολογείται η απόδοσή του, δηλαδή, η γνώμη τους δεν θα έχει καμιά επίπτωση στην επαγγελματική του κατάσταση, τότε, όλα καλά! Αποκλείεται να συμβεί, αλλά αν τολμήσουν να αμφισβητήσουν την επαγγελματική του επάρκεια ως εκπαιδευτικού, τότε αλλοίμονό τους! Τον έμαθαν τόσο καλά να είναι σκληρός, ανταγωνιστικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση στο ελληνικό παραδοσιακό πανεπιστήμιο -αμφισβητώντας και υποτιμώντας ασταμάτητα την ανθρώπινη αξία του- ώστε και στη μέση της ζούγκλας να τον αφήσουν, θα καταφέρει να επιβιώσει, όπως τα περισσότερα μεγάλα θηρία, άλλωστε!

Σε ποια θεμελιώδη παραδοχή, βασίζεις την πεποίθησή σου πως είναι τόσο ικανός; 

- Μα, είναι άντρας ‘ γεννήθηκε για να επιβάλλει τη γνώμη του και να απολαμβάνει τη λατρεία και τον θαυμασμό των ανώριμων θηλυκών που τον περιβάλλουν. Εκτός από τις καλλιεργημένες και τις ανεξάρτητες γυναίκες, όλες οι άλλες είναι "του χεριού του". Μερικές φορές, βέβαια, περνάει απ’ το μυαλό του πως τα θηλυκά της ζωής του (σύζυγος, κόρη, αδελφή, ερωμένες) μπορεί να τον επέλεξαν για να έχουν μια άνετη ζωή μαζί του. Δεν αντέχει στη σκέψη πως οι γυναίκες αυτές «συνέβη» να τον έχουν επιλέξει ώστε να βρίσκονται με το μέρος του νικητή, με τον ίδιο τρόπο που οι εύποροι αστοί επιλέγουν τα καλύτερα άλογα κούρσας, για να κερδίσουν την ιπποδρομία στον παράδρομο ή, μάλλον, στον υπό-δρομο της ζωής.
Αν μου επιτρέπεις, να ρωτήσω κάτι; Πώς θα περιέγραφες το πηγαίο χαμόγελο, με δυό λέξεις;
- Ανεξέλεγκτη αιμορραγία!
Μάλιστα!  ....................

Φίλες και φίλοι, θα μου πείτε: Αφού υποστηρίζετε πως ένας τέτοιος άνθρωπος δεν έχει ανθρώπινη αξία, γιατί ασχολείστε τόσο πολύ μαζί του; Επιθυμούσαμε να πιστεύουμε πως έχει, αλλά ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΞΙΑ. Δε θα τη βρούμε πουθενά! Το παιχνίδι της εναλλαγής της καλής με την κακή συμπεριφορά που του αρέσει να παίζει -με την κακή να κυριαρχεί πάντα στο τέλος- αποδεικνύει την αδυναμία του να κάνει το καλό, δηλαδή το δύσκολο! Την τελευταία φορά που αναζητήσαμε την ανθρώπινη αξία του -πριν από 6 χρόνια- διαπιστώσαμε ότι την είχε καταχωνιάσει στο υπόγειο της προσωπικότητάς του, σε κάποιο "χαρτόκουτο", σκονισμένο και τσαλακωμένο από τα πολλά, "ελαφρά" αντικείμενα που έχει τοποθετήσει πάνω της. Ξέρετε, τα αντικείμενα που υπάρχουν στο γραφείο ή το σαλόνι του: ακριβά κάδρα και πτυχία στους τοίχους, προτομές, βάζα, κύπελλα αναμνηστικά και μετάλλια σε προθήκες ... « ... να στεφανώνουν παλαιστές, αγώνων της ζωής, για έλλειψη πυγμής!» όπως έγραφε πριν από τριάντα και, χρόνια, ένας άγνωστος ποιητής, που θαρρώ ονομάζεται .... 

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Αθήναν τε...*

Η ευλογία της έλλειψης

 

Ευγνωμονώ τις ελλείψεις μου

ό,τι μου λείπει με προστατεύει

από κείνο που θα χάσω

όλες οι ικανότητές μου

που ξεράθηκαν στο αφρόντιστο χωράφι της ζωής

με προφυλάσσουν από κινήσεις στο κενό

άχρηστες, ανούσιες.

Ό,τι μου λείπει με διδάσκει

ότι, μου ΄χει απομείνει 

μ' αποπροσανατολίζει

γιατί μου προβάλλει εικόνες απ' το παρελθόν

σα νά 'ταν υποσχέσεις για το μέλλον.

Δεν μπορώ, δεν τολμώ

ούτ' έναν άγγελο περαστικό

να φανταστώ γιατί εγώ

σ' άλλον πλανήτη, χωρίς αγγέλους

κατεβαίνω.

Η αγάπη, από λαχτάρα που ήταν

έγινε φίλη καλή

μαζί γευόμαστε τη μελαγχολία του Χρόνου.

Στέρησέ με -παρακαλώ το Άγνωστο-

στέρησέ με κι άλλο

για να επιζήσω.

(Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ, Ποίηση 1963-2011, Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2014, σ. 476)

16η μέρα ή Το τέλος του προσώπου

 

Πήγαινα προς τον ύπνο 

με το κεφάλι γιομάτο καπνούς

της καμένης γης

ενώ την καρδιά μου σφίγγανε

αόρατες τανάλιες.

Κι εκεί που κάθε βράδυ

φαντάζομαι το τέλος του προσώπου μου

όπως άλλοι κάνουν προσευχή

βρήκα απόψε στο μαξιλάρι μου

δώρο που μού 'χει κάνει ο πόλεμος

την ασημαντότητα του θανάτου μου.

(Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ, Ποίηση 1963-2011, Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 2014, σ. 327) 

Β΄ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Ο κύριος αυτός

κάθε πρωί κάνει το λουτρό του

μέσα στα νερά της νεκρής θάλασσας

έπειτα φορεί ένα πικρό χαμόγελο

για τη δουλειά και για τους πελάτες.

(Γ. Σεφέρης, Ποιήματα, Ίκαρος, Αθήνα, 1979, σ. 107)

Ένας αναγνώστης εξομολογείται

Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ > Ποίηση 1963-2011. Η ταμίας γέλασε όταν της είπα: Να ξεκολλήσουμε γρήγορα το αυτοκόλλητο της έκπτωσης γιατί κακοποιεί το πρόσωπο της ποιήτριας! Νά 'ταν μόνο αυτό; Είναι η ελαφρότητα της εποχής που ασχημαίνει τη ζωή μας! 

Έχει περάσει πολύς καιρός από την εποχή που οι διανοητικές δοκιμασίες, στις οποίες υπέβαλαν τον εαυτό τους οι ποιητές και οι ποιήτριες, με εντυπωσίαζαν και με παρακινούσαν να πιάσω και να κρατήσω σφιχτά το νήμα της σκέψης τους ώστε να βγω ασφαλής από τον προσωπικό μου "λαβύρινθο". Το ιστορικό πλαίσιο όπου δραστηριοποιούνται οι σύγχρονοι άνθρωποι του πνεύματος στην Ελλάδα, ήταν και παραμένει ρευστό και αβέβαιο επειδή είναι  επιρρεπές στις ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές επιδράσεις (βίαιες οικονομικές και πολιτικές μεταβολές). 

Ο ποιητής ή η ποιήτρια ως άτομο απρόσωπο, τραγικά μοναχικό που έχει συνειδητοποιήσει την παρουσία του στον κόσμο ως ένα τυχαίο και μάλλον ασήμαντο συμβάν, καταγράφει, κατηγοριοποιεί και -μέσω μιας προσωπικής συνθετικής πρότασης- επιχειρεί να εξηγήσει τον εαυτό του, αφού έχει αντιληφθεί πως είναι αδύνατον να ερμηνεύσει, ως σύνολο, τη Φύση και τον Κόσμο. Ανοίγει δρόμο να περάσουν οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι, χωρίς όμως να παραχωρεί τη θέση του σε αυτούς.

Ως πνευματικός τυχοδιώκτης ή, αν προτιμάτε, σαν τυφλός με εξαιρετικές κινητικές δεξιότητες, ο ποιητής αναζητά τις αιτίες των γεγονότων ή των φαινομένων, όχι για να αποδώσει ευθύνες σε αυτούς που τα προκάλεσαν, αλλά για να βεβαιωθεί πως αν επαναληφθούν στο μέλλον θα μπορέσει να τα αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα για χάρη των αναγνωστών του. Το μέγεθος του εγχειρήματος είναι τόσο μεγάλο, ώστε ο ποιητής ή η ποιήτρια σχεδόν πάντοτε αποτυγχάνει να εντάξει την καλλιτεχνική υπόστασή του στο χώρο της "ύπαρξης", καθώς άλλοτε υπερβάλλει στην προσπάθειά του ως αυτόνομο άτομο κι άλλοτε εκτροχιάζεται ως κοινωνικός ρόλος, παρασυρόμενος από τις αφορμές των πραγμάτων και καταλήγει να συνθηκολογήσει, αρκούμενος σε μια αποκρυστάλλωση της "ανυπαρξίας". Ο ποιητής φαίνεται να συμβουλεύεται διαρκώς στην πνευματική του πορεία ένα αυτοσχέδιο άθροισμα αρχών -μερικές φορές αντιφατικών μεταξύ τους- λόγω των θρησκευτικών ή πολιτικών εξαρτήσεών του. Η προσπάθεια του ποιητή ή της ποιήτριας αναλώνεται σε μια εναγώνια αναζήτηση κάποιου νοήματος που επιχειρείται να αποδοθεί στο "τέλος" εφόσον η αρχή -η γέννησή του- ως ανθρώπινου όντος, συνέβη, ουσιαστικά ερήμην του, καθώς άλλοι τον "έφεραν" στον κόσμο, χωρίς να είναι δυνατόν να "ερωτηθεί προηγουμένως" αν συμφωνεί με αυτό. 

Στην ουσία, οι ποιητές θυσιάζονται για χάρη μας ώστε να μας δείξουν τι πρέπει να προσέξουμε στον αγώνα με το περιβάλλον μας φυσικό, ανθρωπογενές ή ιδεατό '  δείχνουν να θέλουν να λειτουργήσουν -σε αντίθεση με τους φιλοσόφους- ως παραδείγματα προς αποφυγή, παρότι εμείς οι αναγνώστες συχνά δοκιμάζουμε να εναρμονίσουμε την πορεία ζωής μας με τη δική τους,  υιοθετώντας έτσι, ένα έτοιμο, δοκιμασμένο από τον χρόνο, πρότυπο ηθικής συμπεριφοράς.

Εν τέλει, γιατί διαβάζω ποιήματα;  Διαβάζω ποιήματα για να αποκρούσω τις βεβαιότητες του νου, να εκμεταλλευθώ το χώρο που μου παρέχει η αμφισβήτηση, να αναπνεύσω σε έναν ιδιωτικό, μοναστικό χώρο, χωρίς να φοβάμαι να ελπίσω πως είναι δυνατό να πλησιάσω το άπιαστο και να αισθανθώ την οσμή του ανέφικτου. Αν -ακολουθώντας την αφήγηση- μπορέσω να σηκωθώ, με τη βοήθεια των ποιητών, για λίγα δευτερόλεπτα από το έδαφος της καθημερινότητας, παρότι δεν είναι ρεαλιστικό να ισχυριστώ πως έμαθα να πετώ, μου επιτρέπεται, νομίζω, να δηλώσω πως έπαψα να έρπω. 

Γιώργος Χατζηαποστόλου

* ....Ασίνην τε... ένα κενό κάτω απ' την προσωπίδα (Γ. Σεφέρης, Ο βασιλιάς της Ασίνης, Ποιήματα, Ίκαρος, Αθήνα, 1979, σ. 185)