Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Αγάπη...με λόγια απλά...


Η "φωνή" του Θεού όπως είναι αποτυπωμένη στα Ευαγγέλια και στα λοιπά εκκλησιαστικά κείμενα δεν γίνεται κατανοητή από τους περισσότερους πιστούς στους εκκλησιαστικούς χώρους στην Ελλάδα. Υπήρξαν στο παρελθόν προσπάθειες να μεταφερθεί ο Θείος λόγος στη σύγχρονη καθομιλουμένη γλώσσα. Οι Δημοτικιστές, στην Ελλάδα, έδωσαν μεγάλο αγώνα για να καθιερωθεί η ανάγνωση των Ευαγγελίων στη Δημοτική γλώσσα, αλλά συνάντησαν αξεπέραστα εμπόδια από τις συντηρητικές κυβερνήσεις, ενώ δεν βρήκαν και την απαραίτητη συμπαράσταση από την πλειοψηφία του Εκκλησιάσματος. Η έλλειψη κατανόησης του Θείου Λόγου φαίνεται πως είναι ένας από τους λόγους που η μεγάλη πλειοψηφία των Ορθοδόξων Χριστιανών της χώρας μας δεν επισκέπτεται την Εκκλησία παρά μόνο κατά τις μεγάλες εορτές (Χριστούγεννα, Πάσχα, Δεκαπενταύγουστο κλπ). Ο κύριος λόγος που ο Θείος "λόγος" παραμένει σε αυτή την ξεπερασμένη γλώσσα είναι για να μην "χαθεί" η ιερότητά του ή να μην "μολυνθεί" η καθαρότητά από τους αδαείς "μεταφραστές" ή από τους αγράμματους πιστούς. 
Προσωπικά, δεν θεωρώ αυτούς τους λόγους πειστικούς ' αντίθετα, πιστεύω πως τα επιχειρήματα αυτά είναι αναχρονιστικά και, δυστυχώς, διακρίνω και δόλο στην ακαμψία της Εκκλησίας, να παραμένουν τα κείμενα ανέπαφα για να συνεχίσουν να είναι ιερά. Τα κείμενα, για τα κείμενα και όχι τα κείμενα για τους ανθρώπους. Ο Χριστός δεν μιλούσε ούτε στην "καθαρεύουσα" ούτε στην "αρχαϊζουσα" της εποχής του, παρότι ήταν εξαιρετικά καλλιεργημένος, αλλά στην απλή γλώσσα του λαού γιατί επιδίωκε να γίνει κατανοητός. Πάντως, ακόμη και ορισμένοι από όσους επιχείρησαν να μεταφέρουν κάποια θρησκευτικά κείμενα στην καθομιλουμένη δεν απέφυγαν τον πειρασμό να διανθίζουν την απόδοση και με ερμηνεία, άλλοτε διευκολύνοντας και άλλοτε εμποδίζοντας την κατανόηση του συγκλονιστικού, μέσα στην απλότητά του, κειμένου. 
Οι άνθρωποι που αισθάνονται αδικημένοι από τους άλλους -και είναι πολλοί αυτοί, στην εποχή μας- δικαιούνται να καταλαβαίνουν τι ακούν και τι διαβάζουν. Θέλοντας να συμβάλλω κι εγώ λίγο σε αυτή την διασάφηση, απέδωσα, αλλά στην πραγματικότητα αποκάλυψα, έναν λόγο δυνατό -μέσα στην απλότητά του- καθόλου επηρμένο και ανθρώπινα, ζεστό '  τον Ψαλμό 90, του Δαυίδ.

Ψαλμός 90, 
του Δαυίδ

1 Εκείνος που βρίσκεται και παραμένει κάτω από την ακατανίκητη βοήθεια του Υψίστου, αυτός θα αναπαύεται κάτω από τη σκέπη του Θεού του ουρανού ' 
2 θα στηρίζεσαι στον Κύριο ' που με καταλαβαίνει και είναι το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, στον οποίο στηρίζω τις ελπίδες μου '
3 διότι αυτός θα σε γλυτώσει από τις παγίδες των εχθρών σου και από τα δηλητηριώδη λόγια, τα οποία αναστατώνουν την ψυχή '
4 αυτός που στέκεται μπροστά από εσένα, θα σε υπερασπίζεται και κάτω από την προστασία των πτερύγων του θα ελπίζεις να σωθείς ' με ασπίδα θα σε περιβάλλει ολόκληρο η φιλαλήθειά Του '
5 δεν θα φοβηθείς από κίνδυνο νυκτερινό, ούτε από βέλος που ρίχνεται εναντίον σου κάποια ώρα της ημέρας '
6 δεν θα φοβηθείς από πράγμα, που επέρχεται κατά τη νύχτα, ούτε από κανένα δυσάρεστο γεγονός της ημέρας, ή από δαιμόνιο πονηρό που ενεργεί κατά τη μεσημβρία '
7 χίλιοι θα πέσουν νεκροί από αριστερά σου και χιλιάδες χιλιάδων από τα δεξιά σου, αλλά εσένα ούτε καν θα σε πλησιάσει το κακό ' 
8 αν θα έχεις ανοιχτά τα μάτια σου, για να κατανοήσεις και να δεις πως εξολοθρεύονται οι αμαρτωλοί ' 
9 διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου ' τον Κύριο έθεσες ως καταφύγιό σου 
10 και δεν θα φθάσουν σε εσένα συμφορές, και μάστιγες δοκιμασιών δεν θα πλησιάσουν στην κατοικία σου '
11 διότι ο Κύριος θα δώσει εντολή στους αγγέλους Του για να σε προφυλάξουν σε όλους τους δρόμους της ζωής σου '
12 στα χέρια τους θα σε αναλάβουν οι άγγελοι και θα σε καθοδηγούν ώστε ούτε το πόδι σου να μη σκοντάψει ποτέ σε κάποια πέτρα '
13 θα πατήσεις άφοβα επάνω σε δηλητηριώδη φίδια όπως είναι η ασπίδα και ο βασιλίσκος και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκο
14 επειδή, όποιος σε Εμένα έλπισε θα τον γλιτώσω ' θα τον σκεπάσω με την προστασία Μου, διότι αυτόν γνώρισε και δόξασε το όνομά Μου,
15 θα απευθυνθεί προς Εμένα και εγώ θα ακούσω την προσευχή του ' θα είμαι μαζί του στη θλίψη ' θα τον βγάλω από τις δοκιμασίες και τις περιπέτειες και θα τον δοξάσω '
16 μακρότητα ημερών θα του χαρίσω και θα του δείχνω διαρκώς τον δρόμο μου της σωτηρίας.

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Σε αυτή την απόδοση, βασίστηκα στην ανάρτηση που βρίσκεται στη διεύθυνση: http://apantaortodoxias.blogspot.gr/2013/11/90.html


Δευτέρα, 13 Μαρτίου 2017

Όσα δεν ξόδεψα


Σήμερα (ξημερώματα της Δευτέρας), είδα την επανάληψη της χθεσινής εκπομπής αφιερώματος της ΕΡΤ στον Παναγιώτη Κουνάδη και σε άλλες προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Γνώρισα προσωπικά τον Κουνάδη στο βιβλιοπωλείο του Νικολάτου στη Σόλωνος (Αθήνα) όπου εργάστηκα κατά διαστήματα και ερχόταν τακτικά για να προμηθευτεί χαρτικά. Του μίλησα για μια κοινή μας φίλη, την Ξένια, με την οποία είχαν υπάρξει παλιοί συναγωνιστές στο παρελθόν. Ζεστός και καταδεκτικός, ιδιαίτερα ισορροπημένος άνθρωπος.  Αρχίσαμε να μιλάμε σαν να γνωριζόμαστε από χρόνια. Ανάμεσα στα τόσα σημαντικά που είπε στην εκπομπή για το πάθος του να συλλέγει δίσκους σχετικά με τους δημιουργούς και εκτελεστές του ρεμπέτικου τραγουδιού, απομονώνω μια φράση του, όταν η κουβέντα ήρθε στο οικονομικό κόστος αυτής της δαπανηρής συνήθειάς του: "Το αρχείο μου, είναι τα τσιγάρα που δεν κάπνισα, οι καφέδες που δεν ήπια και το αλκοόλ που δεν κατανάλωσα..." Τόσο οικεία λόγια που τα επαναλάμβανα για χρόνια κι εγώ αλλά σχετικά με το πάθος μου να συλλέγω βιβλία. Σε αυτή τη θέση του Παναγιώτη Κουνάδη θα πρόσθετα:α βιβλία μου είναι οι κινηματογραφικές προβολές που δεν παρακολούθησα, τα γεύματα στα ταβερνάκια που δεν έκανα και οι διακοπές που δεν πήγα". Θυμάμαι, πως η τελευταία φορά που έκανα διακοπές ήταν το καλοκαίρι του 1992-1993. 
Τα βιβλία μου -μη φανταστείτε κάτι υπερβολικό- τα υπολογίζω γύρω στις 2.500-3000 τόμους ' για τα ελληνικά δεδομένα είναι κάτι σημαντικό, γιατί οι Έλληνες κατά κανόνα δεν διαβάζουν, αλλά για τους ξένους είναι απλώς μια μικρή βιβλιοθήκη. Συνειδητοποίησα το μικρό μέγεθος της βιβλιοθήκης μου όταν άρχισα να αναζητώ προγράμματα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης των βιβλίων μου στο Διαδίκτυο. Τα βιβλία μου δεν είναι πολύ παλιά αλλά σύγχρονα. Δυστυχώς, δεν μπορούσα ποτέ να διαθέσω πολλά χρήματα για την αγορά βιβλίων. Η συλλογή άρχισε να δημιουργείται από το 1980. Τα περισσότερα είναι αγορασμένα από τα παλαιοβιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι και τα ονομάζω, για να τα τιμήσω, "δικαιωμένα βιβλία", βιβλία που εκπλήρωσαν τον προορισμό τους, δηλαδή διαβάστηκαν. Έχω ανάμικτα συναισθήματα για τα βιβλία που παρότι εκδόθηκαν πριν από αρκετά  χρόνια (μπορεί και σαράντα χρόνια, σε ορισμένες περιπτώσεις) οι σελίδες τους παραμένουν άκοπες. Όπως έχω ξαναγράψει και παλιότερα, θέλω να νομίζω πως τα βιβλία είναι τα μόνα αντικείμενα που έχουν μια μορφή ψυχής ως αντανάκλαση της ψυχής του ανθρώπου που τα έγραψε. Πάντως, παρά τη μεγάλη συναισθηματική αξία που τους αποδίδω, τα βιβλία έχουν ιδιαίτερα χαμηλή τιμή μεταπώλησης προς μεγάλη λύπη των πλούσιων πωλητών όπως άλλοι και προς μεγάλη χαρά των τυχερών (φτωχών) αναγνωστών, όπως εγώ. 
Ένας από τους λόγους που χώρισα από την τελευταία μου σχέση ήταν και η άποψή της πως έπρεπε να "ανοίξω" τον περιορισμένο χώρο όπου κατοικώ, βάζοντας τα βιβλία μου σε χαρτόκουτα και απομακρύνοντάς τα, αφού, ασφαλώς, αρνήθηκα να τα πετάξω! Και να σκεφτείτε πως αυτά μου τα είπε μια καθηγήτρια που υποτίθεται πως θα έπρεπε να έχει μια "άλλη" σχέση με τα βιβλία 'μια γυναίκα που με βοήθησε πολύ, χωρίς, όμως να με καταλαβαίνει! Αποδεικνύεται από την καθημερινή εμπειρία πως ο ασφαλέστερος τρόπος να μισήσει ένας ενήλικος τα βιβλία είναι να τον υποχρεώνουν σε ολόκληρη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής πορείας του να τα διαβάζει, παρά τη θέλησή του ' πράγμα τόσο συνηθισμένο στην ελληνική εκπαίδευση που βασίζεται στην απομνημόνευση και ωθεί τους μαθητές στη βαθμοθηρία.
Τα βιβλία, όμως, δεν βρίσκονται στον άλλο δίσκο της ζυγαριάς μόνον όσων δεν έκανα αλλά και όσων με βοήθησαν να κάνω. Με βοήθησαν να γράφω τις νύχτες -καληώρα- να εκφράζω τις σκέψεις μου, να διαβάζω ότι έγραψα, στην αρχή στην οικογένειά μου και μετά σε φίλους και γνωστούς, να συνειδητοποιώ πως τα "μεγάλα" προσωπικά μου "προβλήματα" είναι καταγεγραμμένα θέματα που είτε έχουν από καιρό λυθεί είτε σμικρύνονται κάτω από τον ήλιο της καθημερινότητας τόσο ώστε να παύουν να είναι εμπόδια και γίνονται εύκολες ασκήσεις που λύνονται συχνά με με τη σκέψη ή, σε πιο περίπλοκες καταστάσεις, με μολύβι και χαρτί. 
Και είναι τόσο απλό οι γονείς να εμπνεύσουν τα παιδιά διαβάζοντάς τους παραμύθια, ώστε να αγαπήσουν τα βιβλία.... αλλά οι γονείς αγάπησαν τα βιβλία κατά τη διάρκεια της σχολικής τους εκπαίδευσης;  Η απάντηση δίνεται άμεσα μόλις επισκεφθείτε μια κατοικία φίλων ή γνωστών με παιδιά και δείτε αν υπάρχει ή αν απουσιάζει μια βιβλιοθήκη! 
Σήμερα, εν μέσω κρίσης, ένα μεταχειρισμένο βιβλίο αξίζει όσο ένα πακέτο τσιγάρα, όσο ένας καφές και όσο μισό ποτό, δηλαδή 5 ευρώ! Τι είναι πιο σημαντικό; Να εντυπωσιάσεις το κορίτσι παίρνοντας ύφος Μπόγκαρντ, Σινάτρα ή Ήστγουντ καθώς πίνεις και καπνίζεις ή να κοιμηθείς ήσυχος το βράδυ και να ξυπνήσεις ελαφρός το πρωί, χωρίς να έχεις συναντήσει στον ύπνο σου "σκιές" και στον δρόμο σου "εχθρούς"; Γιατί έχεις αποκλείσει την περίπτωση, όταν ο πατέρας σου σου είπε να είσαι "σκληρός άντρας" γιατί έτσι θα αρέσεις στις γυναίκες, να ήταν ηλίθιος, και όταν η μητέρα σου, σου είπε πως η δύναμη της γυναίκας είναι η ομορφιά του σώματος και όχι το μυαλό της, να μην ήταν στα "καλά της;" Μόνο και μόνο το γεγονός πως υπήρξαν ή είναι ακόμα (αν ζουν), γονείς σου, δεν δικαιώνει αυτομάτως και τις επιλογές τους ' ούτε είναι ασέβεια να αμφισβητήσεις τις προτροπές τους. Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν χωρίς απαραίτητα και να ωριμάζουν. Η ωριμότητα αποκτάται με την κοινωνική τριβή και την διανοητική άσκηση ' δεν κληρονομείται και δεν αντιγράφεται. Αλλά όλα αυτά θα μπορούσες να τα σκεφθείς αν είχες παιδεία και η παιδεία αποκτάται πέρα από την αγάπη για τα βιβλία και από τη διάθεση να παρακολουθείς καλό θέατρο που συμπληρώνει και αναβαθμίζει τις εμπειρίες της ζωής. 
Θυμάμαι τον φίλο μου τον Γιώργο από το Κολέγιο. Συζητούσαμε μια μέρα για τους γονείς μας. Του έκανα μια ερώτηση χωρίς να συνειδητοποιώ, τότε,το βάρος της. Το ερώτημα δείχνει απλό αλλά η απάντηση μπορεί να μας πληγώσει: σε αγάπησαν οι γονείς σου, δηλαδή, με άλλα λόγια, κατάλαβαν αυτό που είσαι; Η απάντηση που δόθηκε ήταν ένα ξερό : Όχι! Δεν τόλμησα να ξαναρωτήσω για διάβασμα, για βιβλία και τα σχετικά γιατί είδα ένα σκυμμένο κεφάλι. Από τότε προσέχω τις ερωτήσεις μου.   
Είναι φαίνεται κανόνας της ζωής να αγαπάμε ότι μας έδειξαν -με αγάπη- να κάνουμε!

Γιώργος Χατζηαποστόλου


Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Auto da fé - Act of faith


Πράξη πίστεως
Ένας κακός μαθητής, σε ηλικία 18 ετών επρόκειτο να πάρει απολυτήριο του Δημοτικού σχολείου. Δύο χρόνια σε κάθε τάξη θεωρήθηκε χρόνος επαρκής για να τερματίσει την συνολική εκπαιδευτική του περιπέτεια, αλλά με έναν όρο: να προσπαθήσει να κατανοήσει τι γράφει ένας γνωστός πανεπιστημιακός δάσκαλος ' ο Γιώργος Βέλτσος. Ο δάσκαλος πρότεινε τον συγκεκριμένο όρο και ο Επαμεινώνδας Καλλός -έτσι ονομαζόταν ο μαθητής- τον δέχθηκε. Διαφορετικά, θα έπρεπε να περιμένει έναν ακόμα χρόνο για να αποφοιτήσει! 
Ήταν, θυμάται, μια συννεφιασμένη φθινοπωρινή ημέρα. Έβαλε όλα τα βιβλία του σε έναν μεγάλο σάκο που μετά βίας μπορούσε να σηκώσει και μόλις έφτασε στο σχολείο τα σώριασε όλα στη μέση της αυλής ' άδειασε πάνω τους ένα μπουκάλι οινόπνευμα για να καούν ευκολότερα όταν θα έβγαινε μετά το τέλος της εξέτασης, δηλαδή, σε λίγη ώρα όπως πίστευε.
Ο επιστάτης συγκρατώντας με δυσκολία ένα σαρδόνιο χαμόγελο, άφησε μπροστά του στο θρανίο ένα τετράδιο εξετάσεων και το μικρό βιβλίο του Γιώργου Βέλτσου με τον περίεργο ξενικό τίτλο Autodafe. Φάνηκε να εκτελούσε την εντολή του δασκάλου που για κάποιο λόγο δεν ήθελε ή δεν άντεχε να ξαναδεί τον πιο πιστό και πιο ασυνεπή μαθητή που είχε συναντήσει ποτέ στην εκπαιδευτική του σταδιοδρομία ' τον ανένδοτο Νώντα, όπως έλεγε συχνά. Η μόνη βοήθεια που δόθηκε στον Επαμεινώνδα ήταν η πληροφορία πως το Autodafe σήμαινε Πράξη Πίστης και χαρακτηριζόταν έτσι μια τελετή όπου έκαιγαν τα βιβλία των "αιρετικών" για να αποδείξουν με αυτό τον τρόπο την πίστη τους στον "αληθινό" Θεό. Μέσα του φάνηκε να συμφωνεί πως καλά έκαναν και τα έκαιγαν, όχι επειδή παραποιούσαν τους νόμους του Θεού αλλά επειδή ήταν άχρηστα καθώς αυτά που έγραφαν τα βιβλία δεν είχαν καμιά σχέση με την καθημερινή πραγματικότητα!
Ο Επαμεινώνδας αφού απομάκρυνε, όσο μπορούσε, τα φρύδια από το στόμα σε μια έκφραση απόλυτης απορίας, δεν είπε τίποτα. Έπιασε το βιβλίο και άρχισε να το ξεφυλλίζει αναζητώντας εικόνες ή κάτι που θα τραβούσε την προσοχή του. Μάταιος κόπος. 
Άρχισε να διαβάζει: "Τρία εκ προοιμίου λανθασμένα κείμενα" Τι έγινε; Λάθος κείμενα του έδωσαν να διαβάσει; Τι είναι το προοίμιο; Αφού έχει μπροστά το 'προ' θα είναι πριν από κάτι άλλο, αλλά από τι; Δεν τόλμησε να απορήσει ξανά. Συνέχισε να συλλαβίζει ανατριχιάζοντας σε κάθε λέξη "πολλαπλότητα, αθεμελίωτο, σύγχυση". Νόμισε πως θα καταλάβαινε διαβάζοντας αλλά... "Συνέβη το αντίθετο" (έτσι ξεκινούσε η επόμενη παράγραφος). Του φάνηκε σαν να διάβαζε το βιβλίο τη δική του σκέψη και να τον κορόιδευε. Έκλεισε το βιβλίο και το έδιωξε μακριά στην άκρη του θρανίου ' κοίταξε έξω ' είχε χρόνο ' του είπαν πως το τελικό διαγώνισμα θα τερματιζόταν με τη Δύση του ηλίου. Η ώρα ήταν τώρα δέκα και μισή, το πρωί.
Άρχισε να σκέφτεται μεγαλόφωνα:  "Δεν καταλαβαίνω τι τους έπιασε και θέλουν σώνει και καλά να διαβάσω. Εγώ το απολυτήριο ήρθα να πάρω γιατί το ζητάνε για να βγάλω ναυτικό φυλλάδιο ' δε θα γίνω δάσκαλος ' δε θέλω να διαβάσω ' θέλω να ζήσω!"
Άνοιξε πάλι το βιβλίο και διάβασε: "Όφειλα να το έχω αποδεχθεί" Το έκλεισε απότομα, τρομαγμένος! Ένας μεταφυσικός διάλογος φάνηκε να αναπτύσσεται ανάμεσα στο κείμενο ενός στρυφνού όσο και χαριτωμένου δασκάλου όπως είναι ο Γιώργος Βέλτσος με τον πλέον αδιάφορο και άσχετο με την επιστήμη του, αναγνώστη, που θα μπορούσε ποτέ να έχει. Ήταν κατάκοπος ' όλη τη νύχτα γύριζαν και μάζευαν παλιά λάστιχα από τα κλειστά βουλκανιζατέρ για να τα πάνε στην ανακύκλωση. Συνέχεια ανέβα-κατέβα, σήκωσε, αγκάλιασε, σπρώξε, να ανεβούν τα λάστιχα στο φορτηγό, αλλά δεν είχε παράπονο, το μεροκάματο έβγαινε και το αφεντικό ήταν ξηγημένο ' κάθε βράδυ του έκανε το τραπέζι και έτρωγε όσα σουβλάκια ήθελε ' άσε το παγωτό που τον κερνούσε λίγο πριν να ξημερώσει! Και να έχεις την άλλη μέρα τον δάσκαλο, με την ένρινη φωνή του, να απορεί στη δήλωση του Επαμεινώνδα: Δεν διάβασα! "Τι πα να πει δε διάβασες; Τι έκανες;"
Με το στόμα διάπλατα ανοιγμένο από το χασμουρητό άφησε το βλέμμα του να κατρακυλήσει στην επόμενη σελίδα. έπρεπε να διαβάσει όσο μπορούσε περισσότερο από αυτό το ρημαδο-βιβλίο για να του δώσουν το χαρτί και να αλλάξει, επιτέλους, τη ζωή του. Διάβασε: "Εάν λοιπόν προσχώρησα σε μια νέα δαιμονολογία, πιστεύοντας πως προκαλώ, και εάν εσκεμμένα αγνόησα τη φρόνιμη πανουργία του Λόγου, το έκανα για να υποστηρίξω ότι στο "τι εμοί και σοι Ιησού, υιέ του Θεού του Υψίστου;" που λέει στο κατά Μάρκον ο δαίμων, η απάντηση είναι: είμαστε και οι δυό το ίδιο." Αυτό ήταν και το μόνο που εννόησε ο Επαμεινώνδας από όλο αυτό το κατεβατό: είμαστε και οι δυό το ίδιο (αυτός και ο δάσκαλός του). 
Ούτε που κατάλαβε πως αφέθηκε πάνω στο βιβλίο και πως τινάχτηκε όταν το χέρι του δασκάλου τον σκούντησε αργά το απόγευμα, όταν το φως της ημέρας είχε αποσυρθεί. Σήκωσε τα μάτια του και τον είδε να κρατάει στο χέρι του το πολυπόθητο χαρτί και να του το δίνει όλο συμπόνοια αφήνοντας κι έναν αναστεναγμό. Ήταν το απολυτήριο! Δεν είπε τίποτα ' ούτε ευχαριστώ.
Σηκώθηκε σαν ελατήριο ' η κούραση είχε εξαφανιστεί ' Βγήκε στην αυλή του σχολείου ' είχε αρχίσει να ψιχαλίζει. Πλησίασε αργά-αργά τα βιβλία που είχε σωριάσει στην αυλή και τα έβαλε σε δυό στοίβες δίπλα στην πόρτα της εισόδου, κάτω από το υπόστεγο, για να μη βρέχονται. Έριξε πάνω-πάνω μια τελευταία ματιά στο βιβλίο της μυθολογίας ' ήταν το μόνο που είχε ποτέ διαβάσει και το θυμόταν με χαρά. 
Τι περίεργο συναίσθημα ' δεν αντιπαθούσε πια τα βιβλία ' μέχρι που θα μπορούσε να ανεχθεί την ύπαρξή τους. Δίπλωσε στα δύο το απολυτήριο και το έβαλε προσεκτικά σε μια πλαϊνή τσέπη του παντελονιού του.
Ωραία, σκέφτηκε! Πάμε τώρα να ζήσουμε!

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Σάββατο, 7 Ιανουαρίου 2017

Έχετε γειά ... λαμόγια


Συζητούσαμε, προ καιρού- με έναν γνωστό, για την ιστορική προέλευση και την ετυμολογία της λέξης "λαμόγιο". Άκουσα ιστορίες για καβγάδες, μαχαιροβγάλτες, φασαρίες για ασήμαντους λόγους και όλα αυτά με ένα ύφος: "Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;" Ζήτησα τη γνώμη του για ένα αρκετά παλιό ζήτημα που αφορούσε τη στάση μου σε μια διένεξη: -Τι κάνεις όταν  αντιληφθείς ότι κάποιος προσπαθεί να σε εξαπατήσει ή να σε προσβάλει; "Τον πλακώνεις στο ξύλο" ή δεν κάνεις τίποτε απολύτως και τον καταγγέλλεις στον εισαγγελέα ή τον αγνοείς εντελώς γιατί με τη στάση του δείχνει πως δεν γνωρίζει ποιος πραγματικά είσαι, και άλλα ανάκατα και αντιφατικά. 
Δεν γνώριζα σχεδόν τίποτε για την έννοια της λέξης "λαμόγιο". Αναζήτησα, λοιπόν, κάποιες πληροφορίες ' έτσι, από περιέργεια και για να είμαι "μέσα" στην εποχή μου. Η ερμηνεία που άκουσα από τον γνωστό μου ήταν, υποτίθεται- αρχαιοελληνικής προέλευσης: λαμόγιο = ο λάμα (μαχαίρι) άγων (φέρων) ' από την αρχή μου φάνηκε νεο-λογισμός και, μάλλον, δεν έκανα λάθος. Η επικρατέστερη ερμηνεία είναι πως πρόκειται για ιταλική λέξη (με άρθρο) : la moglie λα μόλιε ή λα μόγλιε (η σύζυγος). Πρόκειται για τη δικαιολογία που προέβαλε μεγαλόφωνα ο παίχτης όταν κέρδιζε ένα σημαντικό ποσό κάποια δεδομένη στιγμή σε παιχνίδια που γίνονταν σε παράνομες χαρτοπαικτικές λέσχες. Με τον τρόπο αυτό μπορούσε να διακόψει απότομα το παιχνίδι και να φύγει με τα κέρδη στην τσέπη ξεγελώντας τους συμπαίκτες του. Παρόμοια ερμηνεία είχε η λέξη και στην Αργεντινή.  
Στην Ελλάδα απέκτησε κάπως διαφορετικό νόημα καθώς η λέξη αφορούσε, αρχικά, τον αβανταδόρο που έπαιζε με τον παπατζή και υποτίθεται πως τον κέρδιζε, για να ξεγελαστούν οι περαστικοί και, παίζοντας, να χάσουν, τα χρήματά τους από τον χαρτοκλέφτη. Αργότερα και ιδιαίτερα κατά τη μακρά περίοδο της πλασματικής οικονομικής άνθησης της χώρας πριν από την εποχή  της Χούντας έως και λίγο μετά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, η έννοια του λαμόγιου διευρύνθηκε και περιέλαβε τον οποιοδήποτε μεσαίο ή μεγαλύτερο απατεώνα. Στην κατηγορία αυτή εντάχθηκαν όσοι μεσολαβούσαν μεταξύ πολιτικών και ψηφοφόρων (βλέπε, Γκρούεζας, στην ταινία Υπάρχει και φιλότιμο), φιλοκυβερνητικοί εργολάβοι που αναλάμβαναν δημόσια έργα με απευθείας ανάθεση, δηλαδή χωρίς δημόσιο και ανοιχτό διαγωνισμό (βλέπε, Απόστολος, στην ταινία Ένας ήρωας με παντόφλες) και πολιτικοί που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια στη φυλακή για κατάχρηση δημοσίου χρήματος (βλέπε, Άκης Τσοχατζόπουλος στη μεγάλη απάτη με τις προμήθειες στα εξοπλιστικά προγράμματα του ελληνικού στρατού). Αυτή η τελευταία κατηγορία περιπτώσεων περιγράφεται ανάγλυφα στο θεατρικό έργο του Γιάννη Τσίρου, με τίτλο: Διαλέξεις αθλιότητας  που παρουσίασε μοναδικά ο Θανάσης Παπαγεωργίου στο Θέατρο Τέχνης, κατά τον περασμένο χειμώνα.
Σημειώνει ο Θανάσης Παπαγεωργίου σε μια συνέντευξή του: - Έχουμε μπερδέψει το ταλέντο με την ικανότητα και την εξυπνάδα με την πονηριά! Μοιάζουν τόσο αυτές οι λέξεις με τα λόγια του στρατηγού Μακρυγιάννη όταν αναφερόταν στα ανάξια πρόσωπα:  - ...πού 'χουνε την επιρροή για ικανότη!
Υπάρχουν τόσες παραλλαγές του λαμόγιου, όσο εφευρετικό μπορεί να είναι το πρόσωπο που χαρακτηρίζεται έτσι. Το άτομο που έκανε "κομπίνες" δηλαδή προσοδοφόρους (για το ίδιο) οικονομικούς συνδυασμούς στη δεκαετία του '60 και του '70, από το '80 έως σήμερα "κάνει το κονέ" (από την αγγλική λέξη connection - σύνδεση, επαφή, επικοινωνία, διαμεσολάβηση) μεταξύ κάθε είδους πελατών.
Σήμερα, η εν λόγω έννοια αποδίδεται κυρίως ως βρισιά σε όποιον λειτουργεί με δόλιο τρόπο, με σκοπό το αφορολόγητο κέρδος, αλλά ενέχει και μια ζηλοφθονία από όσους στερούνται προσόντων και βρίσκονται "έξω" από το "κύκλωμα" για την καπατσοσύνη κάποιου να κερδίζει εύκολα χρήματα και να ζει άνετα χωρίς να εργάζεται, εκμεταλλευόμενος τα "κενά του νόμου".
Πρόσφατη περίπτωση οικονομικού απατεώνα ο κύριος Σώρρας που είχε πείσει -όπως υπολογίζεται- 5.000 αφελείς πως διαθέτει τα χρήματα για να εξοφλήσει τις φορολογικές υποχρεώσεις ολόκληρης της χώρας! Είπε πως διέθετε 600 δισ. δολάρια σε ομόλογα αμερικανικών τραπεζών - οι Αμερικανοί τον διέψευσαν- και ύστερα ισχυρίστηκε πως τα χρήματά του ήταν επενδεδυμένα σε ευρωπαϊκές τράπεζες -πάλι τον διέψευσαν, οι Ευρωπαίοι, αυτή τη φορά! Για τον ιστορικό του μέλλοντος, καταγράφεται και η περίπτωση της φαρμακευτικής βιομηχανίας NOVARTIS που είχε δωροδοκήσει μια σειρά γιατρών και φαρμακοποιών ώστε να προτιμούν να συνταγο-γραφούν τα φάρμακα της συγκεκριμένης εταιρείας! Εμπρός στο δρόμο που χάραξε η SIEMENS! 
- Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Πως είπατεΤα γνωρίζετε; Και δεν ανησυχείτε; - Όχι!  - Ποιος ξέρει, μπορεί να κάνετε και καλά

Γιώργος Χατζηαποστόλου
   

Πηγή: http://www.avgi.gr/article/10971/515891/thanases-papageorgiou-mperdepsame-to-talento-me-ten-ikanoteta-kai-ten-ejypnada/


Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Πρόσωπα και οθόνες ...ή... "και γιατί, δε μας το λες;"


Σκέψεις για το παιχνίδι:  "Επανένωση φίλων" στο Facebook
Η ζωή μας είναι δημιουργημένη από ανθρώπους και από τις σχέσεις ή τις καταστάσεις που μας συνδέουν. Γνωριζόμαστε σε διάφορους χώρους όπως μια ταβέρνα, ένα μπαράκι, έναν κινηματογράφο, ένα θέατρο ή έναν εκπαιδευτικό χώρο και μας συνδέουν: ένα τραγούδι, λίγα λουλούδια, μια προβολή, μια παράσταση, μια διάλεξη. Απ' όλους τους προηγούμενους χώρους απουσιάζει -ως πρωταγωνιστής- το Facebook, αν και ενυπάρχει στα κινητά, τα τάμπλετ ή και τα λάπτοπ που μπορεί να φέρουμε μαζί μας. Η κοινωνία του Facebook και άλλα δίκτυα κοινωνικής επικοινωνίας δεν είναι ο πραγματικός κόσμος ' είναι μια φαντασιακή κοινότητα όπου ανάμεσα σε άλλες επιφανειακές προσεγγίσεις, η έννοια του "φίλου" συνηθίζεται να συγχέεται με την έννοια του "γνωστού". Τα παιχνίδια που παίζουμε συνήθως στο Facebook είναι "κρυφτό" με όσους γνωρίζουμε ελάχιστα και "κυνηγητό" με όσους από τους γνωστούς παρουσιάζουν ένα ενδιαφέρον είτε ερωτικό, είτε επαγγελματικό. Πρακτικά είμαστε ανοιχτοί μόνο απέναντι σε ελάχιστους ανθρώπους που συμβαίνει να είναι παλιοί και δοκιμασμένοι φίλοι με τους οποίους πάντως προτιμούμε να ερχόμαστε σε προσωπική επαφή χωρίς τη μεσολάβηση των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. 
Δεν έχει, λοιπόν, ουσιαστική σημασία, η ύπαρξη των δικτύων κοινωνικής επικοινωνίας; Έχει σημασία! Το Facebook είναι ένα χρήσιμο μέσο επικοινωνίας αν συμπληρώνει την προσωπική μας επαφή και δεν την αντικαθιστά πλήρως. Είναι γεγονός πως στο "κρυφτό" ή στο "κυνηγητό" που παίζουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προστεθεί και το "κουτσό" ' αν και είναι γυναικείο παιχνίδι έχουν εξοικειωθεί, τελευταία, σε αυτό, πολλοί άντρες. Πρόκειται για ένα παιχνίδι, θα μπορούσαμε, ίσως, να πούμε "συναισθηματικής αναπηρίας" όπου προβάλουμε δημόσια μια παραμορφωμένη εικόνα του εαυτού μας -συνήθως κολακεύοντάς τον- ως πιο έξυπνο, πιο τολμηρό ή πιο κοινωνικό και, οπωσδήποτε πολύ λιγότερο ειλικρινή από ότι είναι στην πραγματικότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, χρησιμοποιούμε εξαιρετικές εικόνες ή σύντομα, χαριτωμένα κείμενα, για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους και με σκοπό να αποφύγουμε να μας ξεφύγει κάποια εμπιστευτική πληροφορία που δεν θα θέλαμε να διαρρεύσει. Η κοινοποίηση των ωραίων εικόνων που προβάλλουμε επιτρέπει στους άλλους να δείξουν την ευαρέσκειά τους δηλώνοντας: "Μου αρέσει" ή κατά το συνηθέστερο, "κάνοντας Like". Τώρα πόσο φίλοι μπορεί να είμαστε με εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους και πόσο μας αρέσουν όλα όσα δημοσιεύουν οι λίγοι φίλοι και οι πολλοί γνωστοί μας, αυτό είναι ένα πρόβλημα που αφορά την ψυχική μας ισορροπία, εν γένει.
Πιστεύω, επομένως, πως λόγο ύπαρξης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδιαίτερα στο Facebook έχουν οι λεγόμενες "κλειστές ομάδες" γνωστών, που με μια σχετική αμοιβαία προσπάθεια, θα μπορούσαν να αναβαθμισθούν σε "παρέες φίλων" εφόσον υπάρχουν κοινά ενδιαφέροντα και κοινοί στόχοι. Όσον αφορά το αν οι φίλοι "χάνονται" μεταξύ τους και υπάρχει ανάγκη να ξαναβρεθούν, μέσω των κοινωνικών δικτύων επικοινωνίας (Facebook κλπ), με συγχωρείτε, αλλά, μάλλον αποδεικνύει πως δεν ήταν αρκετά στενοί φίλοι εκτός αν, ισχυροί, εξωγενείς παράγοντες όπως θέματα υγείας ή η αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό τους απομάκρυναν. Αν αυτοί οι σοβαροί λόγοι δεν υπάρχουν, τότε, μάλλον, πρόκειται για προσπάθεια επανασύνδεσης "γνωστών" που επειδή είμαστε ευγενικοί άνθρωποι τους ονομάζουμε φίλους. Ακόμα περισσότερο στερείται νοήματος η επιμονή μας να προσκαλέσουμε "φίλους" να επανασυνδεθούν μ' εμάς, ενώ εκείνοι φαίνεται να μην ανταποκρίνονται ή να περιμένουν να τους παρακαλέσουμε περισσότερο για να μας κάνουν την τιμή να ανταποκριθούν, οπότε μπαίνουμε στον χώρο της ψυχανάλυσης. 
Και ερχόμαστε στο ζήτημα της μονολεκτικής επικοινωνίας. Η πρώτη εντύπωση μόλις διάβασα την περιγραφή της διαδικασίας του παιχνιδιού της "επανένωσης" ήταν πως αφορούσε την έσχατη προσπάθεια να φιλοτιμηθεί, επιτέλους, ο ακατάδεχτος "γνωστός" να παραστήσει έστω και για μια στιγμή τον "φίλο" προφέροντας μια λέξη!
Παρότι οι φίλοι μου στο Facebook είναι λίγοι σε σχέση με τους φίλους άλλων "συνταξιδιωτών" του Διαδικτύου, επιδιώκω μικρή αύξηση (για να μην πω μείωσή) του αριθμού τους έως του ιδανικού σημείου όπου οι πραγματικοί μου φίλοι να συμπέσουν με τους διαδικτυακούς γνωστούς. Αν συνυπολογίσουμε πως έχουμε 2-3 μόνο, αληθινούς φίλους, τότε στο κοντινό μέλλον τείνω να απομακρυνθώ από τους γνωστούς μου στο Facebook. Ήδη είμαι "φίλος" με λιγότερους από 100 ανθρώπους (και πολλοί είναι). Υπάρχει, όμως μια δυσκολία: κατά καιρούς γνωρίζω λίγους αλλά ενδιαφέροντες ανθρώπους, με τους οποίους θα με ευχαριστούσε να παραμείνω ακόμη και "απλός γνωστός". Είναι η στιγμή να αναφωνήσω: "Το Facebook τώρα δικαιώνεται!" αλλά θα συγκρατηθώ.
Δέχτηκα, μέχρι τώρα, να παίζω το παιχνίδι της "επανένωσης" γιατί εκτιμώ τις φίλες που με προσκάλεσαν και δεν μπορούσα να φανώ αγενής απέναντί τους ' τις ευχαριστώ αλλά δεν βλέπω προοπτική. Σε αυτό το παιχνίδι προϋποτίθεται πως καλούνται να συμμετάσχουν ώριμοι άνθρωποι με τους οποίους μετά βίας ανταλλάσσω μια "καλημέρα" αλλά συνέβη να επικοινωνώ με πρόσωπα με τα οποία δεν είχα ποτέ απομακρυνθεί ' δεν υπάρχει χώρος για εγωισμό, έπαρση ή σοβαροφάνεια. Κάτι τέτοιες στιγμές, αντί να αναρτήσω μια εικόνα στο Facebook θα συνοδεύσω τις σκέψεις μου με το γνωστό παραδοσιακό τραγούδι: "Και γιατί δε μας το λες; Έε να μην ψυχαγωγηθώ κι εγώ, λίγο; Μην πάρετε τους στίχους "τοις μετρητοίς". Δυστυχώς, μετά από μια παρεξήγηση σε ένα σεμινάριο πέρυσι, χρειάζεται στο εξής να διευκρινίζω διαρκώς τις προθέσεις μου: - Τώρα παίζω ρόλο / Τώρα είμαι ο εαυτός μου! Σε πολλούς είναι αδιανόητο να φανταστούν πως "ο πλάγιος τρόπος", μου είναι άγνωστη έννοια ' πως, ό,τι θέλω να εκφράσω ή το λέω πρόσωπο με πρόσωπο ή το γράφω και το δημοσιεύω στον παρόντα χώρο του ιστολογίου μου. Είναι απίστευτο πόσο λίγο χρόνο διαθέτουν ορισμένοι για να γνωρίσουν τους άλλους, υπερεκτιμώντας τις αντιληπτικές τους ικανότητες ή απλά, αδιαφορώντας γι αυτούς. Ως αποτέλεσμα αυτής της άγνοιας έρχεται η αδυναμία τους να διακρίνουν πότε αστειεύονται οι άλλοι γύρω τους και πότε σοβαρολογούν. 
Πάλι, πολλά είπα! 
Όποτε ξαναβρεθούμε προσωπικά θα μιλήσουμε περισσότερο.

Γειά σας και Καλή Χρονιά!
Γιώργος Χατζηαποστόλου
  


Δευτέρα, 19 Δεκεμβρίου 2016

Δοκιμές ανθρωπιάς


"Η ανθρωπιά δεν έχει όρια και αυτό ακριβώς απέδειξε ένας άγνωστος άντρας μέσα σε μετρό κάνοντας μια διπλά ευγενική χειρονομία. Όπως φαίνεται στο βίντεο που ανέβασε στο YouTube η χρήστης Maria Lopez, και μέχρι στιγμής έχει ξεπεράσει τα 9 εκατ. views, μια κοπέλα πουλούσε τριαντάφυλλα μέσα σε μετρό για να βγάλει τα προς το ζην. Κάποια στιγμή την πλησίασε ένας άντρας και τη ρώτησε πόσο κάνουν 15 τριαντάφυλλα. Αφού η πλανόδια πωλήτρια λουλουδιών έκανε τον υπολογισμό, ο άντρας της έκανε μια απίστευτη πρόταση: αγόρασε όλα τα λουλούδια που είχε στο πανέρι της, υπό τον όρο να τα μοιράσει στους επιβάτες. Η κοπέλα δεν μπόρεσε να κρατήσει τα δάκρυά της από τη συγκίνηση, καλώντας όλους να πάρουν δωρεάν ένα τριαντάφυλλο".
Οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούν για να κινηθούν τα μέσα σταθερής τροχιάς (Ηλεκτρικό, Μετρό, Τραμ). Συναντάμε στους συρμούς κάθε στιγμή μικροπωλητές, πλανόδιους μουσικούς (σπανιότερα), αμιγείς και επαγγελματίες ζητιάνους και ευκαιριακούς ζητιάνους (πρώην ή νυν χρήστες ναρκωτικών, φορείς του Aids, αποφυλακισθέντες κ.ά.). Τι κρύβει κανείς μέσα στην ψυχή του, μόνο ο Θεός γνωρίζει ' αμέσως μετά, προσεγγίζουν την ψυχή οι μεγάλοι ψυχολόγοι (Φρόυντ, Γιούνγκ, Άντλερ, Σκίνερ, Ράιχ, Φρομ και άλλοι) και τελευταίοι ακολουθούν λαχανιασμένοι οι σημερινοί ψυχολόγοι, όπως η αφεντιά μου. Η χαμηλή οικονομική μου κατάσταση δεν μου επιτρέπει να ξοδεύω ούτε το ελάχιστο και έτσι έχω εξασκηθεί, αναλύοντας συμπεριφορές, να αποφεύγω -κατά το δυνατόν- την εξαπάτηση, από επαγγελματίες ζητιάνους. Από την εποχή που ο Ανδρέας Καρκαβίτσας έγραφε τον Ζητιάνο  έως τις ημέρες μας, η επαιτεία ακολουθεί τους ίδιους επικοινωνιακούς και συμπεριφορικούς κώδικες. Στοχεύουν το συναίσθημα του "πελάτη" με αναφορές στην παρούσα κατάστασή τους (είμαι άρρωστος, είμαι άνεργος, είμαι άστεγος, διαθέτω πολυμελή οικογένεια, το παιδί μου είναι άρρωστο κτλ.). Οι μικροπωλητές είναι, συνήθως, έντιμοι άνθρωποι που παλεύουν να ζήσουν πουλώντας στυλό ή χαρτομάντιλα. Οι επαίτες, πολλές φορές, κρατούν μπροστά τους ένα αποδεικτικό στοιχείο (πιστοποιητικό νοσοκομείου ή κάτι παρόμοιο) για να πείσουν τους δύσπιστους επιβάτες του τρένου. 
Την αλήθεια από το ψέμα, την πραγματική -έκτακτη ή διαρκή- ανάγκη επιβίωσης από την προσοδοφόρα επαγγελματική ενασχόληση με την επαιτεία, διαχωρίζουν ορισμένοι απλοί κανόνες συμπεριφοράς με κριτήρια : τη συνέπεια, τη συνέχεια, την απλότητα και την ισορροπία συναισθημάτων του ανθρώπου που ζητά βοήθεια.
Τι κάνει ο επαγγελματίας επαίτης; Πυροδοτεί με όπλο τη γλώσσα του τυποποιημένες φράσεις που επαναλαμβάνει συχνά, ασύντακτες σαν "σφαίρες", "στοχεύοντας" το πορτοφόλι, αν διαπιστώσει πως κάποιος συγκινήθηκε και έχει "ραγίσει" η καρδιά του. Επιμένει να στέκεται, κυρίως, μπροστά σε γυναίκες, αν διαισθανθεί πως του έχουν δώσει σημασία και ζητά φορτικά να ανταποκριθούν, ακόμη κι αν δεν έχουν συγκινηθεί με την κατάστασή του, μόνο και μόνο για να αποφύγουν την εντεινόμενη ψυχολογική πίεση που ασκεί. Αλλάζει απότομα συμπεριφορά αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στην "παράσταση" που παίζει ' εγκαταλείπει το βαγόνι αν το τρένο δεν είναι ενοποιημένο ή κατεβαίνει σε σταθμούς με εκατέρωθεν πρόσβαση σε αντίρροπους συρμούς, σε αφετηρίες ή σε τερματικούς σταθμούς ' δεν επαιτεί στις αποβάθρες παρά μόνο μέσα στους συρμούς. Η κίνηση του τρένου τον ωθεί συναισθηματικά να ενεργοποιήσει τη "θεατρική" του παράσταση ' η εκκίνηση είναι η "αυλαία" και ο τερματικός ή ένας ενδιάμεσος σταθμός, η "λήξη" του δρώμενου! Ζητιάνος και επιβάτες πηγαίνουν προς την ίδια κατεύθυνση και φαίνεται να έχουν τον ίδιο σκοπό ' να φτάσουν στον προορισμό τους ' άρα θα πρέπει να έχουν και παρόμοια συμπεριφορά: οι επιβάτες να δίνουν και ο ζητιάνος να παίρνει! Παράλογο; Όχι, ακριβώς! Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που στερείται ενός αξιόπιστου Συστήματος Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας, το κενό διάστημα των κρατικών κοινωνικών παροχών καλούνται να καλύψουν όλοι οι ενεργοί πολίτες με τις πρωτοβουλίες αλλά και τις "πυροσβεστικές" κινήσεις τους. Κάπως έτσι δεν θα πρέπει να εκδηλώνονται οι συμμετοχικές διαδικασίες;
Οι περιστασιακοί επαίτες ή οι άνθρωποι που ασκούν την επαιτεία λόγω ανάγκης, έχουν ανθρώπινη συμπεριφορά. Κινούνται αργά, χωρίς να σταματούν και να στοχεύουν συγκεκριμένους ανθρώπους, δεν φωνάζουν, μιλούν χαμηλόφωνα έως ψιθυριστά, αποφεύγουν να κοιτάζουν κατάματα τους επιβάτες, παρά μόνο τη στιγμή που θέλουν να ευχαριστήσουν κάποιον για τη συνεισφορά του. Παραμένουν στον ίδιο χώρο του τρένου με τους υπόλοιπους επιβάτες -ανεξάρτητα από την ανταπόκριση του κοινού στις παρακλήσεις τους- και πολλές φορές σωριάζονται σε ένα άδειο κάθισμα στην άκρη του βαγονιού ή σκύβουν το κεφάλι ξεσπώντας σε ένα βουβό κλάμα! Βγαίνουν στον σταθμό που μάλλον βρίσκεται πλησιέστερα στην κατοικία τους, χωρίς να κοιτάζουν γύρω τους ' βαδίζουν με τον δικό τους ρυθμό μέσα στο πολύβουο πλήθος, αλλά δεν δείχνουν να επικοινωνούν με κανέναν γιατί δεν υπάρχουν άνθρωποι ' μόνο "άτομα!" Το "απόλυτο" κριτήριο που διακρίνει, κατά τη γνώμη μου, τον επαγγελματία επαίτη από τον άπορο, είναι -πέρα από την συνολική συμπεριφορά- ο τρόπος που δέχεται την μικρή, όσο και απροσδόκητη, αλλά όχι ανέλπιστη, βοήθεια από τους ανθρώπους που έχουν μάθει να αναγνωρίζουν τη μία αλήθεια ανάμεσα σε χίλια ψέματα. Παρακολουθώ χωρίς ανάσα το τέλος της όλης διαδικασίας της επαιτείας και δεν είναι λίγες οι φορές που έχω ακολουθήσει άνθρωπο, που ζητούσε βοήθεια, έξω από τον συρμό για να τον βοηθήσω ' το βλέμμα του όταν τον αγγίζω ελαφρά στον ώμο για να γυρίσει να κοιτάξει και να του δώσω τα λίγα που μπορώ, δεν περιγράφεται με λόγια. Δείχνει να μην είναι συμπτωματικό ότι πηγαίνω λίγες φορές στην εκκλησία καθώς βλέπω παντού ανθρώπους που έχουν ανάγκη από βοήθεια και κάνω κι εγώ κάτι ελάχιστο γι αυτούς. Η Εκκλησία είναι οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη ' όχι μόνο το κτίριο που τη στεγάζει!
Ειδικά αυτές τις ημέρες των γιορτών, με το μεγάλο συναισθηματικό φορτίο που τις συνοδεύει, θα κάνω ότι μπορώ για να αισθανθούν καλύτερα ακόμα και άνθρωποι για τους οποίους δεν είμαι "απόλυτα βέβαιος" πως υποκρίνονται τους αναξιοπαθούντες ' ας με κοροϊδέψουν ' χαλάλι τους!

Γιώργος Χατζηαποστόλου



Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

Δεν είναι καλό σημάδι!


Μια ανάρτηση έκτασης μισής σελίδας δε μπορεί κατά τη γνώμη μου να θεωρηθεί μεγάλη, όπως γράφει μια φίλη, όσο λιγόλογοι κι αν είμαστε. Έτσι, μάλλον δεν θα αποφύγω να σας κουράσω λίγο περισσότερο. 
Πράγματι, όλοι θα περάσουμε αρκετές δύσκολες στιγμές στη ζωή μας, αλλά ήθελα να πιστεύω πως τις δυσκολίες θα μας τις έχουν προκαλέσει άνθρωποι που μας γνωρίζουν ελάχιστα και δεν ανήκουν με κανένα τρόπο στον στενό φιλικό μας κύκλο, ούτε έχουν κοινό τόπο καταγωγής μ' εμάς. Οι πραγματικά δυνατοί άνθρωποι, κατά τη γνώμη μου δεν επιδεικνύουν με κανένα τρόπο τη δύναμή τους και πάντως, Ποτέ με χειρονομίες, χονδροειδείς αστεϊσμούς και σωματική επαφή ' όποιος απλώνει χέρι, θα το μετανιώσει! Σκοπός της συμπεριφοράς μας δεν είναι ούτε να εντυπωσιάσουμε τους άλλους, ούτε να μας θαυμάσουν, ούτε να βρούμε μια περιστασιακή παρέα, αλλά να μας γνωρίσουν πραγματικά ως ανθρώπους. Γιατί, μην ξεχνάτε πως όλοι έχουμε χέρια και μπορεί να τα χρησιμοποιήσουμε είτε για να ανταποδώσουμε τις "αστείες χειρονομίες", με τις οποίες γελούν όλοι εκτός από αυτόν που τις "δέχεται" είτε για να σηκώσουμε το τηλέφωνο και να κάνουμε δυό-τρία επώνυμα τηλεφωνήματα.
Ο ρόλος του διαιτητή-ειρηνοποιού σε μια διένεξη δεν μπορεί να είναι αμερόληπτος ανάμεσα σε θύτη και θύμα ' οφείλει να είναι υποκειμενικός, διαφορετικά στερείται ανθρωπιάς! Οι ευγενείς μεσολαβητές δεν μπορεί να λειτουργούν με τη λογική "των ίσων αποστάσεων" που εφαρμόζουν στο πολιτικό παιχνίδι οι μεγάλες δυνάμεις. Δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο να μεσολαβεί κάποιος στην εξομάλυνση διενέξεων όταν δεν τον αφορούν προσωπικά! Η διατήρηση της συνοχής μιας ομάδας δεν είναι αυτοσκοπός. Αντίθετα, η ομοφωνία των μελών μιας ομάδας θεωρώ πως είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία της. Οι άνθρωποι δεν χρειάζεται άλλο να φαίνονται (δυνατοί) και άλλο να είναι (ευαίσθητοι) ούτε να φέρονται διαφορετικά σε δημόσιο χώρο και διαφορετικά στο σπίτι τους ' ο άνθρωπος είναι ένα ενιαίο αδιαίρετο σύνολο και ως συγκροτημένη οντότητα οφείλει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους χώρους! Η ευαισθησία είναι ικανότητα πρόσληψης συναισθηματικών ερεθισμάτων ' δεν είναι αδυναμία. Με αυτή τη λογική, οι περισσότερες γυναίκες, που κατά κοινή παραδοχή είναι ευαίσθητες, θα μπορούσαν να θεωρηθούν αδύναμες, πράγμα απολύτως ασύμβατο με την πραγματικότητα και τις πεποιθήσεις μου, καθώς πιστεύω πως είναι "το πρώτο φύλο", ιστορικά και αξιολογικά, πολύ χαίρομαι γι αυτό κι ας διαφωνήσει όποιος θέλει! Άλλωστε, να μην ξεχνάμε πως ο αληθινός χαρακτήρας ενός ανθρώπου φαίνεται από την αντίδρασή του σε καταστάσεις κρίσεως ' όταν επικρατεί ηρεμία όλοι είναι πολιτισμένοι, ήσυχοι και "καλοί". 
Επειδή πολλές οικογένειες της αστικής τάξης ή της λεγόμενης "καλής κοινωνίας" έμαθαν στα παιδιά τους από μικρή ηλικία να υποκρίνονται  αποτελεσματικά ' πράγμα που μεγέθυνε και παγίωσε η ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα των Ελληνικών παραδοσιακών πανεπιστημίων, με το σταθερό δασκαλοκεντρικό σύστημα -εξαιρούνται το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο- δε σημαίνει καθόλου πως το "κοινωνικό προσωπείο" του σοβαρού και σοφού επιστήμονα νομιμοποιείται να υπάρχει. Η ομορφιά, η αρχοντιά αλλά και η βαθιά γνώση υπάρχει στην απλότητα και στις ειλικρινείς και ισότιμες ανθρώπινες σχέσεις όχι στα σηκωμένα φρύδια και στις ψηλές μύτες.
Όσοι άνθρωποι έχουν διασώσει με κόπο, την καλοσύνη και την ευαισθησία τους πρέπει σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους να κυκλοφορούν με "σακίδιο εκστρατείας" όπου θα μεταφέρουν σκαπάνη με την οποία κάθε φορά που συναντούν άνθρωπο θα κοντοστέκονται ' θα αρχίζουν το "ανασκαφικό έργο" για να ανακαλύψουν, κάτω από το χοντρό δέρμα και τα αλλεπάλληλα στρώματα λίπους, την κρυμμένη ευαισθησία κάθε ανθρώπου;
Γιατί τόσος κόπος και τόσο φασαρία; Απλά, αφαιρέστε τη μάσκα σας! Ποτέ δεν αναρωτηθήκατε στη διάρκεια των αρκετών δεκαετιών της ζωής σας:
- Μήπως δεν είμαι εγώ αυτό που δείχνω; Γιατί, άραγε, δεν αισθάνομαι καλά όταν βλέπω τον εαυτό μου στον καθρέφτη;
- Μήπως αδικώ τον εαυτό μου; Το κάνω επειδή θεωρώ πως είμαι αρκετά έξυπνος για να εξαπατώ τους άλλους; Τότε, γιατί δεν πετυχαίνει πάντα; Εκπαιδευτικός και επιστήμονας είναι το ίδιο πράγμα; Αν πιστεύω πως ο επιστήμονας είναι ασύγκριτα αξιολογότερος από τον εκπαιδευτικό, τότε γιατί δεν αναγνωρίζουν την αξία μου οι μαθητές μου και με αμφισβητούν διαρκώς;
Δεν βρίσκονται στο δικό μου γνωσιακό επίπεδο για να με καταλάβουν ή εγώ εφαρμόζω "εξ αποστάσεως διδασκαλία" και η φυσική μου παρουσία στην τάξη δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα αναγκαίο πρόσχημα που μου επιτρέπει να νομίζω πως επικοινωνώ μαζί τους;  Τι άλλο να κάνω για να διατηρήσω τον έλεγχο της τάξης μου από το να είμαι αυστηρός στη συμπεριφορά και στη βαθμολόγησή μου; Ποιος μπορεί να μου απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα; Μόνο ένας εκπαιδευτικός που αγαπάει τη δουλειά του (τα παιδιά (συν)+ η γνώση (μείον)- ο δάσκαλος= η ανθρωπιστική εκπαίδευση) μπορεί να μου δώσει την απάντηση!
- Μήπως η σεμνοτυφία και η σοβαροφάνειά μου δεν τους ξεγελά όλους, οπότε η πρέπει να βελτιώσω τη συμπεριφορά και τη στάση μου, ώστε να υποκρίνομαι τέλεια, ή -αν δεν βελτιώνεται παραπέρα- να την αλλάξω, έως, και να την καταργήσω;
Σας καταλαβαίνω κύριοι, όσο κι αν διαφωνώ με τις εκπαιδευτικές πρακτικές σας! Τόσο πολύ φοβάστε να αποκαλύψετε το ανθρώπινο πρόσωπό σας; Εκτός αν, δεν φοράτε τίποτε άλλο, εκτός από τη μάσκα σας, οπότε καταλαβαίνω πως είναι επώδυνο να μείνετε "γυμνοί!" 
Δεν συμφωνώ πως είναι "φυσικό" και "αναπότρεπτο" γεγονός να δέχονται κακομεταχείριση οι άνθρωποι που δείχνουν τη μεγαλύτερη καλοσύνη και εμείς να εφησυχάζουμε επειδή το "γνωρίζουμε(!)" ενώ δεν κάνουμε τίποτε για να το αλλάξουμε! Αυτοί που τολμούν και δοκιμάζουν να φροντίζουν τους άλλους συνεχώς, δικαιούνται να τύχουν τις ίδιας μεταχείρισης από τους άλλους ' δεν επαιτούν γι αυτή ' ούτε θα υποχωρούν μια ζωή μπροστά στην κακοήθεια.
Όποιος έχει δουλέψει αρκετά με τον εαυτό του, έχει πει πολλές φορές: λυπάμαι, ζητώ συγνώμη, σ' ευχαριστώ, έχω ανάγκη τη βοήθειά σου και (λίγες φορές) "σ' αγαπώ!" Δεν έχει νόημα να πεις: "λυπάμαι" ή "ζητώ συγνώμη" σε κάποιον άνθρωπο που συναντάς τυχαία στο δρόμο, πόσο μάλλον να περιμένεις εσύ "συγγνώμη" από αυτόν, ο οποίος αφότου σ' έχει προσβάλλει -σαν να μην συμβαίνει τίποτα- αρχίζει να σου εκθειάζει για άλλη μια φορά την κοινωνική του τάξη [πόσα χρόνια έζησε στην αριστοκρατική περιοχή όπου, συμπτωματικά,  τώρα ζεις εσύ, εδώ και 30 χρόνια(!)] και να προσπαθεί να σε δελεάσει να συμμετάσχεις σε μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία που παρουσίασε ως δική του και υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει πως ανήκε σε μια καθηγήτρια που απλά του ανέθεσε να τη διαχειριστεί! Μπορείς να πεις τίποτε άλλο, όταν τον αποχαιρετάς, μετά από μια σύντομη στιχομυθία, πέρα από ένα ξερό "χάρηκα!" και να του δείξεις με το χέρι σου ότι οι δρόμοι σας είναι διαφορετικοί
Και αν όλα αυτά μπορούσες να τα παραβλέψεις, πως να ανεχθείς την επαναλαμβανόμενη, αδικαιολόγητη αβροφροσύνη και τις χειρονομίες εγκαρδιότητας που, υπό κανονικές συνθήκες, συμβαίνουν σπάνια και μεταξύ αδελφικών φίλων, όχι μεταξύ απλών γνωστών; Μπορεί να είμαστε όλοι, σαν άνθρωποι, ίσοι, αλλά δεν είμαστε ίδιοι! Αν δεν μπορείς να είσαι φίλος ούτε στο FaceBook με κάποιον, πως να είσαι στην πραγματική ζωή; 
Είναι υποχρεωτικό να γίνει κατανοητό από όλους πως οι "φιλικές" χειρονομίες δεν αποκαθιστούν την συναισθηματική μας ανισορροπία, ούτε επιβάλλουν την προσωπικότητά μας στους άλλους με δήθεν φιλικά χτυπήματα στην πλάτη!
Αν δεν είναι δυνατό σε ανθρώπους που δεν έχουν ζήσει ποτέ χωρίς κοινωνικό προσωπείο, να δείξουν το πραγματικό τους πρόσωπο, ας προτιμήσουν να σωπαίνουν. Αυτό δεν σημαίνει πως δικαιούνται να σχολιάζουν ειρωνικά τα λεγόμενα άλλων πίσω από την πλάτη τους αλλά και ενώπιόν τους! Οι υποκριτικές συμπεριφορές στη σχέση μεταξύ  -ουσιαστικά- αγνώστων, μου θυμίζει τη στρατιωτική θητεία.
Ο στρατός, ως κοινωνικός χώρος για τον οποίο δεν έτρεφα ποτέ ιδιαίτερη  εκτίμηση, πρέπει να παραδεχθώ πως είναι μεγάλο σχολείο ' εκεί συναντάς, κυριολεκτικά, "κάθε καρυδιάς καρύδι" και αν επιβιώσεις ως προσωπικότητα βγαίνεις έτοιμος για τη ζωή. Όσοι έχουν υπηρετήσει (σχεδόν 2 χρόνια) -και όχι τώρα με το 9μηνο- γνωρίζουν πως, σε όποιους ειρωνεύονται και προσπαθούν με ένα παγωμένο χαμόγελο να ξεγελάσουν τους άλλους και να αποφύγουν τον έλεγχο της συμπεριφοράς τους, η προσταγή που τους απευθύνεται είναι: "Φτύστο!" (εννοούν το ειρωνικό χαμόγελο) ' εγώ θα το ανασκεύαζα λέγοντας: "Μάσησέ το και κατάπιε το!" όχι για άλλο λόγο, αλλά για να μην μολύνει η εκπνοή τους τον προσωπικό μου χώρο. Όποιος έχει προβλήματα -και έχει λίγο φιλότιμο-  συγκεντρώνεται στον εαυτό του, μιλάει με τους φίλους του και προσέχει πως φέρεται στους άλλους για να μην πολλαπλασιαστούν τα προβλήματά του! Δεν κοιτάζει να διασκεδάσει την πλήξη του ειρωνευόμενος και προκαλώντας σε μια επίδειξη ψευτο-παλικαριάς όποιον τολμήσει να αμφισβητήσει την διάτρητη εικόνα του.
Δε βαριέστε, έχασα το 2010 δύο δικούς μου ανθρώπους ' "συνήθισα", εξοικειώθηκα με τον θάνατο ' ας πω ότι έχασα άλλον έναν! Δεν γίνεται να είμαστε με όλους φίλοι...

Σας φιλώ (με φιλιά "κανονικού μεγέθους" ζεστά και ανθρώπινα -όχι, φιλάκια-)


Γιώργος

Τρίτη, 22 Νοεμβρίου 2016

Σβήσε - Γράψε ... Ιστορία!


Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να πλάθω μικρές ιστορίες που δοκιμάζουν να λειτουργήσουν άλλοτε ως παραβολές και, άλλοτε ως παραδείγματα (προς μίμηση ή προς αποφυγή). Αυτές οι ιστορίες αρχίζουν πολλές φορές με μια σύντομη ιστορική αναδρομή του θέματος που πραγματεύομαι, και συμπληρώνονται από επιγραμματική κοινωνική θεώρηση και, βέβαια, ψυχολογική ερμηνεία. Το ερώτημα γνωστό, επαναλαμβανόμενο αλλά πάντα επίκαιρο: σε ποιο βαθμό ο πολιτισμός της Ελλάδας μπορεί να βοηθήσει τη χώρα να ξεπεράσει την τεχνητή και κατευθυνόμενη -από μεγάλες χρηματιστικές και επιχειρηματικές οικογένειες- πολύπλευρη κρίση; 
Ας ασχοληθούμε λίγο με την επίσκεψη στην Ελλάδα του Αμερικανού προέδρου. Οι Ενωμένες Πολιτείες μας έστειλαν το πιο ελκυστικό πολιτικό "προϊόν" τους -τον Ομπάμα- ενώ κράτησαν στο έδαφός τους τον νέο πρόεδρο ' έναν ακόμα ανόητο επιχειρηματία εκλεγμένο από τους εκλέκτορες και όχι απευθείας από το εκλογικό σώμα.  
Ας ξεκινήσουμε με κάποιες εύλογες απορίες:
Γιατί ένας εξαιρετικά αγαπητός, στο κοινό, Αμερικανός πρόεδρος -ο δημοφιλέστερος των τελευταίων ετών (από την περίοδο της προεδρίας Κλίντον)- έρχεται τώρα να επισκεφθεί την Ελλάδα; Είναι αρκετά δημοφιλής, έστω κι αν θεωρήσουμε -σε μια έξαρση σωβινισμού- πως θα συμπλήρωνε τη λαμπρή επικοινωνιακή του εικόνα και μ' ένα "ελληνικό παράσημο". Έτσι είναι; Μακάρι τα πράγματα να ήταν τόσο απλά αλλά και τόσο επιφανειακά.  
Πιστεύω -για να μην πω πως είμαι σίγουρος- πως ήρθε για λίγους, συγκεκριμένους και σημαντικούς, για τις ΕΠΑ κυρίως, λόγους.
Κατ' αρχάς, ήρθε γιατί μετά το πρόγραμμα υγείας ObamaCare, ήθελε για λόγους υστεροφημίας να τον θυμούνται ως, μορφωμένο, ειρηνόφιλο, λαϊκό, κοινωνικό, δίκαιο και πιστό προς τους συμμάχους του (εμάς τους Έλληνες) έστω κι αν η χώρα του, μας πλήγωσε -ειδικά κατά της περίοδο της Δικτατορίας- όπου πολλοί μαρτύρησαν βασανιζόμενοι, ή χάθηκαν στα ξερονήσια της εξορίας. Παρ' ολίγο να συμπέσει απόλυτα ο χρόνος της επίσκεψης Ομπάμα με τον εορτασμό της 43ης επετείου του Πολυτεχνείου! Θα είχε ενδιαφέρον ο τρόπος σχολιασμού του σε αντιαμερικανικά συνθήματα που πιθανώς να άκουγε!  Όπως ήταν αναμενόμενο για έναν άνθρωπο του δικού του πνευματικού επιπέδου -με τέτοια επικοινωνιακή άνεση- κατάφερε να τα "σβήσει" όλα (άσχημες αναμνήσεις) με το παράστημα, το χαμόγελο και, βέβαια τη λεκτική του ευχέρεια. 
Αλλά, ας δούμε λίγο, τις κινήσεις του: ήρθε στη χώρα μας στο τέλος της θητείας του για να μην μπορούν να αναιρέσουν -οι οικονομικοί παράγοντες που κυβερνούν στην πραγματικότητα τις ΕΠΑ- τις "δεσμεύσεις" του περί συμμαχίας κτλ.Η υπογράμμιση της σημασίας που έχει λόγω γεωγραφικής θέσης η Ελλάδα για τις ΕΠΑ. και ο θαυμασμός του για τον αρχαίο πολιτισμό μας ολοκλήρωσε με τον καλύτερο τρόπο την κολακευτική εικόνα για τη χώρα μας. Σε κάθε περίπτωση δεν ήταν δύσκολο να είναι λεκτικά γενναιόδωρος μαζί μας καθώς δεν θα είναι υποχρεωμένος αύριο να είναι συνεπής με τις δηλώσεις του, ως απλός πολίτης. Με τον τρόπο αυτό επιχειρεί να προκαταβάλλει ευνοϊκά απέναντι στη χώρα μας τον νέο -ηλίθιο- πρόεδρο των ΕΠΑ, Ντόναλντ Ντακ (Τράμπ, ήθελα να πω, λάθος έκανα αλλά δεν έχει σημασία) ' ακόμα μεγαλύτερο βλάκα κι από τον Τζώρτζ Ντάπλγιου Μπους! Ταυτόχρονα, υμνώντας την Ελλάδα, με αφορμή την επίσκεψη στην Ακρόπολη, βροντοφωνάζει στους Τούρκους πρόσφατους "συμμάχους" των Ρώσων, πως δεν τους έχουν ανάγκη ή για να ακριβολογήσουμε, τους θεωρούν δευτερεύουσας γεωπολιτικής σημασίας σε σχέση με την Ελλάδα. Βέβαια, δεν παρέλειψε ο ευφυής Ομπάμα να μας υπενθυμίσει πως όλη αυτή η συμπάθεια προς τη χώρα μας θα πάψει να υφίσταται αν σταματήσουμε κι εμείς να υποδεχόμαστε το ρεύμα των προσφύγων στα νησιά που αναμένεται να κορυφωθεί, ειδικότερα αν καταρρεύσει η συμφωνία ΕΕ - Τουρκίας για το προσφυγικό.  
Αλήθεια, ποιος θυμήθηκε τις μέρες που βρισκόταν ο Ομπάμα στην Ελλάδα και στην Ακρόπολη, το ολοκαίνουργιο "Σαράϊ" του "Σουλτάνου" ή την επίδειξη νεοπλουτισμού της ηγεσίας ενός λαού που στενάζει κάτω από τη στυγνή δικτατορία ενός παλαβού δυνάστη; Άλλωστε, ο Ερντογάν επείγεται να λύσει, σύμφωνα με τα συμφέροντά του, το Κυπριακό για να βάλει χέρι -μέσω Τουρκοκυπρίων- στα κοιτάσματα υδρογονανθράκων της Κύπρου. 
Θα παρατηρήσατε ότι ο Ομπάμα φάνηκε να γνωρίζει πολύ καλά τις ελληνικές και τις γερμανικές θέσεις για το χρέος και γι αυτό άκουσε σιωπηλός τόσο τον πρωθυπουργό όσο και τον πρόεδρο της δημοκρατίας αφήνοντας -ως καλός νομικός- την Ελλάδα να ελπίζει στο καλύτερο, ενάντια στις πιθανότητες διευθέτησης του προβλήματος. Το ζήτημα με την Αμερική είναι πως έχει δύο πρόσωπα ' όχι μόνο το ελκυστικό πρόσωπο του Ομπάμα αλλά και το αποκρουστικό του Τραμπ και με αυτό το τελευταίο θα υποχρεωθούμε να συμπορευθούμε για 5 τουλάχιστον χρόνια. 
Περαστικά, εύχομαι σε όλους μας!
Επιστρέφοντας στην Αμερική, μάθαμε πως ο Ομπάμα σκέπτεται να τιμήσει διάσημα πρόσωπα (ηθοποιούς, μουσικούς, αθλητές) για το σύνολο του έργου τους και για την απροκάλυπτη και ειλικρινή συμπαράστασή τους στο πρόσωπό του καθ' όλη τη διάρκεια της θητείας του στον Λευκό Οίκο. Ακούστηκαν, μεταξύ άλλων, τα ονόματα των Ρόμπερτ Ρέντφορντ, Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Τομ Χάνκς, Μπρους Σπρίνγκστιν αλλά και του εμβληματικού Καρίμ Αμπντούλ Τζαμπάρ! Χαρισματική προσωπικότητα ο Μπαράκ Ομπάμα, θα λείψει σε όλους τους δημοκρατικούς ανθρώπους και ιδιαίτερα σ' εμάς τους Έλληνες!  
Πάντως, η Ακρόπολη θα συνεχίζει να ταξιδεύει ως "πέτρινο καράβι" που έλεγε ο Σεφέρης, πάνω στο μεγάλο νησί της Ευρασίας (Ευρώπης - Ασίας) και κάθε λίγο κάποιος μεγάλος ηγέτης θα την εκθειάζει  κατά την επίσκεψή του στον αιώνιο βράχο.

Γιώργος Χατζηαποστόλου


Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2016

Η μουσική των χαρακτήρων


(Αποσπάσματα από το βιβλίο: Θεόφραστος, Χαρακτήρες

Προοίμιο

Πολλές φορές στο παρελθόν μου προξένησε εντύπωση και απόρησα, και ίσως δεν θα σταματήσω να απορώ, για ποιο λόγο, ενώ η Ελλάδα έχει παντού τον ίδιο αέρα και όλοι οι Έλληνες εκπαιδεύονται με τον ίδιο τρόπο, συμβαίνει να μην έχουμε όλοι τον ίδιο χαρακτήρα. Εγώ λοιπόν, Πολυκλή, επειδή εδώ και καιρό έχω μελετήσει την ανθρώπινη φύση και έχω ζήσει και ενενήντα εννιά χρόνια, ακόμα δε έχω συναναστραφεί με πολλούς και διάφορους χαρακτήρες και έχω παρατηρήσει με ακρίβεια πολλούς καλούς και κακούς ανθρώπους, θεώρησα ότι έπρεπε να γράψω για τη συμπεριφορά που επιδεικνύουν οι μεν και οι δε στη ζωή τους. 
Θα σου εκθέσω δε χωριστά τις κατηγορίες όπου ανήκουν αυτοί οι χαρακτήρες όπως και τον τρόπο με τον οποίο διεκπεραιώνουν την καθημερινότητά τους. Γιατί πιστεύω, Πολυκλή, ότι τα παιδιά μας θα γίνουν καλύτερα, αν τους έχουμε αφήσει τέτοια συγγράμματα, που, αν τα χρησιμοποιήσουν ως υποδείγματα, θα προτιμούν να συναναστρέφονται αξιοπρεπείς ανθρώπους, για να μη γίνουν κατώτεροί τους.
Θα έρθω αμέσως στο θέμα μου και δική σου δουλειά είναι να το παρακολουθείς προσεχτικά και να δεις αν μιλάω σωστά. Θα ξεκινήσω αρχικά με όσους ασκούν με ζήλο την υποκρισία, αφήνοντας κατά μέρος τα προοίμια και τη φλυαρία γύρω από το ζήτημα. Θα αρχίσω λοιπόν από τον ορισμό της ειρωνείας και κατόπιν με τον εξής τρόπο θα περιγράψω τον είρωνα, τι σόι άνθρωπος είναι και σε τι είδους χαρακτήρα κατατάσσεται. Και όσον αφορά τους υπόλοιπους χαρακτήρες, όπως υποσχέθηκα θα προσπαθήσω να τους αποκαλύψω. 

"Ο Υποκριτής" (Είρωνας, κατά τον Θεόφραστο)
Η υποκρισία σε γενικές γραμμές μπορεί να οριστεί ως η προσποιητή [προσωπική μας] μείωση με πράξεις και λόγια, ο δε υποκριτής είναι τέτοιας λογής άνθρωπος που, όταν πλησιάζει τους εχθρούς του, δεν αφήνει να φανεί το μίσος του επαινώντας αυτούς που είναι μπροστά του και τους έχει κατηγορήσει στα κρυφά και, αν έχουν χάσει κάποια δίκη, παριστάνει ότι λυπάται μαζί τους. Φαίνεται ακόμα να συγχωρεί και όλους εκείνους που τον κατηγορούν και να μη θυμώνει μαζί τους γι αυτά που λένε σε βάρος του, και όσους έχει αδικήσει και έρχονται να του παραπονεθούν τους αντιμετωπίζει με πραότητα, σε όσους δε ζητούν να τον συναντήσουν τους λέει να επιστρέψουν αργότερα. Για τις υποθέσεις που χειρίζεται δεν αποκαλύπτει το παραμικρό, παρά μόνο ισχυρίζεται πως το σκέφτεται ή ότι μόλις πριν από λίγο επέστρεψε ή ότι έφτασε αργά ή ακόμα το ότι είναι άρρωστος. Σε όσους του ζητούν δανεικά ή κάποιον έρανο ισχυρίζεται ότι δεν πάνε καλά οι δουλειές ενώ αντίθετα πάνε μια χαρά, όταν πάλι πάνε άσχημα εκείνος λέει ότι όλα πάνε καλά. Αν άκουσε κάτι, παριστάνει ότι δεν το άκουσε, αν είδε, ότι δεν το είδε, εάν δε έκλεισε μια συμφωνία προσποιείται ότι δεν τη θυμάται. Άλλα ζητήματα ισχυρίζεται ότι θα τα σκεφτεί, άλλα κάνει ότι δεν τα γνωρίζει, για άλλα ότι απορεί ή ότι και αυτός είχε κάνει παρόμοιες σκέψεις. Γενικά, είναι ικανός να μιλάει με φράσεις όπως: δεν πιστεύω, δεν νομίζω, μένω έκθαμβος, και φαίνεται ότι άλλαξες πολύ, κι όμως εμένα αλλιώς μου τα είπε, μου φαίνεται παράδοξο, αυτά να τα πεις σε κανέναν άλλον, δεν ξέρω αν πρέπει να μη σε πιστέψω ή να τον καταδικάσω,  πρόσεχε και μην πιστεύεις εύκολα.
Αυτά τα μπερδεμένα λόγια και τις αντιλογίες είναι πιθανό να ακούσει κανείς από έναν υποκριτή. Από αυτούς λοιπόν τους κάθε άλλο παρά απλούς, αλλά πονηρούς χαρακτήρες πρέπει να προφυλάσσεται κανείς περισσότερο κι από τις οχιές.

"Ο φιλάρεσκος" (Άρεσκος, κατά τον Θεόφραστο)
Η αρέσκεια είναι, αν κάποιος θέλει να την ορίσει, συνάντηση που μπορεί να προξενήσει ευχαρίστηση αλλά όχι με ειλικρίνεια. Δες λοιπόν τι είδους άνθρωπος είναι ο φιλάρεσκος. Όταν δει από μακριά ένα πρόσωπο, το χαιρετάει με το όνομά του, το εγκωμιάζει, του κάνει αρκετές φιλοφρονήσεις, το κρατάει με τα δύο χέρια χωρίς να το αφήνει και, αφού το συνοδεύσει λίγο και το ρωτήσει πότε θα το ξαναδεί, το αφήνει τέλος επαινώντας το ακόμη μια φορά. Όταν προσκληθεί ως διαιτητής προσπαθεί να αρέσει όχι μόνο σ' εκείνον που αντιπροσωπεύει αλλά και στον αντίδικο, για να φανεί αμερόληπτος '  στους ξένους λέει ότι έχουν περισσότερο δίκαιο από τους συμπολίτες του '  όταν προσκληθεί σε δείπνο, παρακαλεί τον οικοδεσπότη να καλέσει τα παιδιά του και όταν εισέλθουν λέει ότι είναι ολόιδια με τον πατέρα τους (μοιάζουν σαν σύκο με σύκο) '  αφού, δε τα τραβήξει κοντά του, τα φιλάει και τα τοποθετεί στο πλάι του και με άλλα μεν συμπαίζει λέγοντας ασκός ή πέλεκυς (μάλλον, μια παραλλαγή του σημερινού παιχνιδιού: πέτρα, ψαλίδι, χαρτί)  αλλά δεν τα αφήνει να κοιμηθούν πάνω στην κοιλιά του, αν και πιέζεται.

"Ο ανάγωγος"
Η κακή αγωγή, αν κανείς προσπαθούσε να την ορίσει, είναι αυτή που προκαλεί λύπη δίχως να κάνει ζημιά, και ο ανάγωγος είναι κάποιος που μπαίνει στο σπίτι κάποιου ο οποίος μόλις έπεσε να κοιμηθεί και τον ξυπνά για να του μιλήσει. Καθυστερεί ανθρώπους που ετοιμάζονται να φύγουν με πλοίο. Σε αυτούς που έρχονται για να τον συναντήσουν τους λέει να περιμένουν έως ότου επιστρέψει από τον περίπατό του. Παίρνει το παιδί από τα χέρια της τροφού και το ταϊζει εκείνος αφού πρώτα μασήσει την τροφή του ο ίδιος και του μιλά χαϊδευτικά αποκαλώντας το πονηρούλικο του πατέρα σου. Την ώρα που τρώει εξομολογείται πως έλαβε καθαρτικό που τον ανακούφισε και από πάνω και από κάτω και ότι η χολή στα περιττώματά του ήταν πιο μαύρη από τη σούπα που είναι σερβιρισμένη στο τραπέζι. Είναι ικανός ακόμα μπροστά στους δούλους να ρωτήσει τη μητέρα του: πες μου μητέρα, ποια μέρα κοιλοπονούσες και με γέννησες; Και συνεχίζει δίνοντας ο ίδιος την απάντηση, λέγοντας ότι είναι χαρά μαζί και πόνος και πως με αυτά τα δύο γεννιέται ο άνθρωπος.
Ισχυρίζεται ότι το σπίτι του διαθέτει στέρνα με κρύο νερό και κήπο με πολλά τρυφερά λαχανικά και μάγειρα που φτιάχνει εξαιρετικά φαγητά, ότι το σπίτι του μοιάζει με πανδοχείο, μια και πάντα είναι γεμάτο κόσμο, και ότι οι φίλοι του μοιάζουν με τρυπημένο πιθάρι, μια κι όσο κι αν τους ταϊσει δεν μπορεί να τους χορτάσει. Όταν έχει κάποιο φιλοξενούμενο του επαινεί τον παράσιτό του (κάτι σαν τον μεσαιωνικό γελωτοποιό) και όταν προτρέπει τους καλεσμένους του να πιούν, τους ανακοινώνει ότι όλα έχουν ρυθμιστεί έτσι ώστε να ευχαριστηθούν και ότι ο δούλος του, αν τον διατάξουν, θα τρέξει αμέσως να φέρει μιαν αυλητρίδα από τον προαγωγό, ώστε όλοι μας να την ακούσουμε να παίζει τον αυλό και να ευφρανθούμε. 

Ο αλαζόνας
Η αλαζονεία είναι το να καταφρονεί κανείς τους πάντες εκτός του εαυτού του, και ο αλαζόνας είναι ο άνθρωπος αυτός που λέει προς εκείνον που επείγεται να του μιλήσει ότι θα τον δεχτεί μετά το δείπνο, την ώρα του περιπάτου. Αν κάνει κάποια ευεργεσία, τη θυμάται πάντα. Σε όσους τον διόρισαν διαιτητή τους ανακοινώνει στο δρόμο την απόφασή του. Αν χειροτονηθεί άρχοντας, δεν αποδέχεται το αξίωμα με τον ισχυρισμό ότι δεν έχει χρόνο στη διάθεσή του. Δεν καταδέχεται να επισκεφτεί ο ίδιος κανέναν πρώτος. Είναι ικανός να ζητήσει από αυτούς που προσπαθούν να του πουλήσουν ή να του νοικιάσουν κάτι να έρθουν στο σπίτι του τα ξημερώματα. Στον δρόμο καθώς περπατά δεν μιλά σε κανέναν, παρά προχωρά με το κεφάλι προς τα κάτω ή προς τα επάνω, ανάλογα με τα κέφια του. Όταν προσκαλεί τους φίλους του σε τραπέζι, ο ίδιος δεν τρώει μαζί τους, παρά αναθέτει σε κάποιον από τους υπηρέτες του τη φροντίδα τους. Δεν επισκέπτεται κανέναν προτού στείλει κάποιον να τον προαναγγείλει. Δεν επιτρέπει σε κανέναν να μπει στο σπίτι του όταν αλείφει τα μαλλιά του με λάδι ούτε όταν λούζεται ή όταν τρώει. Όταν συναλλάσσεται με λογαριασμούς με κάποιον, διατάζει τον δούλο του να μετρήσει τις ψηφίδες και, αφού τις αθροίσει, να τις καταχωρίσει σε λογαριασμό. Όταν στέλνει επιστολές, αποφεύγει να γράφει: θα σου ήμουν υπόχρεος, αλλά θέλω να γίνει αυτό και ακόμα:
σου στέλνω κάποιον για να του δώσεις και να μου φέρει και θα γίνει όπως το λέω και να το κάνεις το γρηγορότερο. 

Σύντομο σχόλιο
Σήμερα, οι συνάνθρωποι, παρότι μοιάζουν αρκετά με τους χαρακτήρες των αρχαίων προγόνων μας φαίνεται περισσότερο να διαμορφώνονται από καταστάσεις παρά να τις ορίζουν οι ίδιοι. Δεν είναι πολίτες της πόλης αλλά υπήκοοι του κράτους όπου η πόλη ανήκει. Οι ανθρώπινες σχέσεις όλο και περισσότερο τείνουν να ομογενοποιηθούν, να απλουστευθούν, να εμπορευματοποιηθούν για να αυξηθεί η ταχύτητα ανταλλαγής τους. Οι χαρακτήρες "στρογγυλεύουν", "μαλακώνουν", σε βαθμό που να μην χαράζουν πια, αλλά να μουτζουρώνουν σαν τη γραμμή της παλιάς γομολάστιχας που αφήνει σημάδια χωρίς να μπορεί να σβήσει ίχνη. Το πρόσωπο χάνεται και τον κύριο ρόλο στις συναλλαγές αναλαμβάνει η μάσκα, το προφίλ, η εξ αποστάσεως επικοινωνία. Τη μουσική (λόγο) των προσώπων σύντομα θα αντικαταστήσει μια ακολουθία ασυνάρτητων μουσικών φράσεων και το χειρότερο είναι πως μάλλον θα βρεθεί κάποιος τρόπος για να γίνουν "κατανοητές". 


Γιώργος Χ.

Πηγές:
Θεόφραστος, Χαρακτήρες  Μετάφραση: Εμμανουήλ Δαυίδ, Βιβλιοπωλείο της Εστίας (1940)
Θεόφραστος, Χαρακτήρες Μετάφραση: Ιβάνα Ζάζα, Εκδόσεις Το Ποντίκι (2009)


Κυριακή, 16 Οκτωβρίου 2016

Γεώργιος Βιζυηνός : Ένας φιλομαθής πτωχός


Ὁ φιλομαθής πτωχός
1872 Αὐγούστου 30.
Ἀλλοίμονο! εἶμαι φτωχό
σ᾿ αὐτοῦ τοῦ κόσμου τὸν τροχό!
εἶμ᾿ ὀρφανὸ καὶ ξένο!…
κι᾿ ἀγράμματο θὰ μένω!

Του κάκου λέν - Υπομονή
πολλοὶ σὰν σένα ὀρφανοὶ
καὶ δύστυχοι καὶ ξένοι,
δὲν ἔμειναν θαμμένοι. -

Τοῦ κάκου, Γιατὶ ῾κεῖνοι ῾κεῖ
ἦσαν τῆς Τύχης ἐδικοί,
μὰ ῾μένα τὸ καϋμένο…
μ᾿ ἔχει λησμονημένο!

Καὶ νά. Ὠρφάνεψα μικρό,
καὶ τῆς ξενούρας τὸ πικρὸ
μὲ τράνεψεν ἀγιέρι
καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ χέρι.

Ἀγάπησαν ἄλλοι φλουριά,
ἄλλοι νὰ τρέχουν μὲ βεριὰ
καὶ μ᾿ ἀψηλὰ καπέλα
χωρὶς δουλειά. Τί τρέλλα!

Τῆς Ἀφροδίτης τὸ παιδὶ
οἱ ἄλλοι, κι᾿ ἄλλοι ὀπαδοὶ
τοῦ Βάκχου νὰ ῾πεθάνουν
κι᾿ ἄλλοι ἄλλα νὰ κάνουν.

Ἀγάπησε καὶ τ᾿ ὀρφανό,
Θεέ μου, τί πολὺ πονῶ!
τὰ γράμματα νὰ μάθῃ,
χίλια κακὰ κι᾿ ἂν πάθῃ.

Μ᾿ ἄπληστο στόμα ἀρχηνᾷ
τὰ νάματα τὰ φωτεινὰ
τοῦ Παρνασσοῦ νὰ πίνῃ
μὲ τόση εὐφροσύνη!…

Ἄν φταίγω τ᾿ ἄκακο ἐγὼ
φωτιὰ νὰ πέσῃ νὰ καγῶ·
θαρροῦσα πῶς χορταίνει
ἐκεῖνος ποῦ μαθαίνει.

Δὲν ἤξερα πῶς τ᾿ ἀργυρὸ
τῆς Κασταλίας μας νερό,
σὰ μιὰ φορά τὸ πιοῦμε
αἰώνια τὸ διψοῦμε!

Τόρα ἡ ψυχή μου λαχταρᾷ,
μὰ δὲ βαστῶ οὔτε παρᾶ
νὰ ῾πάγω ῾κεῖ ῾ποῦ τρέχει
τὴν γλῶσσά μου νὰ βρέχῃ!…

Μὲ εἶπαν πῶς ἐδὼ πολλοὶ
σὰ ἰδοῦν ἕν᾿ ἄτυχο πουλὶ
ποῦ ἀγαπᾷ τὰ φῶτα
δὲν «τῷ γυρνοῦν τὰ νῶτα.»

Ἔ, νὰ λοιπόν! Στὸ ἀψηλὸ
κατώφλοιό σας κι᾿ ἐγώ, δειλὸ
ἐκάθησα πουλάκι
μ᾿ αὐτὸ τὸ τραγουδάκι.

Ὦ σεῖς, τοῦ γένους οἱ τρανοί,
ἡ Τύχη ὅλα τὰ φθονεῖ,
καὶ τίποτε δὲν μένει
πιστὸ στὴν οἰκουμένη.

Δὲν σᾶς ζητῶ οὔτε ψωμί,
οὔτ᾿ ἕνα ῥοῦχο στὸ κορμί·
Διψῶ! διψῶ τὴ θεία
ἀληθινὴ Παιδεία!

Σεῖς ψάλλετε σ᾿ ὅλη τὴ γῆ.
- Ἀνάφτουμε οἱ ἀρχηγοί,
εἰς τὴ γρῃὰ Ἑλλάδα,
τῆς προκοπῆς τὴ δᾷδα.

Καὶ σεῖς, ὦ Ἀχαιῶν παιδιά,
τοῦ Ἑλικῶνος τὴν ποδιὰ
εἰς τὸ ἑξῆς ἀφῆτε
καὶ στὴν κορφὴ ἀναβῆτε. -

Καὶ ῾γὼ νὰ μείνω τ᾿ ὀρφανό;
μαρτύρομαι τὸν οὐρανό!
εἶμαι παιδὶ Ἑλλήνων!
εἶμαι βλαστάρι ῾κείνων!

Σ᾿ αὐτοῦ τοῦ κόσμου τὸν τροχὸ
ναί, ἐγεννήθηκα φτωχό.
Μὰ Ἕλλην ὑπομένει
ἀπαίδευτος νὰ μένῃ;…

Ὦ σεῖς, τοῦ γένους οἱ τρανοί,
ἡ Τύχη ὅλα τὰ φθονεῖ
καὶ τίποτε δὲν μένει
ἐδὼ στὴν οἰκουμένη.

Ἀφήσετε τὴν ἀπονιά.
Βαστοῦν τὸν δίσκο μου ῾πὸ μιὰ
αἱ Μοῦσαι, κι᾿ ἀπ᾿ τὴν ἄλλη
ὁ Λυτρωτής, καὶ ψάλλει.

- Εἶναι ῾δικό μου τ᾿ ὀρφανό·
καὶ ῾πάνου ῾κεῖ στὸν οὐρανό,
δὲν θὰ μετανοήσῃ
ὅποιος τὸ βοηθήσῃ.

Ποιητικά πρωτόλεια Γεωργίου Μ. Βιζυηνοῦ
ἱεροσπουδαστοῦ τῆς ἐν Χάλκῃ Θεολογικῆς Σχολῆς.
Εξεδόθησαν δαπάνῃ φιλοκάλου τινός Ὁμογενοῦς,
ἐν Κωνσταντινουπόλει, τύποις Βυζαντῖδος, 1873, σσ. 18-21

Πηγή: http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/gewrgios_bizyhnos/poihmata.#ΣΤΙΧΟΙ_ΤΟΥ_ΦΡΕΝΟΚΟΜΕΙΟΥ