Τετάρτη, 10 Μαΐου 2017

Πολλή σιωπή -τα όνειρα- σας κόστισαν


Ανατρέχοντας στο παρελθόν η μνήμη μου με παραπέμπει στην ίδια αντίδραση: αδυνατώ να δεχθώ την "αξία" οποιουδήποτε ατόμου αν δεν τον έχω αναλύσει, ως άνθρωπο πρώτα, και ύστερα ως επιστήμονα, καλλιτέχνη, πολιτικό κλπ. Η κοινή αποδοχή του λογοτέχνη από το αναγνωστικό κοινό, είναι κατά τη γνώμη μου, μόνο μια ένδειξη για την ποιότητά του και δεν με δεσμεύει με κανένα τρόπο για να δεχθώ αβασάνιστα την αξία του. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η κοινή γνώμη παρασύρεται, καθοδηγείται, ομαδοποιείται και κατευθύνεται με διάφορους τρόπους. Στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, οι ανύποπτοι ή οι υποψιασμένοι αναγνώστες της λογοτεχνίας (και της ποίησης) συμμετέχουν, παρά /ή με, τη θέλησή τους σε μια κοινωνική εκδοχή του πειράματος συμμόρφωσης του Ash. Οι βιβλιόφιλοι αναγνώστες συμφωνούν με τους πολλούς επειδή φοβούνται μήπως περιθωριοποιηθούν από τις παρέες ή τους φίλους τους και υποβαθμιστούν σε ανάξιους να κατανοήσουν τα υψηλά νοήματα που πρεσβεύει η σύγχρονη ποίηση. Φαίνεται πως είναι ανυπόφορο στον σημερινό άνθρωπο να ζει έξω και δίπλα από προνομιούχες ομάδες, διατηρώντας την προσωπική του γνώμη ' διατρέχοντας τον κίνδυνο -επειδή δεν ακολουθεί την κοινή γνώμη- να θεωρηθεί αγράμματος, προκατειλημμένος έως και γραφικός, απέναντι σε ανθρώπους που δεν γνωρίζει προσωπικά, παρά μόνο από τις συνεντεύξεις, τις παρουσιάσεις τους σε λογοτεχνικά καφέ και, κυρίως, από τη μελέτη του έργου τους. Κατά τη γνώμη, μου, βέβαια, η 'εξ αποστάσεως' γνωριμία αποτελεί τεκμήριο αντικειμενικότητας, εγκυρότητας και πλεονέκτημα ασφαλούς κριτικής αποτίμησης του έργου, σε αντιστοιχία με το πρόσωπο ενός λογοτέχνη. Από τη στιγμή που αρχίζουν οι προσωπικές γνωριμίες, οι διευκολύνσεις, οι χάρες και οι δημόσιες φιλοφρονήσεις, μεταξύ δημιουργών, η αξιολόγηση του έργου τους μετατοπίζεται, από το περιεχόμενο της δημιουργίας τους καθαυτό, στον τρόπο προώθησης των βιβλίων τους. Έτσι, ο ευαίσθητος δημιουργός μετατρέπεται σε έναν, επιλεκτικά αναίσθητο, σιωπηλό συμμετέχοντα, όσων συμβαίνουν στην κοινωνία, έναν παρατηρητή που του επιτρέπεται από τους λογοτεχνικούς ή τους ακαδημαϊκούς κύκλους να σχολιάζει μόνο ζητήματα γενικού ενδιαφέροντος, όπως η προέλευση και η ουσία του Θεού, η οικονομική κρίση (χωρίς να υπεισέρχεται σε αιτίες και χαρακτηριστικά) και άλλα, ώστε να αποφύγει να θίξει ατομικά συμφέροντα ή στρατηγικές αισθητικής τα οποία καλλιεργούν μικρές κοινωνικές ομάδες που ελέγχουν τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. 
Συνέβη να διαβάσω αυτές τις ημέρες ένα κείμενο - εξομολόγηση της κυρίας Κικής Δημουλά, αναγνωρισμένης, δημοφιλούς και καταξιωμένης σύγχρονης ποιήτριας. Έχω ακούσει αντιφατικά πράγματα για την ποιήτρια εδώ και αρκετές δεκαετίες. Η αναγνώριση και η δημοφιλία της συνοδεύεται από προσωπικές εκρήξεις, μια φορά για τη συνύπαρξη των γηγενών Ελλήνων με τους πρόσφυγες, το ζήτημα της αθεϊας της, η αντίφαση ανάμεσα στο προοδευτικό, γενικά, προφίλ και τις συντηρητικές επιλογές της, τόσο στις δημόσιες σχέσεις όσο και στην ποιητική της γλώσσα. Φαίνεται να "σχεδιάζει" τα κείμενά της, ακολουθώντας έναν διανοητικό ορθολογισμό της καθαρεύουσας ενώ γράφει στη δημοτική (όσο αδόκιμο κι αν ηχεί αυτό). Η γλώσσα της μου φαίνεται τόσο ελεγχόμενη (από την ίδια) ώστε, πολλές φορές, δείχνει να θέλει να παράγει το ποιητικό προϊόν και αμέσως μετά  να κάνει ένα βήμα πίσω για να αποστασιοποιηθεί από το κείμενο, λέγοντας: για ότι δεν σας αρέσει, δεν φταίω εγώ ' το ποίημα έχει τη δική του δυναμική! Με άλλα λόγια: αναγνωρίστε με, χωρίς να με αγγίζετε σαν άνθρωπο! Ο άνθρωπος 'Κική' που κατοικεί, αγαπητή ποιήτρια
Θα προσπαθήσω να συζητήσω μαζί της 'ερήμην' της. Ο έντιμος δημιουργός θα πρέπει και να δέχεται από άλλους να του φέρονται με τον ίδιο τρόπο με αυτόν που χρησιμοποιούσε εκείνη, εκμεταλλευόμενη την 'άγνοια' και τη 'σιωπή' του αείμνηστου συντρόφου της, όταν συν-ταξίδευαν. Θα καταλάβετε τι εννοώ, στη συνέχεια.


Κική Δημουλά: "Υπέμεινα πράγματα τα οποία δεν έπρεπε να υπομείνω, με το αιτιολογικό της ευγένειας"

Γ.Χ.: Σε ποιό χώρο αναφερόμαστε; Στον χώρο της προσωπικής δημιουργίας της ποιήτριας ή στον κοινωνικό χώρο των σχέσεων, που συμβαίνουν με αφορμή την ποιητική σας απόδοση; Αν οι δύο χώροι δεν είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους, τότε μπορούμε να συνεχίζουμε να ισχυριζόμαστε πως η ποιητική σας εξέλιξη είναι προσωπική σας υπόθεση; Αν οι προσωπικές, λογοτεχνικές σας σχέσεις επηρεάζουν την ποιητική σας δημιουργία, τότε γίνεται αντιληπτό πως υπομείνατε πράγματα τα οποία δεν έπρεπε να υπομείνετε, όχι για λόγους ευγένειας, αλλά για λόγους συμμόρφωσης με το περιρρέον λογοτεχνικό και ακαδημαϊκό κλίμα. Όσο κι αν αρκετές γυναίκες άνοιξαν με το σπαθί τους τον δρόμο για την λογοτεχνική τους καταξίωση στην Ελλάδα, το περιβάλλον παραμένει ακόμα ανδροκρατούμενο, ειδικά σε σχέση με την αναγνώριση των γυναικών δημιουργών από την Ακαδημία Αθηνών, που αποτελεί τον πλέον συντηρητικό πολιτισμικό φορέα στην ελληνική κοινωνία.

Κ.Δ.: "Δεν μου ήταν ποτέ εύκολο να συνεννοηθώ με άνθρωπο. Ούτε μπορούσα να καταλάβω γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο διαφορετικοί από εμένα

Γ.Χ.:  Να υποθέσω πως εφόσον δυσκολευόσασταν να επικοινωνήσετε με τους άλλους καλλιεργήσατε το ποιητικό σας όργανο, ώστε να βελτιώσετε την αλληλοκατανόηση ανάμεσά σας; Ο στόχος σας ήταν να κατανοήσετε τη διαφορετικότητα των άλλων ή να τη δεχθείτε,  ώστε να υπάρξει ένας κατ' αρχάς, κοινός τόπος επικοινωνίας σας και στη συνέχεια να δοκιμάσετε σκληρότερα να τους καταλάβετε; Από τους άλλους περιμένετε να καταλάβουν τις προθέσεις σας ενώ εσείς δεν τους καταλαβαίνετε; Μήπως θεωρείτε τον αναγνώστη έναν κομματικοποιημένο πολίτη που, όταν τον ερωτούν ποιά εντύπωση του προκάλεσε η ομιλία ενός πολιτικού μόλις τελειώσει, απαντά: -Ωραία τα είπε! Μα, όταν τον ρωτούν τι κατάλαβε, απαντά: -Τίποτα! Τότε η ποίησή σας, είναι ένα μήνυμα που στέλνεται σε, ουσιαστικά, άγνωστους αποδέκτες με σκοπό να το λάβουν. Αν καταφέρουν να το αποκωδικοποιήσουν τότε σημαίνει πως μπόρεσαν να επικοινωνήσουν μαζί σας. Εσείς, σε αυτή την περίπτωση πως θα μπορέσετε να επικοινωνήσετε μαζί τους; Εκτός αν δεν βρίσκεστε στο ίδιο επίπεδο με τους άλλους και το ποιητικό μήνυμα είναι μια μονοσήμαντη επικοινωνία που δικαιώνεται "άμα τη παραλήψει" του μηνύματος! 

Κ.Δ.: "Αυτό βέβαια ήταν πολύ αφελές από τη μεριά μου, αλλά και πολύ χρήσιμο. Γιατί με είχε σε μια μόνιμη ταραχή, σε μια διαρκή διαμαρτυρία και σ' ένα πολύ γόνιμο παράπονο..."

Γ.Χ.:  Με συγχωρείτε, αλλά αυτό -το να υπομένετε δηλαδή- δεν μοιάζει καθόλου αφελές, αλλά, αντίθετα μπορεί να αποδειχθεί πολύ χρήσιμο ' γιατί οι εσωτερικές σας συγκρούσεις προκάλεσαν ένα δημιουργικό άγχος, δηλαδή, ένα διαρκές λογοτεχνικό κίνητρο για την παραγωγή δυναμικού ποιητικού λόγου. Η ψυχική ταραχή όμως, μπορεί να μην θεωρηθεί εργαλείο δημιουργικότητας αλλά διανοητικός συναγερμός πως κάτι δεν πηγαίνει καλά με τη συνείδησή σας. Δεν βλέπω με ποιό τρόπο μια κρίση συνειδήσεως θα διευκόλυνε την ανέλιξη της λογοτεχνικής σας καριέρας ' εκτός, ασφαλώς, αν είχατε τη διάθεση να ανακοινώσετε ένα επαναστατικό μανιφέστο. Πάντως, αν κρίνω από την αντίδρασή σας στην ερώτηση του κ. Θρασυβούλου (στον Ιανό) αναφορικά με τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι διανοούμενοι στην παρούσα κρίση, το αντιπαρήλθατε με μια ειρωνική δήλωση: "Τι θέλετε τώρα, να σηκώσω τη σημαία της επανάστασης; Χα! Χα!" Δεν ξέρω, αλλά ποτέ δεν είχα την άποψη πως η επανάσταση είναι μια ιλαροτραγική κατάσταση στην οποία συμμετέχει κανείς ή απέχει, κατά βούληση! 

Κ.Δ.: "Από την άλλη, είχα μια ευγένεια η οποία με κατέστρεψε απολύτως! Εμπόδισε δηλαδή τη ζωή μου να πάρει το δρόμο της. Υπέμεινα πράγματα τα οποία δεν έπρεπε να υπομείνω, με το αιτιολογικό μιας ευγένειας ότι θα πίκραινα, ότι θα πείραζα, ότι θα αναστάτωνα των άλλων τη ζωή". 

Γ.Χ.: Όπως είδαμε, είναι προφανές πως στην επικοινωνία με τους αναγνώστες δεν έχετε ευκολία και μάλλον, δεν φαίνεται οι σκέψεις τους να σας απασχολούν ιδιαιτέρως. Επομένως, αυτή τη φορά μιλώντας για τους 'άλλους', αναφέρεστε στους λογοτεχνικούς και ακαδημαϊκούς παράγοντες που ασχολούνται με την εν γένει διαχείριση της λογοτεχνικής παραγωγής. Άρα, η 'ευγένειά' σας, όχι μόνο δεν κατέστρεφε αλλά, αντίθετα, δομούσε σταθερά την λογοτεχνική σας καριέρα. Θα ήταν δυνατό, μια έλλειψη ευγένειας της συμπεριφοράς σας, να επηρεάσει σε τέτοιο βαθμό τη ζωή τους; Τι θα μπορούσε, αλήθεια, να τους ταράξει τόσο πολύ; Μήπως, να πείτε ελεύθερα τη γνώμη σας για τα 'κακώς κείμενα' που υπάρχουν, είναι γνωστά και αποσιωπώνται συστηματικά από όλες της ηγετικές ομάδες των ελίτ στην Ελλάδα; Για παράδειγμα, η ανάδειξη -και μέσα από την ποίηση- θεμάτων όπως: η φοροδιαφυγή, η φοροαποφυγή, η αδήλωτη εργασία, η ανεργία, η ρατσιστική συμπεριφορά απέναντι στους μετανάστες και τόσα άλλα ' και δεν εννοώ, ασφαλώς τα ζητήματα καθαυτά, αλλά τη νοοτροπία των πολιτών που τα υιοθετεί. Νομίζω, πως είναι αρκετοί αυτοί οι λόγοι, για να αναστατωθεί η καλή ζωή όσων επηρεάστηκαν ελάχιστα από την κρίση. 
Από την πλευρά σας, λοιπόν, φροντίσατε με επιμέλεια να μην ενοχλήσετε τον εγωισμό και τη ματαιοδοξία όλων όσων προωθούν επιλεκτικά βιβλία της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής, ασκώντας μια μορφή υποχθόνιας λογοκρισίας σε συγγραφείς που επιμένουν να λειτουργούν ως ενεργοί πολίτες. Οι προστάτες αυτοί της 'υγιούς' διανόησης, διευκόλυναν την ανέλιξή σας έως τη βαθμίδα του μέλους της Ακαδημίας. Πάντως, θα πρέπει να υπήρχε πολλή συσσωρευμένη πίεση μέσα σας όλα αυτά τα χρόνια για να μουρμουρίσετε, στον Ιανό, σχετικά με την αποδοχή σας στην Ακαδημία: "Φαιδρά πράγματα!" Ήταν η δεύτερη φορά, -μετά τη σκωπτική δήλωση του Αντώνη Σαμαράκη σε μια ανάλογη τελετή στην Ακαδημία που είχε αρχίσει την ομιλία του λέγοντας: "Συγκεντρωθήκαμε, όλοι μαζί εδώ για να πενθήσουμε τον νεκρό!"- που χαμογέλασα σχετικά με μια είδηση της Ακαδημίας! 

Κ.Δ.: "Αυτό ήταν  μια ήττα. Μια καθαρή ήττα

Γ.Δ.: Η άπειρη ανεκτικότητα που επιδείξατε, πραγματικά, ήταν μια καθαρή ήττα, όχι για την λογοτεχνική εκδοχή του εαυτού σας αλλά για την ανθρώπινη. Η πρώτη εντύπωση όταν είδα πριν από χρόνια, για πρώτη φορά το πρόσωπό σας, αφού είχα διαβάσει προηγουμένως κάποια ποιήματά σας, ήταν πως έχω να κάνω με μια γυναίκα σκληρή σαν πέτρα ' σχεδόν, με έναν άντρα. Ο 'άντρας' αυτός, όντας καπάτσος και τετραπέρατος, πασχίζει να δείξει αναλαμπές ευαισθησίας προς τον αναγνώστη και το μόνο που καταφέρνει είναι να πλασάρει την αυταρέσκειά της, διανθισμένη με κάποιες απρόσμενες πινελιές σεξουαλικότητας! 

Κ.Δ.: "Όταν κάποιος με απορρίπτει, δεν ρίχνω το φταίξιμο σ' αυτόν. Λέω πως είμαι προς απόρριψιν. Αυτό λέγεται ηττοπάθεια. [...]"  

Γ.Χ.: Αυτός ο τίτλος μου θυμίζει διαχείριση φακέλλων γραφείου: "Εισερχόμενα", "Εξερχόμενα", "Προς Υπογραφήν", "Προς Απόρριψιν". Είδαμε και πάθαμε για να απελευθερωθούν οι άνθρωποι από τους φακέλους ' να τους βάλουμε πάλι εκεί; Δεν θεωρώ πως είναι ένδειξη μεγαλοψυχίας ή ευρύτητας πνεύματος να "επιτρέπουμε" στους άλλους να απορρίπτουν το έργο μας ή και εμάς, συνολικά, ως ανθρώπους ' είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους να μας απορρίπτουν, και έκφραση της ελευθερίας της βούλησής τους. Ως άνθρωποι και ως δημιουργοί, οι λογοτέχνες δεν είναι σε θέση ούτε να επιτρέπουν ούτε να απαγορεύουν τίποτα στους αναγνώστες τους και στους αναγνώστες, γενικά. Διαφορετικά θα είχαν επιλέξει ένα άλλο επάγγελμα για να βιοποριστούν ' θα είχαν γίνει δικαστικοί λειτουργοί, οικονομικοί παράγοντες ή πολιτικοί ταγοί. Οι δημιουργοί προσφέρουν ένα βιβλίο ως δώρο και επαφίενται στην καλή  θέληση και στην ευρυμάθεια των αναγνωστών να κρίνουν, να εγκρίνουν ή να απορρίψουν ένα έργο. Αν ο λογοτέχνης παθαίνει νευρική κρίση μόλις δέχεται τα πρώτα μηνύματα απόρριψης ή έστω αμφισβήτησης της αξίας ενός έργου του, θα πρέπει να αναζητήσει τις αιτίες της ταραχής στην ψυχή του και όχι στα πιθανά ελαττώματα της συγγραφικής τεχνικής του έργου του. 

Κ.Δ.: "Βλέπω ότι συνεχώς μετακινώ μια πέτρα [....]"

Γ. Χ.: Η πέτρα που βλέπετε να μετακινείτε διαρκώς, μάλλον δεν είναι η πέτρα του Σίσυφου και οι αναγνώστες, που δεν αγοράζουν τακτικά, βιβλία, είναι οι μόνοι που είναι σε θέση να σας πουν, πώς μπορείτε, και αν αξίζει τον κόπο, να μετακινείτε την πέτρα της λογοτεχνικής δημιουργίας. Όσα από τα πρόσωπα των αναγνωστών καταφέρετε να φωτίσετε με την ανάγνωση του λόγου σας, θα έλθουν να σας πάρουν από το χέρι και θα σας βοηθήσουν να βγείτε από το σπήλαιο όπου όλοι κατοικούμε, στο φως,  αντικαθιστώντας τις σκιές των ανθρώπων στο μισοσκόταδο, με πραγματικούς ανθρώπους κάτω από τον ήλιο. Και δεν εννοώ τους σημερινούς αναγνώστες που παρασύρονται από τη μόδα του 'αναγνωρισμένου' συγγραφέα, αλλά τους μελλοντικούς, οι οποίοι δεν θα ακολουθούν κανένα ακαδημαϊκό καθοδηγητή και κανέναν διαμορφωτή της κοινής γνώμης για να αγοράσουν, να διαβάσουν και να καταλάβουν. Άλλωστε, μάλλον, δεν θα υπάρχει πολιτικό, οικονομικό αλλά και ψυχολογικό κίνητρο, να καθοδηγούνται οι αναγνώστες όταν θα σταματήσετε να παράγετε λόγο. 

Κ.Δ.: " 'Ίσως να μην ήταν πολύ ελεύθερη η ζωή μου ώστε να τη δω κάτω από ποικίλο φωτισμό [...]"

Γ. Χ.: Γνωρίζετε καλά πως δεν ζήσατε μια ελεύθερη, αλλά μια πειθαρχημένη ζωή σε βαθμό υποδούλωσης, πρώτα στη δουλειά σας και στη συνέχεια στη λογοτεχνική σας ενασχόληση. Το γεγονός ότι αναγνωρίζετε πως δεν έχετε φλέβα ποιητική, αν και μοιάζει να είναι -πάλι- μια ένδειξη ψευδούς μετριοπάθειας, θα το αντιπαρέλθω και θα δεχθώ πως σας αξίζει μια θέση στην ελληνική λογοτεχνία, κυρίως γιατί κάνατε πολλή υπομονή. Συμβαίνει να γνωρίζω από πολύ κοντά (καθώς έχετε κοινή καταγωγή με τη μητέρα μου) την ψυχοσύσταση των Μεσσηνίων ' οι άνθρωποι, ως ευφυείς, δραστήριοι και ικανοί στην επικοινωνία, δυσκολεύονται αφάνταστα να τιθασεύσουν τον εγωισμό και μια, σχεδόν έμφυτη, τάση αυτοπροβολής, που τους υπερβαίνει πολλές φορές. Πόσο μάλλον να 'υποκύπτουν' διαρκώς σε κανόνες και συμπεριφορές που δεν τους αρμόζουν αλλά υποχρεώνονται να τους / τις υιοθετήσουν για να διευκολύνουν την εξέλιξη της καριέρας τους.  Βέβαια, η γνώμη ενός αναγνώστη δεν έχει βαρύνουσα σημασία, ακόμα κι αν αυτός δεν είναι ένας 'απλός' αναγνώστης, όπως ο υπογράφων, αλλά δηλώνει ότι δεν συμφωνούν όλοι μαζί σας.

Κ.Δ.: "Οφείλει κανείς να ζει ένα πράγμα με την ένταση που του προκαλεί κι ας βλάπτει το δεσμό αυτή η μονομερής ένταση. Κατά τη γνώμη μου, βλάπτεται ο δεσμός από το ότι το ένα μέρος παραπροσφέρει, παραπροσφέρεται, παρά είναι παράφορο. Αλλά είναι και τόσο απίθανο να συμπέσουν οι βαθμοί του αισθήματος ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, παρά ενδεχομένως για μία μόνο στιγμή. [....]"

Γ. Χ.: Ο έρωτας δεν είναι πράγμα ή "οφειλή" στον εαυτό μας ή σε κάποιον "δανειστή" και δεν περιλαμβάνει καμιά μορφή εξαναγκασμού: ούτε οφείλουμε να τον ζήσουμε, ούτε είμαστε υποχρεωμένοι να τον ζήσουμε στην μέγιστη ένταση. Στην περίπτωση μονομερούς προσπάθειας επιβολής του έρωτα από ένα ανθρώπινο ον σε ένα άλλο, το "αίσθημα" το οποίο αποφεύγετε να ονομάσετε λέγεται εγωισμός, διάθεση επικυριαρχίας, δυνάστευσης,  έως και "σαρκοφαγία". Το κοινωνικό δόγμα των ανθρώπων μιας απόλυτα γήινης, περιστασιακής ζωής, χωρίς ηθικές αναστολές, το γνωστό: "ότι φάμε, ότι πιούμε κι ότι χάψει ο μπίπ μας", όσο κι αν ορισμένοι απολαμβάνουν ιδιαίτερα το τρίτο μέρος των δραστηριοτήτων, δεν παύει να είναι μια φτηνή και μίζερη θεώρηση της ανθρώπινης ζωής, συνολικά. Και να σκεφτεί κανείς, πως ο έρωτας, πιστεύω, πως δεν αποτελεί παρά ένα μικρό, μόνο, μέρος της αγάπης. Η επιδίωξή μας, πιστεύω, δεν θα πρέπει να είναι να μας αναγνωρίζουν στον δρόμο, αλλά να γνωρίσουμε τον εαυτό μας. Ο σκοπός της ζωής μας δεν είναι να ζούμε για να συγκεντρώνουμε συγγραφικό υλικό, ούτε να ζούμε για να διαβάζουμε, ούτε να ζούμε για να αγοράζουμε, ούτε να ζούμε για να πουλάμε, αλλά να ζούμε για να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι.

Κ.Δ.: "Μ' άρεσε τότε που ζούσε ο Άθως (σ.σ.: ο επί τριάντα χρόνια σύντροφός της, ποιητής Α. Δημουλάς) και πηγαίναμε διάφορες εκδρομές με το αυτοκίνητο. Ήταν από τις ιδανικές στιγμές. Το ότι υπάρχει ένας άλλος δίπλα σου, ότι ερήμην του σκέφτεσαι και δημιουργείς, είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Είχα πολλές φορές σκεφτεί ότι κλέβοντας από την προσοχή του άλλου, κλέβοντας από την άγνοιά του, δημιουργείς. Το ένιωθα με τον Άθω. Τον ευχαριστούσε να το κάνω, βέβαια. Δεν τον ενημέρωνα αλλά δεν με διέκοπτε και ποτέ μαντεύοντας. Ναι, μου είναι αλησμόνητη η σιωπή μέσα στο αυτοκίνητο, ο καθρέφτης δεξιά απ' όπου περνούσαν αποκεφαλισμένα τα τοπία, έχω πολλές εικόνες ακόμα. Αλλά δεν είμαι πια, εδώ και πολλά χρόνια, τρυφερή. Και φοβάμαι ότι αυτό, μάλλον το έκανε ο θάνατος του Άθου. Πολύ το φοβάμαι..."

Γ. Χ.: Ο σιωπηλός και διακριτικός σύντροφος, είναι ο ιδανικός σύντροφος; Μήπως είναι ο σιωπηλός, ταυτόχρονα, και αδιάφορος σύντροφος; Ευτυχία είναι να μοιράζεσαι τις σκέψεις σου με τον/τη σύντροφό σου ή να χαίρεσαι επειδή δεν ταράζουν την ησυχία σου; Η "ιερότητα" της διαδικασίας της προσωπικής δημιουργίας δικαιούται να υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή, επειδή η επικοινωνία μπορεί να διαταράξει την διανοητική ροή της σκέψης μας; Μάλλον, όχι, καθώς κάτι τέτοιο θα νομιμοποιούσε την απομόνωσή μας από τον κόσμο! Μήπως βρίσκετε ανακουφιστικό και απελευθερωτικό το να "κλέβετε από την άγνοια" και να σκέφτεστε "ερήμην" του συζύγου σας, επειδή όσο ζούσε συνήθιζε να γνωρίζει περισσότερα πράγματα από εσάς και εκδήλωνε μια τάση να ελέγχει τη σκέψη σας; Εύχομαι να κάνω λάθος. Ο κόσμος μας είναι ενιαίος, αδιαίρετος και όμορφος λόγω της ποικιλομορφίας αλλά και της ακεραιότητάς του. Δεν δεχόμαστε την "αναπηρία" ενός τοπίου, με το κόψιμό του σε κομμάτια γιατί έτσι διευκολυνόμαστε να συνθέσουμε ένα αυθαίρετο κολάζ  λέξεων ή εικόνων που ονομάζουμε, ύστερα, όλο έπαρση: "Το έργο μου!" Το μέρος ενός ανθρώπου που έχει πραγματική αξία είναι το κεφάλι και ιδιαίτερα το πρόσωπο. Χωρίς κεφάλι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι, ανάλογα με το φύλο, και δεν είναι τυχαίο πως οι επιχειρηματίες του έρωτα ονομάζονται 'σωματέμποροι' και οι αδίστακτοι εγκληματίες, 'κυνηγοί κεφαλών'. Πολύ φοβάμαι, ότι πάψατε να είστε τρυφερή όχι λόγω του θανάτου του συζύγου σας, αλλά επειδή, μάλλον, δεν υπήρχε ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ σας όσο ζούσε και με τον θάνατό του διαπιστώσατε πως, δεν  υπήρχαν πλέον περιθώρια αποκατάστασης της επαφής, οπότε γίνατε 'πέτρα'. 

Κ.Δ.:  "Το τίποτα είναι ένα όνειρο [...] φαντάσου να είναι ένα τίποτα που σε σημαδεύει κιόλας! Να έχει συνείδηση αυτό το τίποτα! Εκτός κι αν δεν υφίσταται ποτέ ψυχή κι έχουμε ένα σώμα που προσποιείται ότι έχει ψυχή. Εγώ θεωρώ πάρα πολύ πονηρό το σώμα και περιεκτικότατο και εφευρετικότατο [....]

Γ.Χ.: Το τίποτα είναι ένα τίποτα δηλαδή κάτι 'κενό περιεχομένου' και το όνειρο είναι το όνειρο. Το όνειρο έχει υπόσταση, έστω και άυλη και, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι εξίσου σημαντικό με την πραγματικότητα όταν έχουμε να κάνουμε με προφητικά όνειρα, ή με συμβολικά όνειρα. Πόσο γεμάτος εγωισμό θα πρέπει να είναι ένας νους για να δηλώνει στη βραδιά στον 'Ιανό':  "....άμα τον δω τον Θεό και τον αγγίξω, τότε θα πιστέψω!" Ο ποιητής, κατά τη γνώμη μου, όπως και ο καλλιτέχνης, θα πρέπει να είναι περισσότερο πιστός από κάθε άλλο ανθρώπινο ον, γιατί διαφορετικά, όσο κι αν προσπαθήσει με τις δικές του δυνάμεις δεν θα καταφέρει να παράγει τίποτα περισσότερο από ανθρώπινα τεχνουργήματα. Δεν τίθεται θέμα ύπαρξης ή όχι της ψυχής ' ή του Θεού. Οι διαχωρισμοί γίνονται "εκ του πονηρού". Η ζωή στη Γη, είναι ζωή στη Γη ' ο θάνατος είναι διττή κατάσταση: τέλος της γήινης ζωής και είσοδος στη 'μετά θάνατον' ζωή. Διαχωρίζοντας τη γήινη από την 'άλλη' ζωή -με τον θάνατο- και αποδεχόμενοι το ένα ή και το δεύτερο μέρος της, επιλέγουμε την ίδια στιγμή και μια σειρά κανόνων ή, και την απουσία κανόνων. Αν ζούμε χωρίς προοπτική 'άλλης ζωής' μπορούμε να κάνουμε ότι θέλουμε, χωρίς να δίνουμε λογαριασμό σε κανέναν ' δίχως συνείδηση. Είναι πολύ βολικό και γι αυτό πολύ ευτελές, αλλά είναι, βέβαια, της μόδας. Ως έξυπνος πλασάρεται όποιος γελάει με ότι πιστεύεις γιατί, ταυτόχρονα, δεν μπορείς να το αποδείξεις, αλλά δεν γνώρισα κανέναν - από τόσες μαρτυρίες- που να του παρουσιάστηκε η Παναγία ή κάποιος Άγιος στον ύπνο ή στην πραγματικότητα και να μην συγκλονίστηκε. Όσο για τον έρωτα, είναι μια 'Θεία πλάνη'. Εκείνες τις ώρες της απόλαυσης, ξεγελιόμαστε πως είμαστε αθάνατοι, ιδανικοί ο ένας για την άλλη, ώστε να έλθουμε κοντά με σκοπό να αναπαράγουμε ζωή, δηλαδή παιδιά. Ο έρωτας είναι ένας απολαυστικός τρόπος να τεκνοποιήσουμε, όχι απόλαυση για την απόλαυση! Το σώμα από μόνο του, όπως μας παραδίδεται κατά την ημέρα της γέννησής μας, δεν είναι ούτε πονηρό ούτε εφευρετικό ' είναι ουδέτερο ' μετατρέπεται σε ανεξάρτητη οντότητα όταν ο νους πάψει να ασκεί  έλεγχο πάνω του και το αφήσει να τείνει προς τη φυσική του κλίση, δηλαδή την ζωώδη. Ο έρωτας δεν είναι ένα άθλημα στο οποίο μια καλή επίδοση μπορεί να οδηγήσει σε ατομική ή κοινωνική διάκριση, ούτε μια ευχάριστη, δημιουργική απασχόληση. Ο έρωτας είναι ωραίος γιατί διαρκεί όσο επιτρέπει η φυσική αντοχή των ανθρώπων που ενώνονται. Το γεγονός πως δεν γνωρίζουμε πότε θα φτάσει η ημερομηνία λήξης της ικανότητάς μας να κάνουμε έρωτα, δεν σημαίνει πως πρέπει "να το παρακάνουμε όσο μπορούμε" επειδή αγχωνόμαστε πως σύντομα θα "μας ...τελειώσει!".
Ο ποιητής όπως και ο φιλόσοφος δεν είναι αυθύπαρκτη οντότητα, αλλά έκφραση μιας ανθρώπινης πλευράς ' αυτής του καλλιτέχνη ' του δημιουργού ' του ανθρώπου που προσπαθώντας να ερμηνεύσει τον εαυτό του και τον κόσμο, καταλήγει  -χωρίς  πολλές φορές, να το συνειδητοποιεί- να επιδιώκει τη Θέωση!
Η τέχνη μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο καλύτερο ' όχι καλό, και σκοπός της ζωής δεν είναι να γίνουμε καλύτεροι από τους άλλους, αλλά καλοί άνθρωποι.


Γιώργος Χατζηαποστόλου


Σάββατο, 29 Απριλίου 2017

Ο φόβος του χρόνου


Χρόνου φόβου*

Καρδιά κρεμάμενη από δυο φλέβες στο ακροκέραμο
Αγάπη κουρνιασμένη στη φυλλωσιά βασιλικού
Ψιθυρίζει ξόρκια ' στέκει ελεύθερη καταμεσής η ψυχή
Δε γυαλίζει ' μόνο γνέφει πονηρά!

"Κούμπωσε" ο έρωτας τα χείλη της
Σώπασε το κλάμα ' έβηξε κι ανάσανε βαθιά η κόρη
Συμφώνησε, να λύσει από τα δεσμά τη μοναξιά

Σωστές και κλονισμένες αποκρίσεις στο διαγώνισμα ζωής
"Παίρνονται λάθος" αν επιμένεις ν' απαντήσεις
"Κρίνονται σωστές" άμα ρωτήσεις και δεν αναμένεις ανταπόκριση

Απλώνοντας το σώμα σου, νωχελικά
Υγρός πηλός σε πυρωμένα κεραμίδια
Αφήνεσαι να ζεσταθούνε τα ξυλιασμένα δάχτυλά σου
πριν πιάσουνε το γαλανό μολύβι της ελπίδας

Χρόνια το πρόσωπο αποστρέφεις στον Θεό
Γιατί καιρό σ' αγνόησε στο κέντρο της σκηνής
Τόσο περίμενες τα καλοπιάσματα, ... που ξέχασες τα λόγια
Ρόλος άφωνος ' λυτρωτικός
Τώρα, ετοιμάζεσαι να ξεδιαλύνεις το δωμάτιο ' το δικό σου
Αυτό μετράει ' ο κόσμος δε μπορεί να περιμένει...

Αν τά 'χες όλα, γιατί να παλέψεις; 
Θά 'ταν η ζήση βαρετή
μια πολυσύχναστη, βουβή πορεία ειρήνης στη λιακάδα
με προσωπικά εγκαύματα στη γραμμή,
την ώρα του τερματισμού

Τι κι αν μάθεις άριστα;
Τι κι αν ζήσεις χείριστα;
Θα σε σκέφτονται χωρίς να έχεις αποδείξεις '
δίχως βεβαιότητα, θα σε νοιάζονται
κι αυτό δεν υποφέρεται
Αβάσταχτο το κέρδος σου!
Έλλειψη αγάπης σε μια νύχτα βασανιστική

Δήλωσε συμμετοχή
Στείλε το σώμα σου στις διαλέξεις
Άφησε το μυαλό αδέσμευτο να ταξιδεύει
Θέσεις περιορισμένες -σε διαστάσεις- όχι σε αριθμό
Θέμα ενδιαφέρον
Θα δοθούν βεβαιώσεις άγνοιας
Αν κάποιος αποκομίσει γνώση, θα θεωρηθεί ύποπτο
Θα τιμωρηθεί με υποχρεωτική παρακολούθηση
όλων των επόμενων κύκλων
και των τετραγώνων ' 
μέχρι, και των τριγώνων

Εμπιστεύσου!
Δεν είναι όλα τα ζώα σαρκοφάγα
Γενικά, συνεχίζω τη νηστεία
Από τα οικόσιτα, 
ειδικά, τα γουρούνια αντιπαθώ!

Με είπανε λαγό
γιατί αποφεύγω τα "σάπια"
τον Άμλετ και το τέλμΑ
Δεν κάνεις λάθος '
γι αυτό σε προσπερνά η χαρά
Όσο κι αν ο έρωτας πασχίζει
μάρτυρες δεν αποζητά η αγάπη. 



Γιώργος Χατζηαποστόλου  
*
Ο τίτλος με δύο συνεχόμενα ουσιαστικά (χρόνος και φόβος) θα μπορούσε να ήταν  "Μη φοβού τον χρόνο" αλλά είναι ηθελημένα ασύντακτος για να παραπέμπει στο "χρόνου φείδου"

Κυριακή, 23 Απριλίου 2017

Η τρέλα σε μια "δήθεν" κοινωνία


Ο Μισέλ Φουκώ αναφέρει στο γνωστό βιβλίο του, Ιστορία της τρέλας  (σ.43), ότι: [..] απ' όλες τις μορφές αυταπάτης, η τρέλα παραφυλάει πιο συχνά στο δρόμο της αμφιβολίας. Ποτέ δεν μπορεί κανείς νά 'ναι σίγουρος ότι δεν ονειρεύεται, ποτέ βέβαιος ότι δεν είναι τρελός [...]. Τη συγκεκριμένη αρχή θα πρέπει να ακολούθησαν οι σχεδιαστές της Παγκοσμιοποίησης που προϋποθέτει την παγκόσμια οικονομική κρίση.
Αρχικά, γίνεται παρουσίαση του ζητήματος της διαβίωσης των Ελλήνων σε μια φαντασιακή κοινωνία, σύμφωνα με τις προκατασκευασμένες αντιλήψεις των πολιτικών της, τις οποίες προσπαθούν να επιβάλλουν στον κόσμο παρότι είναι αβάσιμες και παράλογες. Στην εκδήλωση που διοργανώθηκε σε συνεργασία με τον δήμο Κηφισιάς (2010) συμμετέχουν ο ψυχίατρος Στέλιος Στυλιανίδης, η ψυχολόγος και λογοτέχνης Φωτεινή Τσαλίκογλου και ο δημοσιογράφος Στέλιος Κούλογλου. Παρότι έχουν περάσει 6 χρόνια το περιεχόμενο της παρουσίασης είναι, σήμερα, ακόμη περισσότερο επίκαιρο!
Ο Στέλιος Στυλιανίδης είπε συνοπτικά τα ακόλουθα: η προσπάθεια απο-ασυλοποίησης και επανένταξης των θεραπευμένων (πρώην ψυχικά ασθενών) στο κοινωνικό σύνολο δεν διευκολύνεται καθόλου από τη νοοτροπία και τις πρακτικές των πολιτικών. Το πολιτικό προσωπικό της χώρας (κυβέρνηση και αντιπολίτευση) και οι άνθρωποι που το περιβάλλουν είναι "δήθεν" προσωπικότητες που παριστάνουν πως είναι κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι και ενώ έχουν οι ίδιοι ανάγκη ψυχιατρικής βοήθειας, όχι μόνο δεν τη ζητούν αλλά απευθύνονται στους άλλους, ως υγιείς, τους νουθετούν και προσπαθούν να τους πείσουν πως η τρέλα είναι η μόνη οδός προς την φυσιολογική καθημερινή διαβίωση. Αυτές οι "δήθεν" προσωπικότητες μιμούνται τη συμπεριφορά των άλλων, παριστάνοντας πως τους κατανοούν, ενώ επηρεάζουν με αναίσθητο και αποστασιοποιημένο τρόπο τη ζωή τους.
Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είπε συνοπτικά τα ακόλουθα: θα μπορούσα, ίσως να θεωρήσω πως η λογοτεχνία με αποσπά από την ψυχολογία αλλά ποτέ περισσότερο από την εποχή μας δεν είναι επίκαιρη η ρήση του Μαρσέλ Προυστ από το έργο του Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο: τα λογοτεχνικά πρόσωπα είναι τα μόνα πραγματικά πρόσωπα στη ζωή. Αυτό συμβαίνει γιατί ορισμένοι άνθρωποι ζουν μια "δήθεν" ζωή και αν το γεγονός αυτό αφορούσε μόνο τους ίδιους, τότε, εντάξει ' θα τους λυπόμαστε αλλά θα ήταν προσωπική τους επιλογή. Συμβαίνει, όμως, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι να μας κυβερνούν, οπότε προσπαθούν να μας επιβάλλουν τους κανόνες της δήθεν ζωής τους, πιέζοντάς μας να τους υιοθετήσουμε, σχηματίζοντας μια ¨δική μας" δήθεν ζωή. Η πάγια και επίμονη επιδίωξη των πολιτικών να μας επιβάλλουν αυτές τις διανοητικές συνθήκες καθόλου δεν διαφέρουν από μια κατάσταση τρέλας. Αν ψυχική υγεία θεωρείται η προσαρμογή των ατομικών, σωματικών και διανοητικών μας χαρακτηριστικών σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, τότε πολλά εξαρτώνται από το ποιός διαμορφώνει τα πνευματικά μας χαρακτηριστικά και ποιός καθορίζει τις κοινωνικές συνθήκες ζωής μας. Από την άλλη πλευρά, έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε τρέλα μια κατάσταση επικίνδυνη για τη ζωή μας, που μπορεί να προέλθει από την επαφή μας με διαταραγμένους ανθρώπους, που η κοινωνία απομονώνει από το σύνολο, ονομάζοντάς τους τρελούς. Όποιος, όμως, πλησιάσει με ανθρώπινο τρόπο αυτούς που η κοινωνία ονομάζει τρελούς, διαπιστώνει μια αξιόλογη / ασυνήθιστη νοητική συγκρότηση. Δηλαδή, πως δεν πρόκειται απλά για ανθρώπους που σκέπτονται με μια "άλλη" λογική, αλλά για ανθρώπους που βιώνουν την ωδύνη μιας αληθινής διανοητικής διαφορετικότητας, τόσο κοντινής με την ανθρώπινη αλήθεια και τόσο μακρινής από την κοινωνική συμμόρφωση  (κονφορμισμό). Οι άνθρωποι αυτοί δεν χρειάζονται την συμπόνοια για την κατάσταση της υγείας τους ή τον θαυμασμό μας για τη -συχνά- πρωτότυπη σκέψη τους, αλλά την κατανόησή μας για τους λόγους που τους οδήγησαν στον εγκλεισμό και στην διαρκή χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, απομακρύνοντάς τους, διαρκώς, από το κοινωνικό σύνολο.  
Ο Στέλιος Κούλογλου είπε συνοπτικά τα ακόλουθα: η πολιτική εξουσία (κυβέρνηση και αντιπολίτευση) σήμερα, στην Ελλάδα, δεν κάνει καμιά διάκριση μεταξύ διαταραγμένων και λογικών ' φέρεται στους πολίτες -συνολικά- σαν να πρόκειται για τρελούς, οι οποίοι οφείλουν να δεχθούν μια θεραπευτική αγωγή ώστε να ανακτήσουν την υγεία τους! Τι κάνουν οι πολιτικοί; 
Πρώτον, ενοχοποιούν τους πολίτες, λέγοντάς τους: τιμωρείστε με την υψηλή φορολογία γιατί ξοδεύατε για αρκετά χρόνια πολλά χρήματα ' ζούσατε πάνω από το όριο των δυνατοτήτων σας και γι αυτό φταίτε εσείς. Δεύτερον, τους "βομβαρδίζουν" μέσα από τα ΜΜΕ με αντιφατικά κοινωνικά μηνύματα. Τρίτον, τους καλλιεργούν, πάλι μέσω των ΜΜΕ μια διαρκή ανασφάλεια, για την εργασία, την υγεία, την εκπαίδευση και τη διατήρηση της ειρήνης. Τέταρτον, αλλάζουν διαρκώς τους κανόνες της διαβίωσης των πολιτών. Αυτό που ισχύει σήμερα, αύριο, πιθανότατα να μην ισχύει κ.ά. [...] 
Σε ποιό βαθμό, όμως, οι πολίτες ευθύνονται για τα χρέη που τους επιβαρύνουν; Ποιό ρόλο έπαιξε στη διόγκωση του χρέους ο ατομικός εγωισμός και οι σχέσεις οικονομικής εξάρτησης ανάμεσα σε πολίτες και πολιτικό προσωπικό; Η Ελληνίδα σκηνοθέτης του κινηματογράφου Άντζελα Ισμαήλου (Η πόλη της σιωπής) -σε μια συνέντευξή της- έθεσε ένα ερώτημα για την κατάσταση των ανθρώπινων σχέσεων στην Ελληνική κοινωνία που αν απαντηθεί θα διαλευκάνει πολλά ζητήματα: Είναι το Εγώ τόσο μεγάλο ή η διαπλοκή τόσο μεγαλειώδης;
Το κεντρικό ερώτημα, σε κάθε περίπτωση παραμένει: Ποιός είναι ο ρόλος των Ξένων στη δημιουργία και διόγκωση του Ελληνικού χρέους; Η "περίπτωση της Ελλάδας" φαίνεται να είναι ένα πείραμα συμμόρφωσης σε πολύ μεγάλη κλίμακα, αντίστοιχο του γνωστού πειράματος του Milgram και τα αποτελέσματά του ασφαλώς θα χρησιμοποιηθούν στην χειραγώγηση όχι πλέον ατόμων, μικρών ή μεγάλων ομάδων, αλλά ολόκληρων λαών. Το βιβλίο Το Δόγμα του Σοκ της Melanie Klein, περιγράφει με σοκαριστική σαφήνεια τον χαρακτήρα και το μέγεθος του εγχειρήματος της Παγκοσμιοποίησης. Υπάρχει όμως ένα ζήτημα. Στόχος των ξένων παραγόντων δεν είναι τόσο να αποσπάσουν το οικονομικό όφελος από τους τόκους των παρεχόμενων δανείων όσο η ιδιοποίηση του μεγάλου υποθαλάσσιου ορυκτού πλούτου της χώρας μας. Η ομάδα των οικονομικών παραγόντων που σχεδίασε την εφαρμογή αυτού του πειράματος στην Ελλάδα δεν έλαβε υπόψη της ή υποτίμησε ιδιαιτερότητες της Ελλάδας, όπως: τη δύναμη της πολιτιστικής της παράδοσης, την έλλειψη πειθαρχίας των πολιτικών της παραγόντων (ιδιαίτερα μιας αριστερίζουσας κυβέρνησης), τον ραγιαδισμό των Νεοελλήνων -ως κατάλοιπο της Τουρκοκρατίας- που μπορεί να υπομείνει αβάσταχτα οικονομικά μέτρα λιτότητας, ελπίζοντας σε καλύτερες μέρες, αρκεί κάπου-κάπου να τον χτυπούν  στην πλάτη οι πολιτικοί και να του λένε με συμπονετικό ύφος: Καλά πηγαίνεις ' συνέχισε!       

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Πηγές:
Φουκώ Μ. Ιστορία της τρέλας. (μτφρ. Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου), Ηριδανός, Αθήνα, 1964. 

Ζώντας σε μια "δήθεν" κοινωνία (Ομιλητής : Στέλιος Στυλιανίδης)
www.youtube.com/watch?v=NGfeMVsWJMw&t=38s

Η τρέλα στην καθημερινή μας ζωή (Ομιλήτρια : Φωτεινή Τσαλίκογλου)
www.youtube.com/watch?v=-kless2DNLQ&t=19s

Πώς μπορείς να τρελάνεις μια ολόκληρη κοινωνία (Ομιλητής : Στέλιος Κούλογλου)

Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

Η πίστη σώζει!


Η αφορμή για την παρούσα δημοσίευση ήταν η ανάρτηση του φίλου Λεωνίδα Α στο FaceBook. Έγραφε, απαντώντας, μάλλον, σε κάποιο αναγνώστη της σελίδας του: Αν πιστεύεις υπάρχει Θεός ' αν δεν πιστεύεις, δεν υπάρχει! Και αναρωτιόταν: Που είναι το πρόβλημα; Χωρίς να έχω τίποτα περισσότερο από στοιχειώδεις θεολογικές γνώσεις ή να είμαι πρότυπο ορθόδοξου χριστιανού πιστού, του έγραψα την άποψή μου: Πιστεύεις / δεν πιστεύεις, υπάρχει (ο Θεός). Αν πιστεύεις, βοηθάς τον εαυτό σου! Όλα τα άλλα είναι σοφιστείες! Μου απάντησε ξερά: Απόδειξέ το! Του ανέφερα τις αποδείξεις περί της ύπαρξης του Θεού του Θωμά Ακινάτη και συμπλήρωσα πως η μεγαλύτερη απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού είναι η παρουσία του Σύμπαντος, το οποίο έχει αποκλειστεί, από τους επιστήμονες αστροφυσικούς να είναι τυχαίο γεγονός. Βέβαια, δεν τον έπεισα και δεν με έπεισε, αλλά συμπλήρωσα στα γραφόμενά μου, μόνο τα ακόλουθα: ο Θεός δίνει συχνά αποδείξεις της ύπαρξής του, κυρίως σε αυτούς που πιστεύουν και όχι αποδείξεις προκαταβολικά σε απίστους για να πιστέψουν. Ο Θεός, όμως κάνει μια εξαίρεση: αν κάποιος ετερόδοξος (μουσουλμάνος, βουδιστής, οποιοσδήποτε) ζητήσει τη βοήθειά του σε μια κρίσιμη στιγμή της ζωής του ή της ζωής αγαπημένου του προσώπου, έρχεται αμέσως να τον βοηθήσει! (Το θαύμα της Παναγίας της Σεηντανάγιας). Κάνοντας αυτές τις ακέψεις αναρωτήθηκα για ποιό λόγο  συμμετείχα σε αυτόν τον διάλογο.
Είμαι ένας συνηθισμένος άνθρωπος ' τόσο παρόμοιος με τους άλλους που πολλές φορές δε μου δίνουν καμιά σημασία. Είμαι 57 ετών και 5 μηνών, δηλαδή έχω ζήσει ως τώρα 689 μήνες ή 20.670 ημέρες ή 496.080 ώρες. Ας μην υπολογίσουμε τα λεπτά, δηλαδή τις στιγμές ζωής  Όλα αυτά τα χρόνια επεδίωκα να βαδίζω προς το φωτεινότερο σημείο κάθε χώρου όπου βρισκόμουν.  Δεν τα κατάφερνα πάντα να βαδίζω προς το φως αλλά με στενοχωρούσε περισσότερο όχι όταν συνέβαινε να χάσω τον προσανατολισμό μου, μα όταν παλινδρομούσα ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι. Από μικρός θυμάμαι τον εαυτό μου να κατανοεί πως δεν έχει νόημα να προχωρούμε -οι άνθρωποι- προς μια κατεύθυνση που ονομάζουμε αυθαίρετα: "μπροστά" χωρίς να συνυπολογίζουμε, στην πορεία της ζωής μας, την εμπειρία και τη γνώση όσων προηγήθηκαν χρονικά και κυρίως όσων θυσίασαν τη ζωή τους για να θεμελιώσουν την ειρήνη, την ελευθερία και την αγάπη στον κόσμο. 
Στην προσπάθειά μου να συγκεντρώσω τεκμήρια ζωής που θα με βοηθούσαν να ανακαλύψω τον εαυτό μου και να καταλάβω πως θα μπορούσε να γίνει καλύτερος ο κόσμος, βάλθηκα να συλλέγω αρχεία, δηλαδή παλιά βιβλία και -μια περίοδο- εικόνες. 
Είχα τη σπάνια "τύχη" να κινδυνεύσω να χάσω τη ζωή μου σε ηλικία τριών ετών. Ονομάζω την περιπέτειά μου τύχη, γιατί, τότε -μαζί με μια νέα ζωή- μου παρασχέθηκαν απλόχερα και οι "αποδείξεις" της ύπαρξης του Θεού σαν "συνοδευτικά έγγραφα" της επανόδου μου στον κόσμο. Σημειώνω μόνο δύο πράγματα από την -μεταξύ ζωής και θανάτου- εμπειρία που έζησα και ήσαν το ίδιο αληθινά με την οθόνη που βλέπω και το πληκτρολόγιο του υπολογιστή όπου γράφω αυτή τη στιγμή. Πρώτον: άγγελοι υπάρχουν ως υλικά όντα (με τη μορφή της ζώσας ενέργειας) και δεύτερο, ο χώρος της "αναμονής" μεταξύ ζωής και θανάτου ή και κάποιος πιο εσωτερικός χώρος του ουρανού, δεν είναι χώροι ανάπαυσης ή αναψυχής -με την γήινη σημασία του όρου- αλλά τόποι ενδοσκόπησης -όχι με την έννοια του διαλογισμού- αλλά με την έννοια της εξωστρεφούς διαμεσολάβησης των αρχών και των εμπειριών της ενδοσκόπησης στις ψυχές των ζώντων στη Γη. Αν κάποιος έχει τα τεκμήρια της ύπαρξης του Θεού και δεν πιστέψει, είναι άξιος της μοίρας του. 
Σταγόνα - σταγόνα μαζεύω τη λιγοστή μου πίστη. Συναισθάνομαι πως είναι τόσο λίγη που αν ήταν νερό δεν θα γέμιζε ούτε ένα ποτήρι."Αν είχατε ένα σπυρί πίστη, θα μπορούσατε να μετακινήσετε βουνά" είπε ο Χριστός στους μαθητές του, όταν κάποτε λιποψύχησαν. Επομένως, είναι βέβαιο πως υπερβάλλω όταν θεωρώ πως η μικρή μου πίστη θα γέμιζε έστω και μισό ποτήρι νερού.  
Διαισθάνομαι να με λυπούνται από τον ουρανό ψηλά, κάθε φορά που ξεστρατίζω από το δρόμο του φωτός, γιατί είμαι τόσο "φτωχός" αλλά δεν υπάρχει ίχνος σκληρότητας ' δε με κρίνουν ' δεν ετοιμάζονται να με τιμωρήσουν. Είμαι, όπως όλοι μας, μέρος μιας οικουμενικής συνείδησης και βρέθηκα εδώ στη Γη -με "απόσπαση"- για να ασκηθώ, να δοκιμαστώ (αν το θέλω) και να επιστρέψω όταν έρθει η ώρα μου ' δηλαδή, μόλις βεβαιωθούν πως δεν έχω άλλες δυνάμεις να αγωνιστώ ' δεν υπάρχει πια κανένας σκοπός να υπηρετήσω στην κοινωνία όπου ζω και κινούμαι ή όταν μια πιθανή παράταση της παραμονής μου, εδώ κάτω, θα με έκανε χειρότερο άνθρωπο. 

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Πέμπτη, 30 Μαρτίου 2017

Τα δέντρα δεν μας πληγώνουν



Καταγωγή δεν είναι μια αόριστη σύνδεση ενός ανθρώπου με κάποιον τόπο, μια σειρά από ασύνδετα γεγονότα που κυμαίνονται ανάμεσα στο παραμύθι και τη φλυαρία της διήγησης, αφελών ηλικιωμένων που είτε τα έχουν χαμένα είτε δεν έχουν την απαραίτητη πνευματική καλλιέργεια ώστε να μπορούν, με την αφήγησή τους, να καταθέσουν στην ιστορική μνήμη, μια ιστορία με διαύγεια και ακρίβεια.
Όπου τα βάσανα και οι ταλαιπωρίες των ανθρώπων -που ξεριζώνονται από τον τόπο τους για να εξυπηρετηθούν εγκληματικά σχέδια εθνοκάθαρσης απάνθρωπων κυβερνήσεων- υπερβαίνουν τα όρια της ανθρώπινης αντοχής, το ελεύθερο πνεύμα των ανθρώπων καταφεύγει στη βοήθεια του Υπέρτατου Όντος (του Θεού) και στην επικοινωνία μαζί του μέσα από τα όνειρα. Να ονειρεύεσαι έναν τόπο -το χώμα, τα βουνά, τη θάλασσα- είναι ουσιώδες αλλά δεν είναι αρκετό ' για να "επικοινωνήσεις" μαζί του ' πρέπει να ονειρευθείς κάτι ζωντανό: τους συμπατριώτες σου εκεί, τα ζώα, τη θάλασσα (το χρώμα της) αλλά και τα δέντρα που δεν υπάρχουν στον τόπο της εξορίας. Η θάλασσα αλλού είναι μαύρη, αλλού κίτρινη κι αλλού πράσινη ' μόνο στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα είναι γαλάζια. Το συμβολικό δέντρο της Ελλάδας είναι η ελιά και Ελλάδα χωρίς ελιά δεν νοείται.
Ονειρεύομαι κάτι, σημαίνει πως δοκιμάζω να δώσω υπόσταση στην άυλη έννοια ενός πράγματος και προετοιμάζομαι -με έναν τρόπο- όταν το δω, να δεχθώ την υλική μορφή ύπαρξής του. Για παράδειγμα, όταν ονειρευθώ μιαν ελιά, ενώ δεν έχω δει ποτέ στη ζωή μου ελιά, πάει να πει πως προετοιμάζομαι να γυρίσω στην πατρίδα μου! Συχνά, οι άνθρωποι που θεωρούσαμε "δικούς μας", δηλαδή οι εντός των συνόρων Έλληνες, φέρονται σ' εμάς -τους πρόσφυγες- χειρότερα κι από ξένους, αλλά ο τόπος, τα ζώα και τα φυτά, θα μας δεχθούν. Ελλάδα δεν είναι, δυστυχώς, οι νέοι γείτονες που μας περιβάλλουν ' είναι οι μνήμες και οι καταβολές που φέρουμε μέσα μας!
Τι κι αν μας πουν: Κακώς ήρθατε εδώ! 
Εμείς, να επιμένουμε να πιστεύουμε, πως:   
Καλώς ορίσαμε στον τόπο μας!

Γιώργος Χατζηαποστόλου  

Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Αγάπη...με λόγια απλά...


Η "φωνή" του Θεού όπως είναι αποτυπωμένη στα Ευαγγέλια και στα λοιπά εκκλησιαστικά κείμενα δεν γίνεται κατανοητή από τους περισσότερους πιστούς στους εκκλησιαστικούς χώρους στην Ελλάδα. Υπήρξαν στο παρελθόν προσπάθειες να μεταφερθεί ο Θείος λόγος στη σύγχρονη καθομιλουμένη γλώσσα. Οι Δημοτικιστές, στην Ελλάδα, έδωσαν μεγάλο αγώνα για να καθιερωθεί η ανάγνωση των Ευαγγελίων στη Δημοτική γλώσσα, αλλά συνάντησαν αξεπέραστα εμπόδια από τις συντηρητικές κυβερνήσεις, ενώ δεν βρήκαν και την απαραίτητη συμπαράσταση από την πλειοψηφία του Εκκλησιάσματος. Η έλλειψη κατανόησης του Θείου Λόγου φαίνεται πως είναι ένας από τους λόγους που η μεγάλη πλειοψηφία των Ορθοδόξων Χριστιανών της χώρας μας δεν επισκέπτεται την Εκκλησία παρά μόνο κατά τις μεγάλες εορτές (Χριστούγεννα, Πάσχα, Δεκαπενταύγουστο κλπ). Ο κύριος λόγος που ο Θείος "λόγος" παραμένει σε αυτή την ξεπερασμένη γλώσσα είναι για να μην "χαθεί" η ιερότητά του ή να μην "μολυνθεί" η καθαρότητά από τους αδαείς "μεταφραστές" ή από τους αγράμματους πιστούς. 
Προσωπικά, δεν θεωρώ αυτούς τους λόγους πειστικούς ' αντίθετα, πιστεύω πως τα επιχειρήματα αυτά είναι αναχρονιστικά και, δυστυχώς, διακρίνω και δόλο στην ακαμψία της Εκκλησίας, να παραμένουν τα κείμενα ανέπαφα για να συνεχίσουν να είναι ιερά. Τα κείμενα, για τα κείμενα και όχι τα κείμενα για τους ανθρώπους. Ο Χριστός δεν μιλούσε ούτε στην "καθαρεύουσα" ούτε στην "αρχαϊζουσα" της εποχής του, παρότι ήταν εξαιρετικά καλλιεργημένος, αλλά στην απλή γλώσσα του λαού γιατί επιδίωκε να γίνει κατανοητός. Πάντως, ακόμη και ορισμένοι από όσους επιχείρησαν να μεταφέρουν κάποια θρησκευτικά κείμενα στην καθομιλουμένη δεν απέφυγαν τον πειρασμό να διανθίζουν την απόδοση και με ερμηνεία, άλλοτε διευκολύνοντας και άλλοτε εμποδίζοντας την κατανόηση του συγκλονιστικού, μέσα στην απλότητά του, κειμένου. 
Οι άνθρωποι που αισθάνονται αδικημένοι από τους άλλους -και είναι πολλοί αυτοί, στην εποχή μας- δικαιούνται να καταλαβαίνουν τι ακούν και τι διαβάζουν. Θέλοντας να συμβάλλω κι εγώ λίγο σε αυτή την διασάφηση, απέδωσα, αλλά στην πραγματικότητα αποκάλυψα, έναν λόγο δυνατό -μέσα στην απλότητά του- καθόλου επηρμένο και ανθρώπινα, ζεστό '  τον Ψαλμό 90, του Δαυίδ.

Ψαλμός 90, 
του Δαυίδ

1 Εκείνος που βρίσκεται και παραμένει κάτω από την ακατανίκητη βοήθεια του Υψίστου, αυτός θα αναπαύεται κάτω από τη σκέπη του Θεού του ουρανού ' 
2 θα στηρίζεσαι στον Κύριο ' που με καταλαβαίνει και είναι το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, στον οποίο στηρίζω τις ελπίδες μου '
3 διότι αυτός θα σε γλυτώσει από τις παγίδες των εχθρών σου και από τα δηλητηριώδη λόγια, τα οποία αναστατώνουν την ψυχή '
4 αυτός που στέκεται μπροστά από εσένα, θα σε υπερασπίζεται και κάτω από την προστασία των πτερύγων του θα ελπίζεις να σωθείς ' με ασπίδα θα σε περιβάλλει ολόκληρο η φιλαλήθειά Του '
5 δεν θα φοβηθείς από κίνδυνο νυκτερινό, ούτε από βέλος που ρίχνεται εναντίον σου κάποια ώρα της ημέρας '
6 δεν θα φοβηθείς από πράγμα, που επέρχεται κατά τη νύχτα, ούτε από κανένα δυσάρεστο γεγονός της ημέρας, ή από δαιμόνιο πονηρό που ενεργεί κατά τη μεσημβρία '
7 χίλιοι θα πέσουν νεκροί από αριστερά σου και χιλιάδες χιλιάδων από τα δεξιά σου, αλλά εσένα ούτε καν θα σε πλησιάσει το κακό ' 
8 αν θα έχεις ανοιχτά τα μάτια σου, για να κατανοήσεις και να δεις πως εξολοθρεύονται οι αμαρτωλοί ' 
9 διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου ' τον Κύριο έθεσες ως καταφύγιό σου 
10 και δεν θα φθάσουν σε εσένα συμφορές, και μάστιγες δοκιμασιών δεν θα πλησιάσουν στην κατοικία σου '
11 διότι ο Κύριος θα δώσει εντολή στους αγγέλους Του για να σε προφυλάξουν σε όλους τους δρόμους της ζωής σου '
12 στα χέρια τους θα σε αναλάβουν οι άγγελοι και θα σε καθοδηγούν ώστε ούτε το πόδι σου να μη σκοντάψει ποτέ σε κάποια πέτρα '
13 θα πατήσεις άφοβα επάνω σε δηλητηριώδη φίδια όπως είναι η ασπίδα και ο βασιλίσκος και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκο
14 επειδή, όποιος σε Εμένα έλπισε θα τον γλιτώσω ' θα τον σκεπάσω με την προστασία Μου, διότι αυτόν γνώρισε και δόξασε το όνομά Μου,
15 θα απευθυνθεί προς Εμένα και εγώ θα ακούσω την προσευχή του ' θα είμαι μαζί του στη θλίψη ' θα τον βγάλω από τις δοκιμασίες και τις περιπέτειες και θα τον δοξάσω '
16 μακρότητα ημερών θα του χαρίσω και θα του δείχνω διαρκώς τον δρόμο μου της σωτηρίας.

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Σε αυτή την απόδοση, βασίστηκα στην ανάρτηση που βρίσκεται στη διεύθυνση: http://apantaortodoxias.blogspot.gr/2013/11/90.html


Δευτέρα, 13 Μαρτίου 2017

Όσα δεν ξόδεψα


Σήμερα (ξημερώματα της Δευτέρας), είδα την επανάληψη της χθεσινής εκπομπής αφιερώματος της ΕΡΤ στον Παναγιώτη Κουνάδη και σε άλλες προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Γνώρισα προσωπικά τον Κουνάδη στο βιβλιοπωλείο του Νικολάτου στη Σόλωνος (Αθήνα) όπου εργάστηκα κατά διαστήματα και ερχόταν τακτικά για να προμηθευτεί χαρτικά. Του μίλησα για μια κοινή μας φίλη, την Ξένια, με την οποία είχαν υπάρξει παλιοί συναγωνιστές στο παρελθόν. Ζεστός και καταδεκτικός, ιδιαίτερα ισορροπημένος άνθρωπος.  Αρχίσαμε να μιλάμε σαν να γνωριζόμαστε από χρόνια. Ανάμεσα στα τόσα σημαντικά που είπε στην εκπομπή για το πάθος του να συλλέγει δίσκους σχετικά με τους δημιουργούς και εκτελεστές του ρεμπέτικου τραγουδιού, απομονώνω μια φράση του, όταν η κουβέντα ήρθε στο οικονομικό κόστος αυτής της δαπανηρής συνήθειάς του: "Το αρχείο μου, είναι τα τσιγάρα που δεν κάπνισα, οι καφέδες που δεν ήπια και το αλκοόλ που δεν κατανάλωσα..." Τόσο οικεία λόγια που τα επαναλάμβανα για χρόνια κι εγώ αλλά σχετικά με το πάθος μου να συλλέγω βιβλία. Σε αυτή τη θέση του Παναγιώτη Κουνάδη θα πρόσθετα:α βιβλία μου είναι οι κινηματογραφικές προβολές που δεν παρακολούθησα, τα γεύματα στα ταβερνάκια που δεν έκανα και οι διακοπές που δεν πήγα". Θυμάμαι, πως η τελευταία φορά που έκανα διακοπές ήταν το καλοκαίρι του 1992-1993. 
Τα βιβλία μου -μη φανταστείτε κάτι υπερβολικό- τα υπολογίζω γύρω στις 2.500-3000 τόμους ' για τα ελληνικά δεδομένα είναι κάτι σημαντικό, γιατί οι Έλληνες κατά κανόνα δεν διαβάζουν, αλλά για τους ξένους είναι απλώς μια μικρή βιβλιοθήκη. Συνειδητοποίησα το μικρό μέγεθος της βιβλιοθήκης μου όταν άρχισα να αναζητώ προγράμματα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης των βιβλίων μου στο Διαδίκτυο. Τα βιβλία μου δεν είναι πολύ παλιά αλλά σύγχρονα. Δυστυχώς, δεν μπορούσα ποτέ να διαθέσω πολλά χρήματα για την αγορά βιβλίων. Η συλλογή άρχισε να δημιουργείται από το 1980. Τα περισσότερα είναι αγορασμένα από τα παλαιοβιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι και τα ονομάζω, για να τα τιμήσω, "δικαιωμένα βιβλία", βιβλία που εκπλήρωσαν τον προορισμό τους, δηλαδή διαβάστηκαν. Έχω ανάμικτα συναισθήματα για τα βιβλία που παρότι εκδόθηκαν πριν από αρκετά  χρόνια (μπορεί και σαράντα χρόνια, σε ορισμένες περιπτώσεις) οι σελίδες τους παραμένουν άκοπες. Όπως έχω ξαναγράψει και παλιότερα, θέλω να νομίζω πως τα βιβλία είναι τα μόνα αντικείμενα που έχουν μια μορφή ψυχής ως αντανάκλαση της ψυχής του ανθρώπου που τα έγραψε. Πάντως, παρά τη μεγάλη συναισθηματική αξία που τους αποδίδω, τα βιβλία έχουν ιδιαίτερα χαμηλή τιμή μεταπώλησης προς μεγάλη λύπη των πλούσιων πωλητών όπως άλλοι και προς μεγάλη χαρά των τυχερών (φτωχών) αναγνωστών, όπως εγώ. 
Ένας από τους λόγους που χώρισα από την τελευταία μου σχέση ήταν και η άποψή της πως έπρεπε να "ανοίξω" τον περιορισμένο χώρο όπου κατοικώ, βάζοντας τα βιβλία μου σε χαρτόκουτα και απομακρύνοντάς τα, αφού, ασφαλώς, αρνήθηκα να τα πετάξω! Και να σκεφτείτε πως αυτά μου τα είπε μια καθηγήτρια που υποτίθεται πως θα έπρεπε να έχει μια "άλλη" σχέση με τα βιβλία 'μια γυναίκα που με βοήθησε πολύ, χωρίς, όμως να με καταλαβαίνει! Αποδεικνύεται από την καθημερινή εμπειρία πως ο ασφαλέστερος τρόπος να μισήσει ένας ενήλικος τα βιβλία είναι να τον υποχρεώνουν σε ολόκληρη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής πορείας του να τα διαβάζει, παρά τη θέλησή του ' πράγμα τόσο συνηθισμένο στην ελληνική εκπαίδευση που βασίζεται στην απομνημόνευση και ωθεί τους μαθητές στη βαθμοθηρία.
Τα βιβλία, όμως, δεν βρίσκονται στον άλλο δίσκο της ζυγαριάς μόνον όσων δεν έκανα αλλά και όσων με βοήθησαν να κάνω. Με βοήθησαν να γράφω τις νύχτες -καληώρα- να εκφράζω τις σκέψεις μου, να διαβάζω ότι έγραψα, στην αρχή στην οικογένειά μου και μετά σε φίλους και γνωστούς, να συνειδητοποιώ πως τα "μεγάλα" προσωπικά μου "προβλήματα" είναι καταγεγραμμένα θέματα που είτε έχουν από καιρό λυθεί είτε σμικρύνονται κάτω από τον ήλιο της καθημερινότητας τόσο ώστε να παύουν να είναι εμπόδια και γίνονται εύκολες ασκήσεις που λύνονται συχνά με με τη σκέψη ή, σε πιο περίπλοκες καταστάσεις, με μολύβι και χαρτί. 
Και είναι τόσο απλό οι γονείς να εμπνεύσουν τα παιδιά διαβάζοντάς τους παραμύθια, ώστε να αγαπήσουν τα βιβλία.... αλλά οι γονείς αγάπησαν τα βιβλία κατά τη διάρκεια της σχολικής τους εκπαίδευσης;  Η απάντηση δίνεται άμεσα μόλις επισκεφθείτε μια κατοικία φίλων ή γνωστών με παιδιά και δείτε αν υπάρχει ή αν απουσιάζει μια βιβλιοθήκη! 
Σήμερα, εν μέσω κρίσης, ένα μεταχειρισμένο βιβλίο αξίζει όσο ένα πακέτο τσιγάρα, όσο ένας καφές και όσο μισό ποτό, δηλαδή 5 ευρώ! Τι είναι πιο σημαντικό; Να εντυπωσιάσεις το κορίτσι παίρνοντας ύφος Μπόγκαρντ, Σινάτρα ή Ήστγουντ καθώς πίνεις και καπνίζεις ή να κοιμηθείς ήσυχος το βράδυ και να ξυπνήσεις ελαφρός το πρωί, χωρίς να έχεις συναντήσει στον ύπνο σου "σκιές" και στον δρόμο σου "εχθρούς"; Γιατί έχεις αποκλείσει την περίπτωση, όταν ο πατέρας σου σου είπε να είσαι "σκληρός άντρας" γιατί έτσι θα αρέσεις στις γυναίκες, να ήταν ηλίθιος, και όταν η μητέρα σου, σου είπε πως η δύναμη της γυναίκας είναι η ομορφιά του σώματος και όχι το μυαλό της, να μην ήταν στα "καλά της;" Μόνο και μόνο το γεγονός πως υπήρξαν ή είναι ακόμα (αν ζουν), γονείς σου, δεν δικαιώνει αυτομάτως και τις επιλογές τους ' ούτε είναι ασέβεια να αμφισβητήσεις τις προτροπές τους. Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν χωρίς απαραίτητα και να ωριμάζουν. Η ωριμότητα αποκτάται με την κοινωνική τριβή και την διανοητική άσκηση ' δεν κληρονομείται και δεν αντιγράφεται. Αλλά όλα αυτά θα μπορούσες να τα σκεφθείς αν είχες παιδεία και η παιδεία αποκτάται πέρα από την αγάπη για τα βιβλία και από τη διάθεση να παρακολουθείς καλό θέατρο που συμπληρώνει και αναβαθμίζει τις εμπειρίες της ζωής. 
Θυμάμαι τον φίλο μου τον Γιώργο από το Κολέγιο. Συζητούσαμε μια μέρα για τους γονείς μας. Του έκανα μια ερώτηση χωρίς να συνειδητοποιώ, τότε,το βάρος της. Το ερώτημα δείχνει απλό αλλά η απάντηση μπορεί να μας πληγώσει: σε αγάπησαν οι γονείς σου, δηλαδή, με άλλα λόγια, κατάλαβαν αυτό που είσαι; Η απάντηση που δόθηκε ήταν ένα ξερό : Όχι! Δεν τόλμησα να ξαναρωτήσω για διάβασμα, για βιβλία και τα σχετικά γιατί είδα ένα σκυμμένο κεφάλι. Από τότε προσέχω τις ερωτήσεις μου.   
Είναι φαίνεται κανόνας της ζωής να αγαπάμε ότι μας έδειξαν -με αγάπη- να κάνουμε!

Γιώργος Χατζηαποστόλου


Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Auto da fé - Act of faith


Πράξη πίστεως
Ένας κακός μαθητής, σε ηλικία 18 ετών επρόκειτο να πάρει απολυτήριο του Δημοτικού σχολείου. Δύο χρόνια σε κάθε τάξη θεωρήθηκε χρόνος επαρκής για να τερματίσει την συνολική εκπαιδευτική του περιπέτεια, αλλά με έναν όρο: να προσπαθήσει να κατανοήσει τι γράφει ένας γνωστός πανεπιστημιακός δάσκαλος ' ο Γιώργος Βέλτσος. Ο δάσκαλος πρότεινε τον συγκεκριμένο όρο και ο Επαμεινώνδας Καλλός -έτσι ονομαζόταν ο μαθητής- τον δέχθηκε. Διαφορετικά, θα έπρεπε να περιμένει έναν ακόμα χρόνο για να αποφοιτήσει! 
Ήταν, θυμάται, μια συννεφιασμένη φθινοπωρινή ημέρα. Έβαλε όλα τα βιβλία του σε έναν μεγάλο σάκο που μετά βίας μπορούσε να σηκώσει και μόλις έφτασε στο σχολείο τα σώριασε όλα στη μέση της αυλής ' άδειασε πάνω τους ένα μπουκάλι οινόπνευμα για να καούν ευκολότερα όταν θα έβγαινε μετά το τέλος της εξέτασης, δηλαδή, σε λίγη ώρα όπως πίστευε.
Ο επιστάτης συγκρατώντας με δυσκολία ένα σαρδόνιο χαμόγελο, άφησε μπροστά του στο θρανίο ένα τετράδιο εξετάσεων και το μικρό βιβλίο του Γιώργου Βέλτσου με τον περίεργο ξενικό τίτλο Autodafe. Φάνηκε να εκτελούσε την εντολή του δασκάλου που για κάποιο λόγο δεν ήθελε ή δεν άντεχε να ξαναδεί τον πιο πιστό και πιο ασυνεπή μαθητή που είχε συναντήσει ποτέ στην εκπαιδευτική του σταδιοδρομία ' τον ανένδοτο Νώντα, όπως έλεγε συχνά. Η μόνη βοήθεια που δόθηκε στον Επαμεινώνδα ήταν η πληροφορία πως το Autodafe σήμαινε Πράξη Πίστης και χαρακτηριζόταν έτσι μια τελετή όπου έκαιγαν τα βιβλία των "αιρετικών" για να αποδείξουν με αυτό τον τρόπο την πίστη τους στον "αληθινό" Θεό. Βαθιά μέσα του συμφωνούσε πως καλά έκαναν και τα έκαιγαν, όχι επειδή παραποιούσαν τους νόμους του Θεού αλλά επειδή ήταν άχρηστα καθώς αυτά που έγραφαν τα βιβλία δεν είχαν καμιά σχέση με την καθημερινή πραγματικότητα!
Ο Επαμεινώνδας αφού απομάκρυνε, όσο μπορούσε, τα φρύδια από το στόμα σε μια έκφραση απόλυτης απορίας, δεν είπε τίποτα. Έπιασε το βιβλίο και άρχισε να το ξεφυλλίζει αναζητώντας εικόνες ή κάτι που θα τραβούσε την προσοχή του. Μάταιος κόπος. 
Άρχισε να διαβάζει: "Τρία εκ προοιμίου λανθασμένα κείμενα" Τι έγινε; Λάθος κείμενα του έδωσαν να διαβάσει; Τι είναι το προοίμιο; Αφού έχει μπροστά το 'προ' θα είναι πριν από κάτι άλλο, αλλά από τι; Δεν τόλμησε να απορήσει ξανά. Συνέχισε να συλλαβίζει ανατριχιάζοντας σε κάθε λέξη "πολλαπλότητα, αθεμελίωτο, σύγχυση". Νόμισε πως θα καταλάβαινε διαβάζοντας αλλά... "Συνέβη το αντίθετο" (έτσι ξεκινούσε η επόμενη παράγραφος). Του φάνηκε σαν να διάβαζε το βιβλίο τη δική του σκέψη και να τον κορόιδευε. Έκλεισε το βιβλίο και το έδιωξε μακριά στην άκρη του θρανίου ' κοίταξε έξω ' είχε χρόνο ' του είπαν πως το τελικό διαγώνισμα θα τερματιζόταν με τη Δύση του ηλίου. Η ώρα ήταν τώρα δέκα και μισή, το πρωί.
Άρχισε να σκέφτεται μεγαλόφωνα:  "Δεν καταλαβαίνω τι τους έπιασε και θέλουν σώνει και καλά να διαβάσω. Εγώ το απολυτήριο ήρθα να πάρω γιατί το ζητάνε για να βγάλω ναυτικό φυλλάδιο ' δε θα γίνω δάσκαλος ' δε θέλω να διαβάσω ' θέλω να ζήσω!"
Άνοιξε πάλι το βιβλίο και διάβασε: "Όφειλα να το έχω αποδεχθεί" Το έκλεισε απότομα, τρομαγμένος! Ένας μεταφυσικός διάλογος φάνηκε να αναπτύσσεται ανάμεσα στο κείμενο ενός στρυφνού όσο και χαριτωμένου δασκάλου όπως είναι ο Γιώργος Βέλτσος με τον πλέον αδιάφορο και άσχετο με την επιστήμη του, αναγνώστη, που θα μπορούσε ποτέ να έχει. Ήταν κατάκοπος ' όλη τη νύχτα γύριζαν και μάζευαν παλιά λάστιχα από τα κλειστά βουλκανιζατέρ για να τα πάνε στην ανακύκλωση. Συνέχεια ανέβα-κατέβα, σήκωσε, αγκάλιασε, σπρώξε, να ανεβούν τα λάστιχα στο φορτηγό, αλλά δεν είχε παράπονο, το μεροκάματο έβγαινε και το αφεντικό ήταν ξηγημένο ' κάθε βράδυ του έκανε το τραπέζι και έτρωγε όσα σουβλάκια ήθελε ' άσε το παγωτό που τον κερνούσε λίγο πριν να ξημερώσει! Και να έχεις την άλλη μέρα τον δάσκαλο, με την ένρινη φωνή του, να απορεί στη δήλωση του Επαμεινώνδα: Δεν διάβασα! "Τι πα να πει δε διάβασες; Τι έκανες;"
Με το στόμα διάπλατα ανοιγμένο από το χασμουρητό άφησε το βλέμμα του να κατρακυλήσει στην επόμενη σελίδα. έπρεπε να διαβάσει όσο μπορούσε περισσότερο από αυτό το ρημαδο-βιβλίο για να του δώσουν το χαρτί και να αλλάξει, επιτέλους, τη ζωή του. Διάβασε: "Εάν λοιπόν προσχώρησα σε μια νέα δαιμονολογία, πιστεύοντας πως προκαλώ, και εάν εσκεμμένα αγνόησα τη φρόνιμη πανουργία του Λόγου, το έκανα για να υποστηρίξω ότι στο "τι εμοί και σοι Ιησού, υιέ του Θεού του Υψίστου;" που λέει στο κατά Μάρκον ο δαίμων, η απάντηση είναι: είμαστε και οι δυό το ίδιο." Αυτό ήταν και το μόνο που εννόησε ο Επαμεινώνδας από όλο αυτό το κατεβατό: είμαστε και οι δυό το ίδιο (αυτός και ο δάσκαλός του). 
Ούτε που κατάλαβε πως αφέθηκε πάνω στο βιβλίο και πως τινάχτηκε όταν το χέρι του δασκάλου τον σκούντησε αργά το απόγευμα, όταν το φως της ημέρας είχε αποσυρθεί. Σήκωσε τα μάτια του και τον είδε να κρατάει στο χέρι του το πολυπόθητο χαρτί και να του το δίνει όλο συμπόνοια αφήνοντας κι έναν αναστεναγμό. Ήταν το απολυτήριο! Δεν είπε τίποτα ' ούτε ευχαριστώ.
Σηκώθηκε σαν ελατήριο ' η κούραση είχε εξαφανιστεί ' Βγήκε στην αυλή του σχολείου ' είχε αρχίσει να ψιχαλίζει. Πλησίασε αργά-αργά τα βιβλία που είχε σωριάσει στην αυλή και τα έβαλε σε δυό στοίβες δίπλα στην πόρτα της εισόδου, κάτω από το υπόστεγο, για να μη βρέχονται. Έριξε πάνω-πάνω μια τελευταία ματιά στο βιβλίο της μυθολογίας ' ήταν το μόνο που είχε ποτέ διαβάσει και το θυμόταν με χαρά. 
Τι περίεργο συναίσθημα ' δεν αντιπαθούσε πια τα βιβλία ' μέχρι που θα μπορούσε να ανεχθεί την ύπαρξή τους. Δίπλωσε στα δύο το απολυτήριο και το έβαλε προσεκτικά σε μια πλαϊνή τσέπη του παντελονιού του.
Ωραία, σκέφτηκε! Πάμε τώρα να ζήσουμε!

Γιώργος Χατζηαποστόλου

Σάββατο, 7 Ιανουαρίου 2017

Έχετε γειά ... λαμόγια


Συζητούσαμε, προ καιρού- με έναν γνωστό, για την ιστορική προέλευση και την ετυμολογία της λέξης "λαμόγιο". Άκουσα ιστορίες για καβγάδες, μαχαιροβγάλτες, φασαρίες για ασήμαντους λόγους και όλα αυτά με ένα ύφος: "Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;" Ζήτησα τη γνώμη του για ένα αρκετά παλιό ζήτημα που αφορούσε τη στάση μου σε μια διένεξη: -Τι κάνεις όταν  αντιληφθείς ότι κάποιος προσπαθεί να σε εξαπατήσει ή να σε προσβάλει; "Τον πλακώνεις στο ξύλο" ή δεν κάνεις τίποτε απολύτως και τον καταγγέλλεις στον εισαγγελέα ή τον αγνοείς εντελώς γιατί με τη στάση του δείχνει πως δεν γνωρίζει ποιος πραγματικά είσαι, και άλλα ανάκατα και αντιφατικά. 
Δεν γνώριζα σχεδόν τίποτε για την έννοια της λέξης "λαμόγιο". Αναζήτησα, λοιπόν, κάποιες πληροφορίες ' έτσι, από περιέργεια και για να είμαι "μέσα" στην εποχή μου. Η ερμηνεία που άκουσα από τον γνωστό μου ήταν, υποτίθεται- αρχαιοελληνικής προέλευσης: λαμόγιο = ο λάμα (μαχαίρι) άγων (φέρων) ' από την αρχή μου φάνηκε νεο-λογισμός και, μάλλον, δεν έκανα λάθος. Η επικρατέστερη ερμηνεία είναι πως πρόκειται για ιταλική λέξη (με άρθρο) : la moglie λα μόλιε ή λα μόγλιε (η σύζυγος). Πρόκειται για τη δικαιολογία που προέβαλε μεγαλόφωνα ο παίχτης όταν κέρδιζε ένα σημαντικό ποσό κάποια δεδομένη στιγμή σε παιχνίδια που γίνονταν σε παράνομες χαρτοπαικτικές λέσχες. Με τον τρόπο αυτό μπορούσε να διακόψει απότομα το παιχνίδι και να φύγει με τα κέρδη στην τσέπη ξεγελώντας τους συμπαίκτες του. Παρόμοια ερμηνεία είχε η λέξη και στην Αργεντινή.  
Στην Ελλάδα απέκτησε κάπως διαφορετικό νόημα καθώς η λέξη αφορούσε, αρχικά, τον αβανταδόρο που έπαιζε με τον παπατζή και υποτίθεται πως τον κέρδιζε, για να ξεγελαστούν οι περαστικοί και, παίζοντας, να χάσουν, τα χρήματά τους από τον χαρτοκλέφτη. Αργότερα και ιδιαίτερα κατά τη μακρά περίοδο της πλασματικής οικονομικής άνθησης της χώρας πριν από την εποχή  της Χούντας έως και λίγο μετά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, η έννοια του λαμόγιου διευρύνθηκε και περιέλαβε τον οποιοδήποτε μεσαίο ή μεγαλύτερο απατεώνα. Στην κατηγορία αυτή εντάχθηκαν όσοι μεσολαβούσαν μεταξύ πολιτικών και ψηφοφόρων (βλέπε, Γκρούεζας, στην ταινία Υπάρχει και φιλότιμο), φιλοκυβερνητικοί εργολάβοι που αναλάμβαναν δημόσια έργα με απευθείας ανάθεση, δηλαδή χωρίς δημόσιο και ανοιχτό διαγωνισμό (βλέπε, Απόστολος, στην ταινία Ένας ήρωας με παντόφλες) και πολιτικοί που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια στη φυλακή για κατάχρηση δημοσίου χρήματος (βλέπε, Άκης Τσοχατζόπουλος στη μεγάλη απάτη με τις προμήθειες στα εξοπλιστικά προγράμματα του ελληνικού στρατού). Αυτή η τελευταία κατηγορία περιπτώσεων περιγράφεται ανάγλυφα στο θεατρικό έργο του Γιάννη Τσίρου, με τίτλο: Διαλέξεις αθλιότητας  που παρουσίασε μοναδικά ο Θανάσης Παπαγεωργίου στο Θέατρο Τέχνης, κατά τον περασμένο χειμώνα.
Σημειώνει ο Θανάσης Παπαγεωργίου σε μια συνέντευξή του: - Έχουμε μπερδέψει το ταλέντο με την ικανότητα και την εξυπνάδα με την πονηριά! Μοιάζουν τόσο αυτές οι λέξεις με τα λόγια του στρατηγού Μακρυγιάννη όταν αναφερόταν στα ανάξια πρόσωπα:  - ...πού 'χουνε την επιρροή για ικανότη!
Υπάρχουν τόσες παραλλαγές του λαμόγιου, όσο εφευρετικό μπορεί να είναι το πρόσωπο που χαρακτηρίζεται έτσι. Το άτομο που έκανε "κομπίνες" δηλαδή προσοδοφόρους (για το ίδιο) οικονομικούς συνδυασμούς στη δεκαετία του '60 και του '70, από το '80 έως σήμερα "κάνει το κονέ" (από την αγγλική λέξη connection - σύνδεση, επαφή, επικοινωνία, διαμεσολάβηση) μεταξύ κάθε είδους πελατών.
Σήμερα, η εν λόγω έννοια αποδίδεται κυρίως ως βρισιά σε όποιον λειτουργεί με δόλιο τρόπο, με σκοπό το αφορολόγητο κέρδος, αλλά ενέχει και μια ζηλοφθονία από όσους στερούνται προσόντων και βρίσκονται "έξω" από το "κύκλωμα" για την καπατσοσύνη κάποιου να κερδίζει εύκολα χρήματα και να ζει άνετα χωρίς να εργάζεται, εκμεταλλευόμενος τα "κενά του νόμου".
Πρόσφατη περίπτωση οικονομικού απατεώνα ο κύριος Σώρρας που είχε πείσει -όπως υπολογίζεται- 5.000 αφελείς πως διαθέτει τα χρήματα για να εξοφλήσει τις φορολογικές υποχρεώσεις ολόκληρης της χώρας! Είπε πως διέθετε 600 δισ. δολάρια σε ομόλογα αμερικανικών τραπεζών - οι Αμερικανοί τον διέψευσαν- και ύστερα ισχυρίστηκε πως τα χρήματά του ήταν επενδεδυμένα σε ευρωπαϊκές τράπεζες -πάλι τον διέψευσαν, οι Ευρωπαίοι, αυτή τη φορά! Για τον ιστορικό του μέλλοντος, καταγράφεται και η περίπτωση της φαρμακευτικής βιομηχανίας NOVARTIS που είχε δωροδοκήσει μια σειρά γιατρών και φαρμακοποιών ώστε να προτιμούν να συνταγο-γραφούν τα φάρμακα της συγκεκριμένης εταιρείας! Εμπρός στο δρόμο που χάραξε η SIEMENS! 
- Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Πως είπατεΤα γνωρίζετε; Και δεν ανησυχείτε; - Όχι!  - Ποιος ξέρει, μπορεί να κάνετε και καλά

Γιώργος Χατζηαποστόλου
   

Πηγή: http://www.avgi.gr/article/10971/515891/thanases-papageorgiou-mperdepsame-to-talento-me-ten-ikanoteta-kai-ten-ejypnada/


Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Πρόσωπα και οθόνες ...ή... "και γιατί, δε μας το λες;"


Σκέψεις για το παιχνίδι:  "Επανένωση φίλων" στο Facebook
Η ζωή μας είναι δημιουργημένη από ανθρώπους και από τις σχέσεις ή τις καταστάσεις που μας συνδέουν. Γνωριζόμαστε σε διάφορους χώρους όπως μια ταβέρνα, ένα μπαράκι, έναν κινηματογράφο, ένα θέατρο ή έναν εκπαιδευτικό χώρο και μας συνδέουν: ένα τραγούδι, λίγα λουλούδια, μια προβολή, μια παράσταση, μια διάλεξη. Απ' όλους τους προηγούμενους χώρους απουσιάζει -ως πρωταγωνιστής- το Facebook, αν και ενυπάρχει στα κινητά, τα τάμπλετ ή και τα λάπτοπ που μπορεί να φέρουμε μαζί μας. Η κοινωνία του Facebook και άλλα δίκτυα κοινωνικής επικοινωνίας δεν είναι ο πραγματικός κόσμος ' είναι μια φαντασιακή κοινότητα όπου ανάμεσα σε άλλες επιφανειακές προσεγγίσεις, η έννοια του "φίλου" συνηθίζεται να συγχέεται με την έννοια του "γνωστού". Τα παιχνίδια που παίζουμε συνήθως στο Facebook είναι "κρυφτό" με όσους γνωρίζουμε ελάχιστα και "κυνηγητό" με όσους από τους γνωστούς παρουσιάζουν ένα ενδιαφέρον είτε ερωτικό, είτε επαγγελματικό. Πρακτικά είμαστε ανοιχτοί μόνο απέναντι σε ελάχιστους ανθρώπους που συμβαίνει να είναι παλιοί και δοκιμασμένοι φίλοι με τους οποίους πάντως προτιμούμε να ερχόμαστε σε προσωπική επαφή χωρίς τη μεσολάβηση των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. 
Δεν έχει, λοιπόν, ουσιαστική σημασία, η ύπαρξη των δικτύων κοινωνικής επικοινωνίας; Έχει σημασία! Το Facebook είναι ένα χρήσιμο μέσο επικοινωνίας αν συμπληρώνει την προσωπική μας επαφή και δεν την αντικαθιστά πλήρως. Είναι γεγονός πως στο "κρυφτό" ή στο "κυνηγητό" που παίζουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προστεθεί και το "κουτσό" ' αν και είναι γυναικείο παιχνίδι έχουν εξοικειωθεί, τελευταία, σε αυτό, πολλοί άντρες. Πρόκειται για ένα παιχνίδι, θα μπορούσαμε, ίσως, να πούμε "συναισθηματικής αναπηρίας" όπου προβάλουμε δημόσια μια παραμορφωμένη εικόνα του εαυτού μας -συνήθως κολακεύοντάς τον- ως πιο έξυπνο, πιο τολμηρό ή πιο κοινωνικό και, οπωσδήποτε πολύ λιγότερο ειλικρινή από ότι είναι στην πραγματικότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, χρησιμοποιούμε εξαιρετικές εικόνες ή σύντομα, χαριτωμένα κείμενα, για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους και με σκοπό να αποφύγουμε να μας ξεφύγει κάποια εμπιστευτική πληροφορία που δεν θα θέλαμε να διαρρεύσει. Η κοινοποίηση των ωραίων εικόνων που προβάλλουμε επιτρέπει στους άλλους να δείξουν την ευαρέσκειά τους δηλώνοντας: "Μου αρέσει" ή κατά το συνηθέστερο, "κάνοντας Like". Τώρα πόσο φίλοι μπορεί να είμαστε με εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους και πόσο μας αρέσουν όλα όσα δημοσιεύουν οι λίγοι φίλοι και οι πολλοί γνωστοί μας, αυτό είναι ένα πρόβλημα που αφορά την ψυχική μας ισορροπία, εν γένει.
Πιστεύω, επομένως, πως λόγο ύπαρξης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ιδιαίτερα στο Facebook έχουν οι λεγόμενες "κλειστές ομάδες" γνωστών, που με μια σχετική αμοιβαία προσπάθεια, θα μπορούσαν να αναβαθμισθούν σε "παρέες φίλων" εφόσον υπάρχουν κοινά ενδιαφέροντα και κοινοί στόχοι. Όσον αφορά το αν οι φίλοι "χάνονται" μεταξύ τους και υπάρχει ανάγκη να ξαναβρεθούν, μέσω των κοινωνικών δικτύων επικοινωνίας (Facebook κλπ), με συγχωρείτε, αλλά, μάλλον αποδεικνύει πως δεν ήταν αρκετά στενοί φίλοι εκτός αν, ισχυροί, εξωγενείς παράγοντες όπως θέματα υγείας ή η αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό τους απομάκρυναν. Αν αυτοί οι σοβαροί λόγοι δεν υπάρχουν, τότε, μάλλον, πρόκειται για προσπάθεια επανασύνδεσης "γνωστών" που επειδή είμαστε ευγενικοί άνθρωποι τους ονομάζουμε φίλους. Ακόμα περισσότερο στερείται νοήματος η επιμονή μας να προσκαλέσουμε "φίλους" να επανασυνδεθούν μ' εμάς, ενώ εκείνοι φαίνεται να μην ανταποκρίνονται ή να περιμένουν να τους παρακαλέσουμε περισσότερο για να μας κάνουν την τιμή να ανταποκριθούν, οπότε μπαίνουμε στον χώρο της ψυχανάλυσης. 
Και ερχόμαστε στο ζήτημα της μονολεκτικής επικοινωνίας. Η πρώτη εντύπωση μόλις διάβασα την περιγραφή της διαδικασίας του παιχνιδιού της "επανένωσης" ήταν πως αφορούσε την έσχατη προσπάθεια να φιλοτιμηθεί, επιτέλους, ο ακατάδεχτος "γνωστός" να παραστήσει έστω και για μια στιγμή τον "φίλο" προφέροντας μια λέξη!
Παρότι οι φίλοι μου στο Facebook είναι λίγοι σε σχέση με τους φίλους άλλων "συνταξιδιωτών" του Διαδικτύου, επιδιώκω μικρή αύξηση (για να μην πω μείωσή) του αριθμού τους έως του ιδανικού σημείου όπου οι πραγματικοί μου φίλοι να συμπέσουν με τους διαδικτυακούς γνωστούς. Αν συνυπολογίσουμε πως έχουμε 2-3 μόνο, αληθινούς φίλους, τότε στο κοντινό μέλλον τείνω να απομακρυνθώ από τους γνωστούς μου στο Facebook. Ήδη είμαι "φίλος" με λιγότερους από 100 ανθρώπους (και πολλοί είναι). Υπάρχει, όμως μια δυσκολία: κατά καιρούς γνωρίζω λίγους αλλά ενδιαφέροντες ανθρώπους, με τους οποίους θα με ευχαριστούσε να παραμείνω ακόμη και "απλός γνωστός". Είναι η στιγμή να αναφωνήσω: "Το Facebook τώρα δικαιώνεται!" αλλά θα συγκρατηθώ.
Δέχτηκα, μέχρι τώρα, να παίζω το παιχνίδι της "επανένωσης" γιατί εκτιμώ τις φίλες που με προσκάλεσαν και δεν μπορούσα να φανώ αγενής απέναντί τους ' τις ευχαριστώ αλλά δεν βλέπω προοπτική. Σε αυτό το παιχνίδι προϋποτίθεται πως καλούνται να συμμετάσχουν ώριμοι άνθρωποι με τους οποίους μετά βίας ανταλλάσσω μια "καλημέρα" αλλά συνέβη να επικοινωνώ με πρόσωπα με τα οποία δεν είχα ποτέ απομακρυνθεί ' δεν υπάρχει χώρος για εγωισμό, έπαρση ή σοβαροφάνεια. Κάτι τέτοιες στιγμές, αντί να αναρτήσω μια εικόνα στο Facebook θα συνοδεύσω τις σκέψεις μου με το γνωστό παραδοσιακό τραγούδι: "Και γιατί δε μας το λες; Έε να μην ψυχαγωγηθώ κι εγώ, λίγο; Μην πάρετε τους στίχους "τοις μετρητοίς". Δυστυχώς, μετά από μια παρεξήγηση σε ένα σεμινάριο πέρυσι, χρειάζεται στο εξής να διευκρινίζω διαρκώς τις προθέσεις μου: - Τώρα παίζω ρόλο / Τώρα είμαι ο εαυτός μου! Σε πολλούς είναι αδιανόητο να φανταστούν πως "ο πλάγιος τρόπος", μου είναι άγνωστη έννοια ' πως, ό,τι θέλω να εκφράσω ή το λέω πρόσωπο με πρόσωπο ή το γράφω και το δημοσιεύω στον παρόντα χώρο του ιστολογίου μου. Είναι απίστευτο πόσο λίγο χρόνο διαθέτουν ορισμένοι για να γνωρίσουν τους άλλους, υπερεκτιμώντας τις αντιληπτικές τους ικανότητες ή απλά, αδιαφορώντας γι αυτούς. Ως αποτέλεσμα αυτής της άγνοιας έρχεται η αδυναμία τους να διακρίνουν πότε αστειεύονται οι άλλοι γύρω τους και πότε σοβαρολογούν. 
Πάλι, πολλά είπα! 
Όποτε ξαναβρεθούμε προσωπικά θα μιλήσουμε περισσότερο.

Γειά σας και Καλή Χρονιά!
Γιώργος Χατζηαποστόλου
  


Δευτέρα, 19 Δεκεμβρίου 2016

Δοκιμές ανθρωπιάς


"Η ανθρωπιά δεν έχει όρια και αυτό ακριβώς απέδειξε ένας άγνωστος άντρας μέσα σε μετρό κάνοντας μια διπλά ευγενική χειρονομία. Όπως φαίνεται στο βίντεο που ανέβασε στο YouTube η χρήστης Maria Lopez, και μέχρι στιγμής έχει ξεπεράσει τα 9 εκατ. views, μια κοπέλα πουλούσε τριαντάφυλλα μέσα σε μετρό για να βγάλει τα προς το ζην. Κάποια στιγμή την πλησίασε ένας άντρας και τη ρώτησε πόσο κάνουν 15 τριαντάφυλλα. Αφού η πλανόδια πωλήτρια λουλουδιών έκανε τον υπολογισμό, ο άντρας της έκανε μια απίστευτη πρόταση: αγόρασε όλα τα λουλούδια που είχε στο πανέρι της, υπό τον όρο να τα μοιράσει στους επιβάτες. Η κοπέλα δεν μπόρεσε να κρατήσει τα δάκρυά της από τη συγκίνηση, καλώντας όλους να πάρουν δωρεάν ένα τριαντάφυλλο".
Οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούν για να κινηθούν τα μέσα σταθερής τροχιάς (Ηλεκτρικό, Μετρό, Τραμ). Συναντάμε στους συρμούς κάθε στιγμή μικροπωλητές, πλανόδιους μουσικούς (σπανιότερα), αμιγείς και επαγγελματίες ζητιάνους και ευκαιριακούς ζητιάνους (πρώην ή νυν χρήστες ναρκωτικών, φορείς του Aids, αποφυλακισθέντες κ.ά.). Τι κρύβει κανείς μέσα στην ψυχή του, μόνο ο Θεός γνωρίζει ' αμέσως μετά, προσεγγίζουν την ψυχή οι μεγάλοι ψυχολόγοι (Φρόυντ, Γιούνγκ, Άντλερ, Σκίνερ, Ράιχ, Φρομ και άλλοι) και τελευταίοι ακολουθούν λαχανιασμένοι οι σημερινοί ψυχολόγοι, όπως η αφεντιά μου. Η χαμηλή οικονομική μου κατάσταση δεν μου επιτρέπει να ξοδεύω ούτε το ελάχιστο και έτσι έχω εξασκηθεί, αναλύοντας συμπεριφορές, να αποφεύγω -κατά το δυνατόν- την εξαπάτηση, από επαγγελματίες ζητιάνους. Από την εποχή που ο Ανδρέας Καρκαβίτσας έγραφε τον Ζητιάνο  έως τις ημέρες μας, η επαιτεία ακολουθεί τους ίδιους επικοινωνιακούς και συμπεριφορικούς κώδικες. Στοχεύουν το συναίσθημα του "πελάτη" με αναφορές στην παρούσα κατάστασή τους (είμαι άρρωστος, είμαι άνεργος, είμαι άστεγος, διαθέτω πολυμελή οικογένεια, το παιδί μου είναι άρρωστο κτλ.). Οι μικροπωλητές είναι, συνήθως, έντιμοι άνθρωποι που παλεύουν να ζήσουν πουλώντας στυλό ή χαρτομάντιλα. Οι επαίτες, πολλές φορές, κρατούν μπροστά τους ένα αποδεικτικό στοιχείο (πιστοποιητικό νοσοκομείου ή κάτι παρόμοιο) για να πείσουν τους δύσπιστους επιβάτες του τρένου. 
Την αλήθεια από το ψέμα, την πραγματική -έκτακτη ή διαρκή- ανάγκη επιβίωσης από την προσοδοφόρα επαγγελματική ενασχόληση με την επαιτεία, διαχωρίζουν ορισμένοι απλοί κανόνες συμπεριφοράς με κριτήρια : τη συνέπεια, τη συνέχεια, την απλότητα και την ισορροπία συναισθημάτων του ανθρώπου που ζητά βοήθεια.
Τι κάνει ο επαγγελματίας επαίτης; Πυροδοτεί με όπλο τη γλώσσα του τυποποιημένες φράσεις που επαναλαμβάνει συχνά, ασύντακτες σαν "σφαίρες", "στοχεύοντας" το πορτοφόλι, αν διαπιστώσει πως κάποιος συγκινήθηκε και έχει "ραγίσει" η καρδιά του. Επιμένει να στέκεται, κυρίως, μπροστά σε γυναίκες, αν διαισθανθεί πως του έχουν δώσει σημασία και ζητά φορτικά να ανταποκριθούν, ακόμη κι αν δεν έχουν συγκινηθεί με την κατάστασή του, μόνο και μόνο για να αποφύγουν την εντεινόμενη ψυχολογική πίεση που ασκεί. Αλλάζει απότομα συμπεριφορά αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στην "παράσταση" που παίζει ' εγκαταλείπει το βαγόνι αν το τρένο δεν είναι ενοποιημένο ή κατεβαίνει σε σταθμούς με εκατέρωθεν πρόσβαση σε αντίρροπους συρμούς, σε αφετηρίες ή σε τερματικούς σταθμούς ' δεν επαιτεί στις αποβάθρες παρά μόνο μέσα στους συρμούς. Η κίνηση του τρένου τον ωθεί συναισθηματικά να ενεργοποιήσει τη "θεατρική" του παράσταση ' η εκκίνηση είναι η "αυλαία" και ο τερματικός ή ένας ενδιάμεσος σταθμός, η "λήξη" του δρώμενου! Ζητιάνος και επιβάτες πηγαίνουν προς την ίδια κατεύθυνση και φαίνεται να έχουν τον ίδιο σκοπό ' να φτάσουν στον προορισμό τους ' άρα θα πρέπει να έχουν και παρόμοια συμπεριφορά: οι επιβάτες να δίνουν και ο ζητιάνος να παίρνει! Παράλογο; Όχι, ακριβώς! Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που στερείται ενός αξιόπιστου Συστήματος Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας, το κενό διάστημα των κρατικών κοινωνικών παροχών καλούνται να καλύψουν όλοι οι ενεργοί πολίτες με τις πρωτοβουλίες αλλά και τις "πυροσβεστικές" κινήσεις τους. Κάπως έτσι δεν θα πρέπει να εκδηλώνονται οι συμμετοχικές διαδικασίες;
Οι περιστασιακοί επαίτες ή οι άνθρωποι που ασκούν την επαιτεία λόγω ανάγκης, έχουν ανθρώπινη συμπεριφορά. Κινούνται αργά, χωρίς να σταματούν και να στοχεύουν συγκεκριμένους ανθρώπους, δεν φωνάζουν, μιλούν χαμηλόφωνα έως ψιθυριστά, αποφεύγουν να κοιτάζουν κατάματα τους επιβάτες, παρά μόνο τη στιγμή που θέλουν να ευχαριστήσουν κάποιον για τη συνεισφορά του. Παραμένουν στον ίδιο χώρο του τρένου με τους υπόλοιπους επιβάτες -ανεξάρτητα από την ανταπόκριση του κοινού στις παρακλήσεις τους- και πολλές φορές σωριάζονται σε ένα άδειο κάθισμα στην άκρη του βαγονιού ή σκύβουν το κεφάλι ξεσπώντας σε ένα βουβό κλάμα! Βγαίνουν στον σταθμό που μάλλον βρίσκεται πλησιέστερα στην κατοικία τους, χωρίς να κοιτάζουν γύρω τους ' βαδίζουν με τον δικό τους ρυθμό μέσα στο πολύβουο πλήθος, αλλά δεν δείχνουν να επικοινωνούν με κανέναν γιατί δεν υπάρχουν άνθρωποι ' μόνο "άτομα!" Το "απόλυτο" κριτήριο που διακρίνει, κατά τη γνώμη μου, τον επαγγελματία επαίτη από τον άπορο, είναι -πέρα από την συνολική συμπεριφορά- ο τρόπος που δέχεται την μικρή, όσο και απροσδόκητη, αλλά όχι ανέλπιστη, βοήθεια από τους ανθρώπους που έχουν μάθει να αναγνωρίζουν τη μία αλήθεια ανάμεσα σε χίλια ψέματα. Παρακολουθώ χωρίς ανάσα το τέλος της όλης διαδικασίας της επαιτείας και δεν είναι λίγες οι φορές που έχω ακολουθήσει άνθρωπο, που ζητούσε βοήθεια, έξω από τον συρμό για να τον βοηθήσω ' το βλέμμα του όταν τον αγγίζω ελαφρά στον ώμο για να γυρίσει να κοιτάξει και να του δώσω τα λίγα που μπορώ, δεν περιγράφεται με λόγια. Δείχνει να μην είναι συμπτωματικό ότι πηγαίνω λίγες φορές στην εκκλησία καθώς βλέπω παντού ανθρώπους που έχουν ανάγκη από βοήθεια και κάνω κι εγώ κάτι ελάχιστο γι αυτούς. Η Εκκλησία είναι οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη ' όχι μόνο το κτίριο που τη στεγάζει!
Ειδικά αυτές τις ημέρες των γιορτών, με το μεγάλο συναισθηματικό φορτίο που τις συνοδεύει, θα κάνω ότι μπορώ για να αισθανθούν καλύτερα ακόμα και άνθρωποι για τους οποίους δεν είμαι "απόλυτα βέβαιος" πως υποκρίνονται τους αναξιοπαθούντες ' ας με κοροϊδέψουν ' χαλάλι τους!

Γιώργος Χατζηαποστόλου