Τρίτη 31 Δεκεμβρίου 2019

Γίνεσαι ότι πιστέψεις!

Αν έχει δικαίωμα να ονειρεύεται ένας άνθρωπος, που ζει στα πρώτα χρόνια του δέκατου έβδομου αιώνα, να πιστέψει πως μπορεί να αλλάξει ζωή -πλησιάζοντας τα 50 του χρόνια- τότε όλα είναι δυνατά.
Ο λόγος για έναν μεσήλικα κτηματία (πολύ ηλικιωμένο για την εποχή του) αυτόν που ονόμασε τον εαυτό του Δον Κιχώτη, πήρε ένα πρώην ψωράλογο που το ονόμασε "πρώτο" απ' όλα τα άλογα (τον Ροσινάντε) και έναν αγράμματο και συμφεροντολόγο γείτονα που τον ανέδειξε σε ιπποκόμο του (τον Σάντσο Πάντσα) και αποφάσισε να αναβιώσει τον θεσμό του πλανόδιου ιππότη. Ο ρόλος ενός τέτοιου ιππότη είναι να υπερασπίζεται με το σπαθί και την παλικαριά του: τους αδύναμους είτε φτωχοί είναι αυτοί είτε πλούσιοι, τις ανυπεράσπιστες πριγκιποπούλες που τις οδηγούν στην αιχμαλωσία βάναυσοι δυνάστες, και γενικά να διορθώνει κάθε αδικία που -κατά τη γνώμη του-  συμβαίνει στην κοινωνία.
Λειτουργώντας στην πράξη έξω από τους γενικούς νόμους, υπακούει μόνο σε έναν κώδικα κανόνων τιμής της ιπποσύνης.
Και πως αποφάσισε να γίνει πλανόδιος ιππότης; Το "κακό" ξεκίνησε και συνεχίστηκε αγοράζοντας και διαβάζοντας μετά μανίας, νύχτα και ημέρα, όσα ιπποτικά βιβλία μπόρεσε να συγκεντρώσει, πουλώντας ακόμα και κτήματά του.Και γιατί πλανόδιος ιππότης και όχι κάποια άλλη μορφή σωτήρα που θέλει να σώσει τον κόσμο, αλλάζοντας τη μορφή των σχέσεων που έχουν μεταξύ τους οι άνθρωποι;
Γιατί έχει ανάγκη να επαναβεβαιώσει τον εαυτό του, που τον αισθάνεται να γερνάει, πως είναι ακόμα νέος και ο ρόλος του Πλανόδιου Ιππότη είναι αβανταδόρικος και σε σχέση με την σύνδεσή του με το άλλο φύλο, καθώς κάθε ιππότης έχει μια γυναικεία φιγούρα - μούσα, στο όνομα της οποίας κάνει μια σειρά κατορθώματα ώστε να τον θαυμάσει και να του δοθεί. 
Ταυτόχρονα, η υστεροφημία του, λόγω των ηρωικών του κατορθωμάτων, είναι εξασφαλισμένη, επομένως η ζωή του -μέσα από τη μνήμη των ζωντανών- επεκτείνεται στον άπαντα αιώνα.
Προκαλεί διαρκώς τον θάνατο για να ακυρώσει ή να μεταθέσει στο μέλλον την έλευσή του και βιώνει τη ζωή στο μέγιστο δυνατό βαθμό μέσα από τον πόνο των τραυμάτων που του προκαλούν οι διαρκείς τραυματισμοί των απρόκλητων μαχών τις οποίες ο ίδιος σκαρώνει για να γίνει γνωστό το όνομά του.
Με άλλα λόγια η φαντασιακή ιδεοληψία (αδόκιμος όρος;) χρησιμοποιείται ως προσπάθεια υπέρβασης μιας μανιώδους κατάθλιψης. Μα το εντυπωσιακό είναι πως ο αναγνώστης δεν βαριέται, δεν αποστασιοποιείται από τον δύσμοιρο Ιππότη της Ελεεινής Μορφής όπως δεν αποφεύγει να αυτοαποκαλείται ο ίδιος ο Δον Κιχώτης, αλλά μετονομάζεται σε Ιππότη των Λιονταριών, μετά το επισόδιο με το λιοντάρι που προτίμησε να μη βγει από το ανοιχτό κλουβί του. 
Γιατί; Έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη από ήρωες, ανθρώπους ειλικρινείς, έτοιμους να θυσιαστούν για λογαριασμό μας, που πιστεύουν σε ιδανικά, έστω κι αν είναι ανεφάρμοστα, ανεδαφικά έως και παράλογα;.Φαίνεται πως Ναι, αλλιώς θα είχαμε εγκαταλείψει την ανάγνωση των βιβλίων ήδη από την πρώτη σελίδα.
Αυτός ο πρωτόγονος, παιδαριώδης αναρχισμός του Δον Κιχώτη, η φάση της προ-εφηβείας στην οποία δείχνει να είναι προσκολλημένος μας θυμίζει τη χαμένη ή κοιμισμένη παιδικότητά μας, που ξυπνάει και αναπολεί τον χαμένο παράδεισο της μικρής μας ηλικίας, τότε που το παιχνίδι κάλυπτε τις περισσότερες ώρες της καθημερινής μας ζωής και η ανεμελιά ήταν κίνητρο δράσης και αντίδρασης, στο πεδίο μιας αληθινά βιωμένης πραγματικότητας.
Στην εποχή όπου έζησε και στη φαντασιακή σφαίρα όπου έδρασε ο Δον Κιχώτης, πρωταρχικά δεν ήθελε να είναι ότι δήλωνε, αλλά να αναγνωρίζουν οι άλλοι ότι δήλωνε πως ήταν, δηλαδή Ιππότης ' μόνο που δεν τους επέτρεπε να εκφράσουν ελεύθερα την αναγνώρισή τους προς το άτομό του, αλλά επεδίωκε να τους αναγκάσει με τα κατορθώματά του να τον αναγνωρίσουν υποχρεωτικά!


Γιώργος Χατζηαποστόλου


Μ. Θερβάντες, Ο Δον Κιχώτης Τόμος Α΄, μτφρ. Κ. Καρθαίος, Εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας 1979, σ.σ. 574.
Μ. Θερβάντες, Ο Δον Κιχώτης Τόμος Β΄, μτφρ. Κ. Καρθαίος, Ιουλία Ιατρίδου, Εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας (χ.χ.), σ.σ. 616.

Κωμωδία ή Θεία Κωμωδία

Η εικόνα ίσως περιέχει: κείμενο
"Δυο άνθρωποι - δύο κόσμοι -δύο εποχές
"Κωμωδία" ή "Θεία Κωμωδία"
Γ. Ε. Αντωνιάδης & Ν.Καζαντζάκης
1. Θεία Κωμωδία του Δάντη
Μετάφραση: Γεώργιος Εμμ. Αντωνιάδης (1833-1895)
Εκ του τυπογραφείου Κ. Αντωνιάδου εν Αθήναις
Σελίδες: 532
Έτος έκδοσης: 1881
Ο Αντωνιάδης -κατά τη γνώμη μου- είναι ειλικρινής και ευχάριστος -παρά την ξεπερασμένη στις μέρες μας, γλώσσα της εποχής. Δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει και να καταπλήξει τον αναγνώστη με τις αριστοτεχνικές μεταφραστικές του δεξιότητες, όπως ο Καζαντζάκης.Προτείνω για όποιον δεν έχει διαβάσει το έργο του Δάντη, αυτή η μεταφραστική εργασία να διαβαστεί πριν από την απόδοση του Καζαντζάκη, ως πιο ομαλή εισαγωγή στο κλίμα και την ατμόσφαιρα του έργου. Δεν έχω διαβάσει τις σύγχρονες μεταφράσεις στα ελληνικά της Θείας Κωμωδίας και ασφαλώς θα είναι σε σχέση με τη γλώσσα και το ύφος, πιο κοντά στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Διαθέσιμο στον τόπο:
https://www.openbook.gr/theia-kwmwdia/
2. Η Θεία Κωμωδία του Δάντη
Στην έκδοσή αυτή της Ελένης Καζαντζάκη περιλαμβάνονται: Εισαγωγή με βιογραφικά στοιχεία για τον Δάντη και ανάλυση του έργου (με εξωτερικό και εσωτερικό διάγραμμα), τα τρία μέρη τού έργου: Κόλαση, Καθαρτήριο, Παράδεισος, καθώς επίσης, Σχόλια και Λεξιλόγιο, από τον Νίκο Καζαντζάκη.
Το βιβλίο διαβάζεται εύκολα -παρά τις άγνωστες λέξεις, που, πάντως, ερμηνεύονται στο λεξιλόγιο- αρκεί ο αναγνώστης να προσέλθει στο διάβασμα με ανοιχτό μυαλό αλλά και χαλαρή διάθεση. Πρέπει να περιμένει μια διαρκή γλωσσοπλαστική διάθεση του συγγραφέα. Καλό θα ήταν και να έχει συμβιβαστεί με την αντιφατική ψυχοσύνθεση του κρητικού όπου συνυπάρχουν: ευγένεια και τραχύτητα, πίστη και δεισιδαιμονία, όραμα και πραγματικότητα.
Ο Καζαντζάκης σε αυτό το δύσκολο μεταφραστικό έργο, φαίνεται να αξιοποιεί τον μεγάλο συγγραφέα ως αφορμή για να αναμετρηθεί με τον ίδιο τον εαυτό του περισσότερο, παρά με το κείμενο.

(Ακολουθούν αποσπάσματα από το Εξωτερικό και Εσωτερικό Διάγραμμα στην Εισαγωγή του Καζαντζάκη και ένθετα, κάποια δικά μου σχόλια).
Αν είστε ακόμα μαζί μου, χαίρομαι ' αν όχι, καταλαβαίνω' μεγάλη ανάρτηση!
1. ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
Η ιδέα ενός φανταστικού ταξιδιού στον Άδη και στον Παράδεισο δεν είναι πρωτότυπη. Όχι μονάχα στην αρχαιότητα ο Όμηρος και ο Βιργίλιος κατέβασαν τους ήρωές τους, τον Οδυσσέα και τον Αινεία, στα βασίλεια των ίσκιων, παρά και στον Μεσαίωνα, στην εποχή του Δάντη, συχνοί ήταν οι οραματισμοί αυτοί που φανατικοί χριστιανοί -άγιοι, ασκητές, εκκλησιαστικοί πατέρες, ιεροκήρυκες- χρησιμοποιούσαν για να τρομάξουν οι πιστοί από τα μαρτύρια της Κόλασης και να λαχταρήσουν τον Παράδεισο. [....]
Η «Θεία Κωμωδία» είναι, όπως το θέλει ο δημιουργός της, πριν απ' όλα ένα αληθινό ταξίδι, που ο ποιητής έκαμε με το κορμί του ολάκερο, στην Κόλαση, στο Καθαρτήρι και στον Παράδεισο. Μας δίνουνται με μαθηματική ακρίβεια όλες οι λεπτομέρειες ενός πραγματικού ταξιδιού : ώρες, τοποθεσίες, μετατόπισες, δρομολόγια. Τόσο που παρασύρεται κάποτε ο αναγνώστης και ξεχνάει πως παρακολουθεί ένα φανταστικό όραμα. (σ. ις΄)
Στη διαδρομή του ο Δάντης δεν είναι μόνος του ' μέσα από την Κόλαση, έχει οδηγό τον ποιητή Βιργίλιο και μέσα από το Καθαρτήριο την Βεατρίκη, οπότε θα ανεβεί και τους εννιά ουρανούς και θα φτάσει ως τον Θρόνο του Θεού.
Α΄ Κόλαση
Το ταξίδι αρχίζει κατά την πιθανότερη εκδοχή, τη Μεγάλη Παρασκευή του 1300, στις 8 του Απρίλη. Βυθίζονται οι δυό ποιητές μέσα στη Γης και φτάνουν στον Άδη. Ο Άδης έχει σχήμα αναποδογυρισμένου κώνου ' το πλατύ του στόμιο βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο, κάτω από την Ιερουσαλήμ ... και η κορυφή του κώνου στο κέντρο της Γης, όπου βρίσκεται ο Εωσφόρος [....] που με τα τρία του στόματα και τα έξι χέρια τυραννάει τον Βρούτο, τον Κάσσιο και τον Ιούδα.
Οι κύκλοι του Άδη είναι εννιά. Σε κάθε κύκλο κολάζονται και ορισμένες αμαρτίες ' οι πιο βαριές όλο και ...βαθύτερα.
Εδώ τελειώνει το ταξίδι τους στον Άδη. Από υπόγειο σκοτεινό μονοπάτι Ο Βιργίλιος και ο Δάντης ξεπροβαίνουν στην επιφάνεια της Γης, στο άλλο ημισφαίριο, στο νότιο, ακριβώς στους αντίποδες του σημείου απ' όπου ξεκίνησαν.(σ.σ. ιη΄- κ΄)
Β΄ Καθαρτήρι[ο]
Το Καθαρτήρι[ο] είναι το υψηλότερο βουνό της Γης, η μόνη στεριά που βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο. Το σχήμα του είναι κωνικό. Διαιρείται σε εφτά κύκλους ' σε κάθε κύκλο οι αγνιζόμενοι μετανιώνουν για ορισμένο αμάρτημα.
Ο Δάντης ταξινομώντας εδώ τα αμαρτήματα, ακολουθεί τον Πλάτωνα: όλα τα κακά είναι αποτελέσματα παραστρατημένης αγάπης. Η παραστρατημένη αγάπη μπορεί νά 'ναι τριών λογιών:
Α' Αγάπη σε ανάξιο πράμα, Β' Αγάπη χλιαρή και Γ΄ Αγάπη υπερβολική.
....στην κορυφή του βουνού, βρίσκεται η Εδέμ, ο Επίγειος Παράδεισος, όπου ο Θεός είχε τοποθετήσει τον Αδάμ και την Εύα. (σ.σ. κ΄- κα΄)
Γ΄ Παράδεισος
Στον Παράδεισο -κατά τη γνώμη μου- ο Δάντης ξετυλίγει τις θεολογικές του απόψεις και τις προσωπικές του πεποιθήσεις. Αποκαλύπτει την προαιώνια προσδοκία του πιστού χριστιανού να δει με τα ίδια του τα μάτια -πράγμα αδύνατο- την "εικόνα" του Θεού δηλαδή να γνωρίσει προσωπικά τον δημιουργό του. Τις εφιαλτικές εικόνες της κόλασης και τις προσμονές του καθαρτήριου διαδέχονται εικόνες απόλυτης ηρεμίας, γαλήνης και ομορφιάς που ανταμείβουν τον αναγνώστη για τη συνεχή προσπάθειά του να παρακολουθήσει ένα έργο άφατης ομορφιάς, τολμηρής φαντασίας αλλά και να θαυμάσει τη συγκρότηση της προσωπικότητας ενός μεγάλου συγγραφέα και ενός εξαιρετικά ισορροπημένου ανθρώπου.

2. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
Σημειώνει ο Νίκος Καζαντζάκης για το έργο του Δάντη:
«[...] Όλη η Θεία Κωμωδία είναι δάσος από σύμβολα. Στο έργο αυτό έχει συμπυκνωθεί ολόκληρη η σοφία τού Μεσαίωνα.
Κι όχι μονάχα η σοφία. Παρά κι όλα τα πάθη τού Μεσαίωνα. Η απληστία που είχαν τότε οι άνθρωποι να ζήσουν, ν’ αγαπήσουν, να μισήσουν, ν’ αποχτήσουν δύναμη• και συνάμα, ο μεσαιωνικός τρόμος για την Κόλαση, για το Θεό που τα βλέπει όλα, και τίποτα δε συγχωράει, και δεν ανέχεται ανταρσία. Οι άγγελοι, οι δαίμονες, δεν ήταν αφηρημένες ιδέες παρά όντα πιο πραγματικά από τους ανθρώπους κι από τα ζώα. Η Γης τούτη, η τόσο ελκυστική, ήταν παγίδα• κι αλίμονο σε όποιον γοητεύονταν από τα δολώματα. Κι όμως οι άνθρωποι αυτοί τού Μεσαίωνα κυκλοφορούσαν μέσα στην παγίδα τούτη γιομάτοι αίμα κοχλαστό, πεινούσαν κι έτρωγαν, διψούσαν κι έπιναν, αγαπούσαν, σκότωναν, με ένταση που η σημερινή άπιστη ανθρωπότητα δεν μπορεί πια να νιώσει.
Ένας τέτοιος άνθρωπος, με τέτοιο αίμα, ήταν κι ο Δάντης. Και τα εφτά Αμαρτήματα τα είχε στο μέτωπό του• μα συνάμα και τις εφτά Φτερούγες, που τον χτυπούσαν και του έσβηναν τις αθλιότητες και τις κακίες. Ο Δάντης δεν ήταν άνθρωπος της πένας, “λόγιος”• μήτε ήταν αγνός, ενάρετος, ανεξίκακος, δίκαιος• η ανάβαση γι’ αυτόν στο Καθαρτήριο ήταν έργο επίπονο, αιματηρό, κατάχτηση ένοπλη κάθε στιγμή, μαστίγωμα της ψυχής του ανήλεο. Κι ο Παράδεισος δεν του ανοίχτηκε ήσυχα, χαρούμενα από τον πορτοφύλακα άγγελο• ο Δάντης έσπασε με τη βία την πόρτα τού Παράδεισου για να μπει.
Γιατί ο Δάντης ήταν άνθρωπος άρτιος: σοφός, πολεμιστής, διπλωμάτης, ποιητής, γλωσσοπλάστης, χαροκόπος• αγάπησε πολύ τις χαρές της γης – τη γυναίκα, το καλό φαΐ, την πολιτική εξουσία, την εκδίκηση, τη δόξα. Ήταν γιομάτος “αμαρτίες”, και συνάμα όλος ανάταση και λαχτάρα να σωθεί από τις αμαρτίες: να ξεθηκαρώσει από τη σάρκα, ν’ ανεβεί ίσαμε τον έμπυρο ουρανό της ψυχής του, όπου ομορφιά, ηθική και πράξη ταυτίζονται.
Μπορεί ο Δάντης να μην είναι ο μεγαλύτερος ποιητής των αιώνων, σίγουρα όμως είναι ο μεγαλύτερος της ψυχής αρχιτέκτονας. Μέσα στο τρισυπόστατο χάος –της αμαρτίας, της μετάνοιας, της σωτηρίας– αυτός χάραξε σύνορα, άνοιξε δρόμους, στερέωσε πατώματα, έβαλε πόρτες, σκάλες, πύργους, πολεμίστρες, άνοιξε λάκκους χωριστούς για κάθε φάρα κολασμένους, σήκωσε εννιά πατώματα ουρανούς, για να βάλει τάξη και στις αρετές και στις μακαριότητες.
Έβαλε τάξη και μέσα στην ψυχή μας. Κόλαση, Καθαρτήριο, Παράδεισος υπάρχουν μέσα μας, μυστική, φοβερή ανθρώπινη Τριάδα, κι όλο το τραγούδι τού Δάντη είναι το ασκητικό, επίπονο ανέβασμα από το χτήνος στο Θεό. Κάθε άνθρωπος έχει εντός του όλες τις αμαρτίες κι όλες τις δυνατότητες να τις παλέψει και να τις υποτάξει, κι όλες τις ελπίδες, ανηφορίζοντας από σφαίρα σε σφαίρα, δηλ. από άθλο σε άθλο, να σμίξει με το Θεό. Κολασμένος, Αγωνιστής, Λυτρωμένος, να τα τρία πατώματα του τέλειου ανθρώπου. Ένα από αυτά τα τρία να λείψει –και του Κολασμένου ακόμα, προπάντων του Κολασμένου–, ο άνθρωπος είναι μισερός.
Ο Δάντης μπήκε μπροστά, και με το τσεκούρι τού μυαλού του και με τη φλόγα της καρδιάς του άνοιξε μέσα στο χάος της ψυχής μας ανήφορο κι έβαλε τάξη. Έβαλε τάξη και στην αναρχούμενη πατρίδα του• σπαράζονταν μεταξύ τους ηγεμόνας με ηγεμόνα, πολιτεία με πολιτεία, πάπας με αυτοκράτορα. Δεν ήξεραν πού τελειώνει η ράτσα τους κι από πού αρχίζουν οι Φράγκοι κι οι Αλαμανοί• η λέξη “Ιταλία” ήταν ακαθόριστη, γλιστερή, χωρίς σκελετό, σα μαλάκιο. Παραφούσκωνε ή παραζάρωνε, ασυνάρτητη. Κι ήρθε ο Δάντης και της έβαλε ραχοκοκαλιά. Με τον αποφασιστικό, σφυρηλατημένο σε αψεγάδιαστο μέταλλο στίχο του χάραξε τα σύνορα της Ιταλίας, από τ’ Απέννινα στη Σικελία, όλη την μπότα ανάμεσα Τυρρηνικού κι Αδριατικού πελάγους. Έσμιξε μέσα στο νου του τις αντιμαχόμενες πολιτείες με τόση συνοχή και δύναμη, που ανάγκασε τον καιρό να πραγματοποιήσει ό,τι αυτός, ο Δάντης, ονειρεύτηκε. Αν είχε προσθέσει κι άλλες χώρες, κι αυτές θ’ αναγκάζονταν να μπουν στην Ιταλία• αν είχε αφαιρέσει, δε θα ’μπαιναν. Τόσο παντοδύναμη είναι μια μεγάλη ψυχή που μπόρεσε να βρει την τέλεια έκφραση, τη δική της και της ράτσας της.
Πάθος, τέλεια έκφραση του πάθους – να το μυστικό της παντοδυναμίας τού Δάντη. Πίστη, μίσος, λύσσα εκδίκησης. Και την εκδίκηση αυτή ο Δάντης την ήθελε όχι σε μέλλουσες ζωές, όπου μπορεί τα σώματα να ’χουν γίνει πνεύματα και αγέρας και να μην πονούν όσο αυτός θέλει• παρά στην τωρινή ζωή, τη φλωρεντίνικη, όσο ακόμα έχει κι αυτός στέρεο χειροπιαστό σώμα, έχουν κι οι εχθροί του. [...]
Μα όλο αυτό το πάθος θα χάνονταν άνεργο, αν δεν το ’χε οχυρώσει μέσα σε τέλειο στίχο. Ένα μονάχα μπορεί ν’ αντισταθεί και να νικήσει τον καιρό – η τέλεια φόρμα. Ο Δάντης διάλεξε τις λέξεις, όπως ο ανήλεος στρατηγός διαλέγει τους στρατιώτες του σε μιαν επικίνδυνη έφοδο. [...]
Δεν ήταν ο Δάντης διανοούμενος χαρτοπόντικας. Ζωή και τέχνη, πράξη και λόγος γι’ αυτόν ήταν ένα. Φτωχός, ξορισμένος, παράσιτος, όπως τον είχαν καταντήσει, άλλη παρηγοριά δεν του ’μενε παρά τούτη: μην μπορώντας πια να ριχτεί στην πράξη και να πάρει στ’ ανήλεα χέρια του την πολιτική εξουσία, κατέφυγε στο στίχο να εκδικηθεί. Γι’ αυτό κι ο στίχος του έχει τόση δριμύτατη πικράδα και γλύκα• τόση ανθρώπινη ουσία. Είναι συμπυκνωμένη πράξη και, πολύ συχνά, μετουσιωμένο φονικό.
Ο Δάντης είναι ανώτατο υπόδειγμα όχι μονάχα για όσους ακολουθούν τη στράτα της τέχνης και θέλουν να μάθουν από το μεγάλο αυτόν Δάσκαλο πώς “ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος”• είναι κυρίως ανώτατο υπόδειγμα για όσους θέλουν να γίνουν άρτιοι άνθρωποι και θεωρούν την τέχνη ή την πράξη ή την ηθική ή κάθε ιδέα ως Βιργίλιο ή Βεατρίκη ή Άγιο Βερνάρδο, που μια και μόνο, μα ανυπολόγιστη, έχουν αξία: να μας δείχνουν τον ανήφορο της αυτοτελείωσης, ν’ ανεβαίνουμε επίπονα από τη σκοτεινή Κόλαση που έχουμε μέσα μας στο βουνό της επίγειας άσκησης, κι από κει στη λύτρωση – δηλαδή στην απολύτρωση από κάθε τέχνη, πράξη, ηθική κι ιδέα• από κάθε χίμαιρα κι από κάθε πραγματικότητα.
Στην τελευταία ανέκφραστη αστραπή όπου τελεύει τ’ όραμα.» (σ.σ. κς΄- λ΄)
Όσο για το Σήμερα, την Κόλαση συνεχίζουμε να την ζούμε, το Καθαρτήριο μας υπόσχονται πως δεν θα είναι ιδιαίτερα αναμορφωτικό' για τον Παράδεισο ας μη μιλήσουμε καλύτερα!
Γιώργος Χατζηαποστόλου

Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης

Μάρθα Πατλάκουτζα, Άγιος Παΐσιος Ο Αγιορείτης (Βιογραφία, Θαύματα, Προφητείες), Εκδ. Έξη 2016, σ.σ. 446.
Πρόκειται για μια μυθιστορηματική βιογραφία με στοιχεία ενός οδοιπορικού που συνοψίζει τη ζωή και το έργο του Αγ. Παϊσίου, για όσες και όσους δεν έχουν τον χρόνο να διαβάσουν 6 τόμους με τους Λόγους του.
Παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου
Παιδί, άντρας, μοναχός, καλόγερος, Γέροντας, Παππούλης... Άγιος.
Τα ονόματά του Αρσένιος, Αβέρκιος, Παΐσιος.
Αφιέρωσε τον εαυτό του στην άσκηση και την προσευχή.
Υπηρέτησε με υπακοή και προσήλωση τον Μεγαλοδύναμο.
Απέκτησε με ταπείνωση κι απλότητα, με υπομονή κι επιμονή όλα τα χαρίσματα που τον έκαμαν τον αγαπημένο Άγιο του σύγχρονου ανθρώπου.
Μα και ο ίδιος αγάπησε ολοκληρωτικά Θεό και άνθρωπο. Αγκάλιασε την ανθρώπινη ψυχή και την ανάπαυσε με τα λόγια του.
Όταν γνωρίσουμε πιότερο τη ζωή του, τότε ίσως να μπορέσουμε αληθινά να καταλάβουμε το μεγαλείο της προσφοράς του.
Τότε, ίσως αλλάξουμε κι εμείς...
Περιεχόμενα
Καππαδοκία (σ. 17)
Ελλάδα (29)
Κόνιτσα (37)
"Εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου" (51)
Στρατιωτική θητεία (73)
Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας (99)
Ιερά Μονή Εσφιγμένου (107)
Μικρόσχημος Πατέρας Παΐσιος (119)
Ιερά Μονή Στομίου (139)
Θεοβάδιστο Όρος Σινά (159)
Ιερά Μονή Ιβήρων (181)
Ερημικά Κατουνάκια (199)
Καλύβη Τιμίου Σταυρού (221)
Στα Φάρασα (249)
"Να πάρεις την ευχή των γονέων σου" (263)
Αγία Ευφημία (279)
Στην Αυστραλία (291)
Κελλί Παναγούδας (305)
"Ο Θεός εποίησε τα πάντα, καλά λίαν" (333)
Άγιοι Τόποι (353)
"Σημεία των καιρών - 666" (367)
"Η δύναμίς μου εν ασθενεία τελειούται" (383)
"Για την αγάπη Σου, Χριστέ μου, θα υπομείνω" (405)
Αφανής Κοίμηση (417)
Βιβλιογραφία (433)
Επίμετρο (435) + 11 σελ.
Βιβλιογραφία:
Αγίου Παϊσιου Αγιορείτου Λόγοι Α', Β΄, Γ΄, Δ΄, Ε, ΣΤ΄, Εκδ. Ιερ. Ησυχαστηρίου Αγ. Ιωάννου Θεολόγου (Σουρωτή Θεσσαλονίκης)
Βίντεο:
Μια πεντάωρη ταινία της Ρωσικής Τηλεόρασης
https://www.youtube.com/watch?v=2D4zruw4Xq4

Αγιοποιημένοι και Άγιοι


Η εικόνα ίσως περιέχει: κείμενο
Οι, της μη-συμμορφώσεως, "άγιοι"
"Ποιητής είναι αυτός που τον εξόρισαν βίαια από τον παράδεισο της παιδικής ηλικίας" λέει ο Σαρτρ.
Ο συμμορφωμένος ποιητής παρομοιάζεται με τον βοσκό. Υπάρχουν τρία είδη βοσκών, σύμφωνα με τον Σαρτρ: αυτοί που ενδιαφέρονται για το κρέας, για το μαλλί και για το γάλα των προβάτων και μόνο ο καλός ποιμένας ενδιαφέρεται για το ίδιο το πρόβατο δηλαδή τον καθημερινό άνθρωπο/αναγνώστη. (σ.σ. 81, 174-175)
Σύγχρονοι λογοτέχνες και κριτικοί, αναζητώντας πνευματικά πρότυπα, ανακάλυψαν λογοτέχνες (ποιητές, κυρίως) που δεν συμβιβάστηκαν με θέσεις, αξιώματα και μια οικονομικά ασφαλή, κοινωνική διαβίωση. Για τον λόγο αυτό ονομάστηκαν "άγιοι" και τοποθετήθηκαν σε ένα "σύμπαν" πνευματικό, παράλληλο με το θρησκευτικό.
Στην κατηγορία αυτών των "εκ μεταγραφής" αγίων έχουν τοποθετηθεί ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, που ως 'κοσμοκαλόγερος' θα μπορούσε να ανήκει και στις δύο κατηγορίες (θρησκευτική και λογοτεχνική), και τελευταία -σύμφωνα με την πρόταση του Γιάννη Κουβαρά, οι: Κώστας Καρυωτάκης, Ανδρέας Εμπειρίκος και Θωμάς Γκόρπας.
Ο πιο γνωστός από τους ξένους "αγίους" είναι ο Ζαν Ζενέ ή ο "άγιος" Ζενέ όπως τον βάπτισε στην βιογραφία του, ο Ζαν Πωλ Σαρτρ.
Στον πρόλογό του, ο Γ. Κ. εξηγεί πως συνεξετάζει ποιητές διαφορετικών γενεών που φαινομενικά δεν παρουσιάζουν προφανείς ομοιότητες, αλλά, έχουν υποδόριες, κοινές καταβολές, όπως οι: Σολωμός, Κάλβος, Μακρυγιάννης, Καβάφης, Σκαρίμπας και άλλοι.
Οι "Τριάδος Ήδυσμα" -οι τρεις ποιητές- που καταγράφει στο βιβλίο του ο Γ.Κ., με τον ελεύθερο, αντικομφορμιστικό και επαναστατικό τρόπο που έζησαν, αποτέλεσαν για τη συντηρητική κοινωνία της εποχής τους παραδείγματα "προς αποφυγήν", χλευάσθηκαν, διώχθηκαν και τονίστηκαν υπερβολικά, στοιχεία της προσωπικής τους ζωής για να συσκοτιστεί το έργο τους καθαυτό.
Ο πρώτος Έλληνας ψυχαναλυτής και ταυτόχρονα υπερρεαλιστής ποιητής, Ανδρέας Εμπειρίκος, παρερμηνεύθηκε από την πουριτανική κοινωνία της εποχής του, ως αλλόκοτος, περίεργος έως και παράφρονας.
Ο Κώστας Καρυωτάκης, μετατέθηκε-εξορίστηκε στην υποβαθμισμένη επαρχιακή κοινωνία της ίδιας εποχής με τον Εμπειρίκο, για πολιτικούς και συνδικαλιστικούς λόγους.
Ο Θωμάς Γκόρπας, σε μια διαδρομή ζωής από το Μεσολόγγι, στην Αθήνα, στο Παρίσι και στην Αίγινα, κατάφερε με τη διαβρωτική και αμείλικτη κοινωνική κριτική που άσκησε να αποκοπεί από τα κεντρικά λογοτεχνικά ρεύματα και να αφεθεί σε έναν περιθωριοποιημένο ρόλο ελεύθερου "κοινωνικού σκοπευτή".
Έχει πάντα ενδιαφέρον ο τρόπος που γράφει ο Σαρτρ τόσο στο υπόλοιπο έργο του, όσο και στη βιογραφία του Ζενέ.
Όλοι -και οι τρεις ποιητές- με κοινά θέματα της ποιητικής τους διαδρομής τον έρωτα (τη ζωή) και τον θάνατο, αναγνωρίσθηκαν, μετά θάνατον, ως πρωτοπόροι, ανανεωτές της Ελληνικής ποίησης, γιατί η φωνή τους δεν θα μπορούσε να φιμωθεί για πάντα.Αυτή φαίνεται να είναι συχνά, η μοίρα των αληθινών ποιητών.
Πηγές: Γιάννης Κουβαράς, Της μη συμμορφώσεως άγιοι Εμπειρίκος, Γκόρπας, Καρυωτάκης, Εκδ. Γαβριηλίδης 2012, σ.σ. 248.
Jean Paul Sartre, Άγιος Ζενέ - Κωμωδός και μάρτυρας,(δύο τόμοι), μτφρ. Λουκάς Θεοδωρακόπουλος, Εκδ. Εξάντας 1990, σ.σ. 1010.
Γιώργος Χατζηαποστόλου

Ποιός πληρώνει τον "τραπεζίτη;"

Έλα, πάρε μου τη λύπη...
Από το 2013 έως σήμερα πέρασαν κοντά 6 χρόνια. Η κρίση συνεχίζεται και οι πρωταγωνιστές είναι πάλι οι ίδιοι στην πολιτική, στη δημοσιογραφία, στους καθημερινούς ανθρώπους. Μοναδικές εξαιρέσεις ο Μανώλης Γλέζος και το Κέντρο Αγάπης Ελευσίνας που λένε την αλήθεια και υποστηρίζουν, με όποιο τρόπο μπορούν τους ανέργους και τα παιδιά τους.
Γ.Χ.

Σκέψεις για τη Συναισθηματική Νοημοσύνη (EQ)

Σκέψεις για τη Συναισθηματική Νοημοσύνη (EQ)
Ο συνδυασμός των επαγγελματικών ιδιοτήτων του Daniel Goleman, καθώς είναι ψυχολόγος και δημοσιογράφος, βοήθησε τον ίδιο να προσεγγίσει με γνώση και ευχέρεια σημαντικούς κλινικούς ψυχολόγους, καθηγητές μεγάλων αμερικανικών πανεπιστημίων για παράδειγμα του Χάρβαρντ και του Γέiλ, όπως τον Έντουαρντ Γκάρντνερ, τον Πίτερ Σάλοβι και τον Ρόμπερτ Στέρνμπεργκ και να συζητήσει μαζί τους ζητήματα που αποσαφηνίζουν την έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης που εισήγαγε πριν από αρκετά χρόνια.
Παράλληλα, πιστεύω, διευκόλυνε και τους αναγνώστες, γράφοντας με έναν απλό, σαφή, οργανωμένο αλλά όχι εκλαϊκευτικό τρόπο, να κατανοήσουν πολύπλοκα ζητήματα σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου ή τον συνδυαστικό τρόπο συνεργασίας των εγκεφαλικών κέντρων που εξηγούν την επεξεργασία των συναισθημάτων.
Αναλύοντας την έννοια της πολλαπλής νοημοσύνης, ο συγγραφέας μας οδηγεί σε μια πορεία αναγνώρισης της συναισθηματικής νοημοσύνης. Έγκυρες μελέτες έχουν δείξει πως η ικανότητα του εκπαιδευόμενου να λύνει, γρήγορα, μαθηματικά προβλήματα ή να χειρίζεται με άνεση τη γλώσσα μπορεί να του προσφέρει υψηλή βαθμολογία στα σχολικά τεστ, αλλά δεν θα του εξασφαλίσει την επαγγελματική επιτυχία αν δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί, να ερμηνεύσει και να αξιοποιήσει τα συναισθήματά του που γεννιούνται στην καθημερινή διαπροσωπική επικοινωνία με τους άλλους. Ειδικότερα, η ικανότητα του ανθρώπου να ελέγχει τις παρορμήσεις του είναι το κλειδί για την επιτυχία στις κοινωνικές και τις επαγγελματικές σχέσεις.
Ο Γκάρντνερ (πολλαπλή νοημοσύνη), πρότεινε 7 είδη νοημοσύνης, ενώ συνεργάτες του, μετά από έρευνες έφτασαν να καταγράψουν 20 είδη (σ. 72).
Βασικά στοιχεία της συναισθηματικής νοημοσύνης κατά τον Daniel Goleman είναι η ικανότητα να ελέγχεις τις επιθυμίες σου και να μπαίνεις στην θέση του άλλου.
Ο Σάλοβι εντάσσει τα είδη της προσωπικής νοημοσύνης στο βασικό του ορισμό περί συναισθηματικής νοημοσύνης, επεκτείνοντας αυτές τις ικανότητες σε πέντε βασικούς τομείς:
• Γνώση των συναισθημάτων ή Αυτοεπίγνωση
• Έλεγχο των συναισθημάτων μας.
• Εξεύρεση κινήτρων για τον εαυτό μας
• Αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων ή Ενσυναίσθηση
• Χειρισμός των σχέσεων ή δεξιότητα χειρισμού των συναισθημάτων των άλλων. (σ.σ. 78-79)
Αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά του ύφους που έχει γραφεί το βιβλίο, η απουσία σοβαροφάνειας και η διαρκής τεκμηρίωση, πράγματα καθόλου αυτονόητα για αρκετούς Έλληνες ψυχολόγους και όχι μόνο.
Για του λόγου το αληθές, πως άνθρωποι μέτριας νοημοσύνης τα καταφέρνουν στη ζωή καλύτερα από πολλούς ιδιαίτερα ευφυείς, μια χαριτωμένη σημείωση από τον Goleman: "Υπάρχει ένα παιδικό ανέκδοτο: Πως λες έναν βλάκα μετά από δεκαπέντε χρόνια; Απάντηση: Αφεντικό". (σ. 69)

Αυτά θα μπορούσε να πει όποιος ολοκληρώσει την πρώτη ανάγνωση του βιβλίου, όπου συγκράτησα αναφορές του συγγραφέα στον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Τ. Στ. Μίλ, τον Τζων Ντιούι, τον Θορντάϊκ (κοινωνική ευφυία), τον Φρόυντ, τον Έρικσον,τον Σκίννερ, τον Ρότζερς και άλλους.
Σήμερα έχουν επικρατήσει τρία κυρίως μοντέλα για τη συναισθηματική νοημοσύνη ΣΝ (Spielberger, 2004):
(α) Το μοντέλο των Salovey-Mayer (1997) για τη ΣΝ ως ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων και διευκόλυνσης της σκέψης,,
(β) Το μοντέλο του Goleman (1995), που βλέπει τη ΣΝ ως μια σειρά από ικανότητες και δεξιότητες που καθοδηγούν την αποτελεσματική συμπεριφορά και
(γ) Το μοντέλο του Bar - On (1997), που αποτελεί μια σύζευξη συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων καθώς και ικανοτήτων που επηρεάζουν την "έξυπνη" συμπεριφορά (Λ. Νεοφύτου σ. 1022).


Πηγές:
- Daniel Goleman, Η Συναισθηματική Νοημοσύνη - Γιατί το EQ είναι πιο σημαντικό από το IQ, μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα 1998, σ.σ. 462.
- Λεύκιος Νεοφύτου, Συναισθηματική Νοημοσύνη: Επιστημολογικές αμφισβητήσεις και περιορισμοί, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Λευκωσία 2006.-διαθέσιμο στη σελίδα: https://www.researchgate.net/…/276280826_SYNAISTHEMATIKE_NO…


Γιώργος Χατζηαποστόλου

Τα ορθάνοιχτα μάτια του ποιητή

Τα ορθάνοιχτα μάτια του ποιητή
Τι να πρωτο-ξεχωρίσεις από ένα έργο δεκατεσσάρων τόμων -η ποίηση μόνο' ας αφήσουμε τα πεζά και τις μεταφράσεις-όπου ένας λυρικός ποιητής και ένας κοινωνικός αγωνιστής όπως ο Ρίτσος, συνυπάρχουν και συνυφαίνουν την ελληνική πολιτική ιστορία εξήντα ετών (1930-1990). Ο Γιάννης Ρίτσος, μαζί με τους Ν. Βρεττάκο, Τ. Λειβαδίτη και Μ. Αναγνωστάκη με τόλμη, ειλικρίνεια και καθαρότητα "ξαναέγραψαν" με την ποίησή τους τα παραμορφωμένα από την πολιτική εξουσία ιστορικά γεγονότα ολόκληρων δεκαετιών και "αποκατέστησαν" έτσι την κοινωνική πραγματικότητα της Ελλάδας, εκείνης της εποχής, στις πραγματικές της διαστάσεις.
Επειδή δεν είμαι ούτε φιλόλογος ούτε, βέβαια, κριτικός λογοτεχνίας, θα "ταξιδέψω" σε αυτό το πέλαγος των στίχων με πυξίδα μόνο τη διαίσθησή μου. Θα σημειώσω ό,τι μου "μιλάει" και ό,τι με συγκινεί -φράσεις και στροφές- επεξεργασμένες μικρές "πέτρες" του στρωμένου με τέλεια βότσαλα, προαύλιου μιας εκκλησίας, ενός σχολείου ή ενός αρχαίου μνημείου που ενισχύει, πλάθει ή τεκμηριώνει την ιστορική μας συνείδηση.
Λύνουμε τα σκοινιά' σαλπάρουμε...
Πρώτος τόμος:
Από τη συλλογή Τρακτέρ (1934) το μέρος Πορτραίτα (σ.σ. 25-42). Με χιούμορ και διεισδυτική ματιά ο Ρίτσος αναλύει τους χαρακτήρες του ατομικιστή, του διανοούμενου, του ποιητή, του επαναστάτη, του αρνητή, του αναποφάσιστου, του εγωπαθή, του ανίσχυρου, του ηγέτη, του απροσάρμοστου.
Ο Επιτάφιος (1936) έλαμψε, κατά την γνώμη μου, χάρη στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, την ερμηνεία του Γρηγόρη Μπιθικώτση και στην κοινωνική συγκυρία (δικτατορία Μεταξά, διαδηλώσεις καπνεργατών κλπ) και όχι στην ιδιαίτερη αξία του ποιήματος.
Το εμβατήριο του ωκεανού (1940), αποπνέει την έντονη αίσθηση μιας όμορφης ποίησης, χωρίς διάθεση να ενσωματώσει στοιχεία πολιτικής στράτευσης ή εντυπωσιασμού (σ.σ. 259-290).
Στη συλλογή: Σημειώσεις στα περιθώρια του χρόνου (1941), η παράδοση της λακωνικής λεκτικής λιτότητας καθηλώνει τον αναγνώστη.
Δεύτερος τόμος:
Η πρώτη συλλογή: Αγρύπνια (1941-1953), άρχισε να γράφεται στην Αθήνα, συνεχίστηκε στον Άη- Στράτη και ολοκληρώθηκε στην Αθήνα. Ο τόπος και οι συνθήκες ζωής στην εξορία, διαμόρφωσαν το ύφος και τη μορφή των ποιημάτων. Τα νοήματα συνδυάζονται ήρεμα και ισορροπημένα κάτω από αφόρητη ψυχολογική πίεση. Αγροτικά σύμβολα, αστικοί μύθοι, ζωντανά στοιχεία της δημοτικής παράδοσης και προσωπική αισιοδοξία συντείνουν προς την βεβαιότητα μιας ευτυχούς έκβασης του κοινωνικού αγώνα. Παραθέτω λίγα αποσπάσματα του ποιητή:
"Αγαπημένε μου Ζολιό (Κιουρί), σου γράφω απ' τον Άη-Στράτη.
Βρισκόμαστε δω πέρα, κάπου τρεις χιλιάδες άνθρωποι
άνθρωποι απλοί, δουλευτάδες, γραμματιζούμενοι
με μια τρύπια κουβέρτα στον ώμο μας
μ΄ ένα κρεμμύδι, πέντε ελιές
κι ένα ξεροκόμματο φως στο ταγάρι μας
άνθρωποι απλοί σαν τα δέντρα μπροστά στον ήλιο
άνθρωποι που δεν έχουμε άλλο κρίμα στο λαιμό μας
εξόν μονάχα που αγαπάμε όπως κι εσύ
τη λευτεριά και την ειρήνη" (σ. 99).
"Εγώ περπάτησα πολύ - κουράστηκα - .
Κάποτε απ' την πολλή την κούραση βολεύεσαι στην κούραση,
σταματάς και λες: έφτασα. - Πού έφτασες;
Λες: βρήκα - Τί βρήκες;
Ά, ναι,, ίσως να βρήκες
πως δε φτάνει κανείς ποτέ πουθενά.
Είναι κι αυτό μιά αλήθεια.
Μα δεν τη λες" (σ. 127).
"Ένας άνθρωπος θέλει να γελάσει.
Προσπαθεί, σφίγγει το στόμα του, μη βρίσκοντας ακόμη το γέλιο του.
Όλοι θέλουμε να γελάσουμε.
Στην παραλία σεργιανάν οι εξόριστοι,κουβεντιάζουν
- ετοιμάζουν το γέλιο του κόσμου.
Η θάλασσα είναι ήσυχη. Δυό χωροφύλακες περάσαν.
Ο ένας κρατούσε ένα κλαδάκι μυγδαλιά. Θα μιλούσαν
για τα κορίτσια τους - μια και κρατούσε τούτο το κλαδάκι.
Τα λουλούδια τούς φέγγανε το πρόσωπο κάτω απ' το πηλήκιο.
Ο κόσμος του λέω, είναι όμορφος.
Ότι κι αν πεις, ό,τι κι αν κάνεις, όμορφος.
Το μέλλον σίγουρο, αδερφέ μου. Ό,τι κι αν γίνει σίγουρο.
Δεν υπάρχουν πια αποσιωπητικά στη φωνή ή στη σιωπή μας. όμορφος.
Μπορείς να κάνεις πίσω τους τροχούς του ήλιου;
Όσο κι αν βάλλουν για μοχλούς τα ντουφέκια τους
όσο κι αν βάλλουν τους ώμους τους - δε γίνεται" (σ. 162-163).
Στη συνέχεια, προσέχω τη συλλογή:
Πρωϊνό άστρο (1955), με υπότιτλο: Μικρή εγκυκλοπαίδεια υποκοριστικών (πιθανό υπονοούμενο για τα "κορίτσια")
αφού ο ποιητής το αφιερώνει με άκρατη τρυφερότητα, στην κόρη του Έρη.
"Κοριτσάκι μου, θέλω να σου φέρω
τα φαναράκια των κρίνων
να σου φέγγουν στον ύπνο σου.
Θέλω να σου φέρω ένα περιβολάκι
ζωγραφισμένο με λουλουδόσκονη
πάνω στα φτερά μιας πεταλούδας....
Θέλω να σου φέρω αυγινό φως ...." (σ. 305)
Με παρόμοιο, τρυφερό τρόπο, απευθύνεται ο ποιητής και στη Φωτεινούλα Φ. αφιερώνοντάς της, ένα μεγάλο μέρος στην αρχή της επόμενης συλλογής με τίτλο: Υδρία (1958)' ποιήματα που γράφονται στην Αθήνα, ενώ τα ποιήματα του υπόλοιπου μέρους γράφονται στο Διμηνιό Κορινθίας, τη Βάλτσα και την Αθήνα και απευθύνονται στον ενήλικο αναγνώστη.
Φαίνεται πως ο Ρίτσος δοκίμασε να καταφέρει αυτό που θεώρησε αδύνατο ο Γ. Σεφέρης, δηλαδή "να εξαντλήσει τη θάλασσα".
Και οι δύο αυτοί τόμοι είναι μόνο η αρχή της ποιητικής παραγωγής του Γιάννη Ρίτσου.
Γιώργος Χατζηαποστόλου

Ένας χριστιανός ανθρωπιστής

Ο ανθρωπισμός είναι πάντα επίκαιρος
Νομίζω πως δεν είναι κάποια επέτειος (γέννησης, θανάτου) ή έτος αφιερωμένο στον ποιητή, έτσι έχω κάθε λόγο να μην ντρέπομαι που τον "θυμήθηκα" γιατί είχα συγκεκριμένο λόγο.
Οι άνθρωποι που αξίζει να θυμόμαστε -ποιητές, συγγραφείς, καλλιτέχνες- είναι "παντός καιρού" και "πάσης εποχής" ' δεν συμφωνείτε;
Διαβάζοντας ποιήματα του Βρεττάκου, αυτή την εβδομάδα, συνάντησα μια "γλυκιά" έκπληξη: Ένα μέρος των στίχων του αγαπημένου μου τραγουδιού των τίτλων τέλους της παλιάς σειράς "Βαμμένα Κόκκινα μαλλιά", δηλαδή του: "Τούτος ο ντουνιάς" είναι απόσπασμα από Μανιάτικο μοιρολόι, όπως σημειώνει ο Βρεττάκος.
Το ξαναθυμίζω γιατί αισθάνομαι να ζωντανεύει τη μεγάλη μας δημοτική παράδοση.
"Ξύπνα διαμάντι και ρουμπί
κι αφρέ του μαλαμάτου
πούχω δυό λόγια να σε που
του παραπονεμάτου"
Επιτρέψτε μου παρακαλώ να μοιραστώ μαζί σας μια σκέψη μου: Το ποίημα: "Χτες τη νύχτα ξαναγύρισα στον Ταϋγετο" (σ.171) θα είχε ενδιαφέρον να παρουσιαστεί σε μια εκδήλωση - βραδιά, παράλληλα με την "Αναφορά στον Γκρέκο" του Νίκου Καζαντζάκη, λόγω της θεματικής συνάφειας ή ως "ποιητικό" μνημόσυνο στον σπουδαίο συμπατριώτη του Βρεττάκου, τον Δημήτρη Λιαντίνη. Λέμε, τώρα...
Γιώργος Χατζηαποστόλου
Ν. Βρεττάκος, Τα Ποιήματα (τόμος πρώτος), Εκδ. Τρία Φύλλα 1999, σ.σ. 202

Ένας κλόουν επιβάλλεται να δείχνει ευτυχισμένος

Ένας κλόουν επιβάλλεται να είναι ευτυχισμένος
Η συλλογή: "Οι γυναίκες με τ' αλογίσια μάτια" εκδόθηκε όταν δεν σκεφτόμουν ακόμη να γεννηθώ (1958).Δανείζομαι στίχους του ποιητή γιατί δεν μπορώ να περιγράψω καλύτερα την καθημερινή μας πραγματικότητα.
"Από τι αρρώστια, λοιπόν, πάσχει τώρα κι ο σημαιοφόρος; Και γιατί Θε μου, γιατί γελάει...! [....] Εσείς θα με καταλάβετε, λέει, φαινόσαστε μορφωμένος άνθρωπος. Θα σας έτυχε φυσικά να παρακολουθήσετε μια κηδεία - προσέξατε, αλήθεια, πως μόλις ακουστούν οι πρώτες φτυαριές χώμα πάνω στο φέρετρο- αμέσως σκορπίζουν όλοι βιαστικοί σα να θέλουν να ξεφορτωθούν πια αυτόν το νεκρό, που μια ολόκληρη μέρα τους τρόμαζε. Γιατί οι νεκροί, κύριέ μου, δεν είναι μόνο τρομεροί είναι και ανυπόφοροι. Μα είσαστε βιαστικός βλέπω, τι κρίμα, όλοι βιάζονται, γιατί βιάζονται; Πρέπει, βέβαια, κανείς να προλάβει, είναι τόσο λίγη η ζωή....
Η ζωή όμως.όσο να πεις, ήτανε πάντα όμορφη με τις ελπίδες, τα όνειρα, τις μικρότητές της. Ίσως μάλιστα και να μην είναι όμορφη παρά γι αυτές μονάχα τις μικρότητες που σε κρατάνε σ' έν' αδιάκοπο λαχάνιασμα, με το να τις διψάς και να τις απαρνιέσαι - σαν το τεντωμένο σκοινί που σε βαστάει πάνω απ' την άβυσσο της άρνησης και της παραδοχής, στη θανάσιμη, όλο κίνδυνο, ισορροπία της μετριότητας".
(Τάσος Λειβάδίτης, Ποίηση,τόμος 1, Εκδ. Κέδρος 2009, σ.σ. 280-283),
Γ.Χ.

Κείμενα αυτογνωσίας

Η αληθινή περιουσία μας, δηλαδή ότι πραγματικά μας ανήκει, είναι η γνώση του εαυτού μας.
Ακόμα κι αν κάποιος δεν έχει διαβάσει τα ευαγγέλια και τα κύρια πατερικά κείμενα, μπορεί με μια προσεκτική ανάγνωση δύο βιβλίων να καταλάβει τι είναι ορθόδοξη χριστιανική πίστη και -εφαρμοσμένη στην κοινωνία- χριστιανική συμπεριφορά.
Αναφέρομαι στα βιβλία των Ιωάννη Δαμασκηνού : "Έκδοση Ακριβής της ορθόδοξης Πίστεως" και Αγίου Νεκταρίου: "Το γνώθι σαυτόν".

http://www.imgap.gr/…/AG-Pate…/Pateres/Ekdosis%20akrivis.htm
- Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως, Το γνώθι σαυτόν (Κείμενα αυτογνωσίας), Εκδ. Άθως 2017, σ.σ. 470.
Γ.Χ. 

Το επάγγελμα της μάνας σας

Stefanos Spiliopoulos
Την σωστή απάντηση στους Μπαμπηδες αυτού του κόσμου την έχει δώσει εδώ και χρόνια ο Σαραμαγκου
"Aς ιδιωτικοποιηθούν τα πάντα, ας ιδιωτικοποιηθεί η θάλασσα και ο ουρανός, ας ιδιωτικοποιηθεί το νερό και ο αέρας, ας ιδιωτικοποιηθεί η Δικαιοσύνη και ο Νόμος, ας ιδιωτικοποιηθεί και το περαστικό σύννεφο, ας ιδιωτικοποιηθεί το όνειρο, ειδικά στην περίπτωση που γίνεται την ημέρα και με τα μάτια ανοιχτά.
Και σαν κορωνίδα όλων των ιδιωτικοποιήσεων, ιδιωτικοποιήστε τα Κράτη, παραδώστε επιτέλους την εκμετάλλευση υμών των ιδίων σε εταιρίες του ιδιωτικού τομέα με διεθνή διαγωνισμό. Διότι εκεί ακριβώς βρίσκεται η σωτηρία του κόσμου…
Και μια και μπήκατε στον κόπο, ιδιωτικοποιήστε στο φινάλε και την πουτάνα τη μάνα που σας γέννησε."

Ένα μουσείο για τα πλάσματα της θάλασσας

Πράγματα, γεγονότα και πλάσματα,
όπως θα έλεγε και ο Θεοδόσης Πελεγρίνης στις "Πέντε Εποχές της Φιλοσοφίας" μπορεί να συναντήσει ο θεατής αυτής της παρουσίασης που δεν είχε τύχει να γνωρίσω όταν πρωτο-παρουσιάστηκε στα 2013.
Η άσβεστη διάθεση για διαρκή μάθηση, η αγάπη για το νησί του, η άμεση και σταθερή χριστιανική πίστη, οι καταδυτικές δεξιότητες, το ελληνικό φιλότιμο και η λαϊκή σοφία βρίσκονται συγκεντρωμένα στο πρόσωπο αυτού του λεβέντη νησιώτη.
Ο καθαρός, ειλικρινής και πρόσχαρος -αν και πικραμένος- άνθρωπος είναι το είδος του ανθρώπου που λείπει από την ελληνική πραγματικότητα.

Τέτοιοι άνθρωποι εύχομαι να βρεθούν σε θέσεις καίριες ώστε να επηρεάζουν με κάποιους τρόπους την εφαρμοσμένη φιλοσοφία στην καθημερινή ζωή μας.
Γιώργος Χ.