Έξω και Κάτω;

 

«Grexit και υποτίμηση, η καλύτερη λύση» -

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Τάσο Τσακίρογλου

• Πώς κρίνετε την πρόταση που έκανε η Α. Μέρκελ τον Δεκέμβριο ότι, στο όνομα της διάσωσης του ευρώ, τα κράτη της ευρωζώνης θα έπρεπε να υπογράψουν ένα είδος «συμβολαίων», προκειμένου να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους;

Η ιδέα των «συμβολαίων» στην οικονομική πολιτική πάσχει από άποψη αρχών. Η οικονομική πολιτική πρέπει να αποφασίζεται από μια κοινότητα, με το Κοινοβούλιο να ψηφίζει τα έσοδα και τα έξοδα, σε μια χώρα ή σε μια ομοσπονδία χωρών. Εδώ δεν υπάρχει χώρος για σχέσεις «συμβολαιακού» χαρακτήρα. Το να επιχειρούμε να μιμηθούμε το ιδιωτικό δίκαιο σ’ ένα τέτοιο πεδίο αποτελεί μια συνταγή αποτυχίας. Σε μιαν ομοσπονδία, θα μπορούσε κάποιος να έχει κοινές καθοδηγητικές γραμμές για την οικονομική πολιτική, αλλά με αντάλλαγμα μια ισχυρή αλληλεγγύη. Η Γερμανία ή οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ομοσπονδιακά κράτη και είναι γνωστό ότι ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός είναι μακράν σημαντικότερος σε σύγκριση με τους προϋπολογισμούς των κρατιδίων.

• Και η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Ο προϋπολογισμός των Βρυξελλών , ή ο κοινός προϋπολογισμός της Ε.Ε., καλύπτει μόνο το 1,26% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το ποσοστό είναι πολύ μικρό για να θεωρηθεί «ομοσπονδιακός» προϋπολογισμός. Αυτό που απαιτείται είναι τουλάχιστον 10% έως 12% του ΑΕΠ. Βραχυπρόθεσμα, αυτό που θα χρειαζόταν είναι μια μεγάλη ταμειακή μεταφορά από τον Βορρά στον Νότο, ύψους από 300 έως 400 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Αυτό το ποσό θα έπρεπε να είναι εισφορά των Βόρειων Χωρών. Όμως, γνωρίζουμε ότι αυτό θα συνεπαγόταν ένα βάρος υπερβολικά μεγάλο ακόμα και για τη Γερμανία, δηλαδή ένα ποσοστό του ΑΕΠ της από 8% έως 12%. Κάτι τέτοιο θα τσάκιζε τη ραχοκοκαλιά της γερμανικής οικονομίας. Έτσι, δεν υπάρχει λόγος να ζητάμε από τη Γερμανία ένα τέτοιο ποσό ή να παραπονιόμαστε ότι η Γερμανία δεν θέλει να πληρώσει. Η Γερμανία δεν μπορεί να πληρώσει. Γι’ αυτό, πίσω από τις αναφορές για «συμβόλαια» βλέπουμε τη γυμνή αλήθεια: η Γερμανία απλώς προσπαθεί να επιβάλει στις άλλες χώρες τη θέλησή της. Αυτό που απέτυχε η Γερμανία να κάνει δύο φορές στον 20ό αιώνα με την κτηνώδη δύναμη, επιχειρεί να το κάνει τώρα μέσω της οικονομίας.

• Ποιο θα είναι το μέλλον της ευρωζώνης εάν συνεχίσουμε τις περικοπές στους προϋπολογισμούς και τα προγράμματα λιτότητας;

Το μέλλον της ευρωζώνης είναι οπωσδήποτε ζοφερό. Το ευρώ δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει με τη συμμετοχή τόσο διαφορετικών χωρών στη ζώνη του. Η ετερογένεια στα επίπεδα ήταν υπερβολικά μεγάλη. Οι περικοπές στους προϋπολογισμούς και η λιτότητα απλώς βυθίζουν τις χώρες σε μια μεγαλύτερη παγίδα ύφεσης. Η ανεργία συνεχίζει να αυξάνεται σε όλες τις χώρες του Νότου, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας. Αλλά πρέπει να ειπωθεί ότι ακόμα και με μια περισσότερο επιεική οικονομική πολιτική, το μέλλον της ευρωζώνης θα συνέχιζε να είναι ζοφερό. Ακόμα και εάν η Γερμανία αποφάσιζε να χαλαρώσει τον ζουρλομανδύα της λιτότητας, αυτό δεν θα θεράπευε τα βασικά μειονεκτήματα του κοινού νομίσματος, τα οποία είναι πολύ γνωστά στους οικονομολόγους όλου του κόσμου. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι είτε με έναν γρήγορο θάνατο ή με μια παρατεταμένη αγωνία.

• Πριν από μερικές μέρες, το Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής του Φράιμπουργκ διαπίστωνε ότι η Ελλάδα δεν έχει καμία πιθανότητα να αποπληρώσει τα δάνειά της και ότι η πιστοληπτική της ικανότητα μειώνεται ταχύτατα. Τι σημαίνει αυτό κατ’ εσάς;

Δεν αποτελεί έκπληξη. Έλεγα από το φθινόπωρο του 2011 ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε και δεν θα αποπλήρωνε τα δάνεια που είχε συνάψει. Είχαμε ήδη αρκετά «κουρέματα», αλλά ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Το ελληνικό χρέος εξακολουθεί να είναι μη βιώσιμο. Όσο γρηγορότερα παραδεχτούμε αυτή την αλήθεια, τόσο καλύτερα θα είναι τα πράγματα για όλους στην Ευρώπη.

• Η έξοδος από το ευρώ αποτελεί ένα ρεαλιστικό σενάριο και ποιες θα ήταν οι συνέπειες στην πραγματική οικονομία και στην κοινωνική ζωή;

Και πάλι, είπα από το 2010 ότι η έξοδος από την ευρωζώνη, με μια μεγάλη υποτίμηση, θα ήταν η καλύτερη επιλογή για την Ελλάδα. Φυσικά, αυτό θα συνεπαγόταν οικονομικά δεινά, αλλά πολύ μικρότερα απ’ αυτά που έχουν επιβληθεί τώρα στον ελληνικό λαό, και μάλιστα χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Με μια μεγάλη υποτίμηση, η ελληνική βιομηχανία και γεωργία θα βελτίωναν την ανταγωνιστικότητά τους και οι εξαγωγές τους θα αυξάνονταν σε σχέση με τις εισαγωγές. Η αύξηση του ΑΕΠ έχει υπολογιστεί ότι θα ήταν μεταξύ 20% και 30% στα πρώτα τρία χρόνια μετά την υποτίμηση.

• Και ποιες θα ήταν οι συνέπειες για την υπόλοιπη ευρωζώνη;

Όπως σας είπα, η ευρωζώνη είναι καταδικασμένη, επειδή ήταν εξαρχής εσφαλμένη. Εάν η Ελλάδα είχε εγκαταλείψει το ευρώ από το 2010 ή το 2011, αυτό θα είχε ακρωτηριάσει την ευρωζώνη. Όμως αυτό θα συνιστούσε ένα μικρότερο κακό από τη σημερινή κατάσταση. Φυσικά, ορισμένες ξένες τράπεζες θα είχαν αντιμετωπίσει δυσκολίες. Όμως τώρα αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες εξαιτίας της λιμνάζουσας οικονομίας. Ακόμα και εάν η Ελλάδα έφευγε τώρα, αυτό θα αποτελούσε ένα ισχυρό σοκ για την εύθραυστη δομή της ευρωζώνης.

• Επαρκεί ο μηχανισμός επιτήρησης των τραπεζών για να τεθούν υπό έλεγχο η «σκιώδης τραπεζική» και οι κερδοσκοπικές πρακτικές, οι οποίες έχουν προκαλέσει την παρούσα κρίση;

Η λεγόμενη «τραπεζική ένωση» έχει καταλήξει να είναι η πιο γελοία κατάσταση, όπου πολλές τράπεζες (στη Γερμανία) δεν θα τεθούν υπό αυτήν την επιτήρηση και ο απαιτούμενος προϋπολογισμός (για τη στήριξή τους) δεν θα είναι έτοιμος πριν από το 2025! Αλλά η ιστορία της «τραπεζικής ένωσης», με όλα τα παζάρια και τις διαπραγματεύσεις που δεν οδηγούν πουθενά, μάς έχει διδάξει ένα μάθημα: ότι η Γερμανία θα κάνει οτιδήποτε προκειμένου να μην αναγκαστεί να πληρώσει για άλλες χώρες. Καμία χώρα, περιλαμβανομένης της Γαλλίας, δεν είναι διατεθειμένη να εγκαταλείψει τη ρυθμιστική της εξουσία όταν αυτή αφορά το χρήμα. Είναι κρίμα που κανένας δεν φαίνεται να έχει αντιληφθεί αυτό το μάθημα.

• Έχετε δηλώσει ότι μια πραγματικά Ομοσπονδιακή Ευρώπη είναι λιγότερο πιθανή από μια επέμβαση των Αρειανών στη Γη. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Καθώς οι ευρωεκλογές πλησιάζουν, πολλοί άνθρωποι σε πολλά πολιτικά κόμματα μιλούν τώρα για την «Ομοσπονδιακή Ευρώπη» και δεσμεύονται να κάνουν ό,τι δεν έκαναν για περισσότερο από είκοσι χρόνια. Αυτό αποτελεί μια καθαρή φαντασίωση, όμοια με την άσκηση τραπεζικής σε μια εισβολή Αρειανών. Θα μπορούσαμε να δούμε αυτή τη φαντασίωση σαν ένα είδος εγωιστικής ψευδαίσθησης ή σαν ένα είδος καταραμένου ψέματος.

Αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν ποτέ και ακόμα και σήμερα δεν έχουν καμία πρόθεση να οικοδομήσουν μια «Ομοσπονδιακή Ευρώπη». Αλλά αυτό που ήταν φαντασίωση παραμένει φαντασίωση. Χώρες που πρόσφατα εντάχθηκαν στην Ε.Ε. δεν επιθυμούν να βοηθήσουν άλλους. Ο Βορράς δεν επιθυμεί να βοηθήσει τον Νότο. Η ιδέα μιας «Ομοσπονδιακής Ευρώπης» είναι νεκρή. Αποδειχτήκαμε ανίκανοι να θεσπίσουμε μηχανισμούς για μια πραγματική συνεργασία και ενσωμάτωση. [....]

Ποιος είναι

Ο Ζακ Σαπίρ είναι διευθυντής σπουδών της Ανωτάτης Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού και επικεφαλής του Κέντρου Μελετών Μεθόδων Εκβιομηχάνισης. Τα τελευταία χρόνια έχει ταχθεί υπέρ της απο-παγκοσμιοποίησης, έχει θέσει υπό αμφισβήτηση το μέλλον της ευρωζώνης και έχει καλέσει τη Γαλλία να την εγκαταλείψει. Θεωρείται ένας από τους πλέον «αιρετικούς» οικονομολόγους της Γαλλίας, αλλά και από τους βαθύτερους γνώστες της οικονομίας της Ρωσίας, όπου διδάσκει στη Σχολή Οικονομικών της Μόσχας. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις το βιβλίο του «Εργάτες και εργασιακές σχέσεις στη Ρωσία» (1990).

Η Εφημερίδα των Συντακτών  09/03/14

Μια εκτενέστερη εκδοχή αυτής της συνέντευξης μπορείτε να βρείτε στο ιστολόγιο του Σαπίρ, υπό τον τίτλοGreece at bay (Η Ελλάδα σε δύσκολη θέση), στον σύνδεσμο http://russeurope.hypotheses.org/2033.

Η εμπειρία του πολιτισμού

Η τοποθέτηση της πολιτιστικής εμπειρίας^*

Όταν πρωτόγινα φροϋδικός ήξερα τι σήμαινε. Η θάλασσα και η ακτή αντιπροσώπευαν την ατέλειωτη συνουσία ανάμεσα στον άντρα  και  τη γυναίκα, και το παιδί πρόβαλε απ’ αυτή την ένωση για να χαρεί μια σύντομη στιγμή, προτού γίνει με τη σειρά του ενήλικος και γονιός. Τότε, σαν σπουδαστής του ασυνείδητου συμβολισμού, ήξερα ότι η θάλασσα είναι  η μητέρα και πάνω στην ακτή γεννιέται το παιδί. Τα βρέφη ξεπροβάλλουν από τη θάλασσα και ξεβράζονται στην ακτή όπως ο Ιωνάς από τη φάλαινα. Έτσι, η ακροθαλασσιά ήταν τώρα το κορμί της μάνας, μετά τη γέννηση του παιδιού ^.  η μητέρα και το βιώσιμο πια βρέφος  αρχίζουν να αλληλογνωρίζονται . (σ. 169)

Έχω χρησιμοποιήσει τον όρο πολιτιστική εμπειρία σαν προέκταση της ιδέας των μεταβατικών φαινομένων και του παιχνιδιού, χωρίς να είμαι βέβαιος ότι μπορώ να ορίσω τη λέξη «κουλτούρα». Η έμφαση, πραγματικά, έχει δοθεί στην εμπειρία. Χρησιμοποιώντας τη λέξη κουλτούρα σκέφτομαι την κληρονομημένη παράδοση. (σ. 174).

Αυτές οι πολιτιστικές εμπειρίες προμηθεύουν το στοιχείο της συνέχειας στην ανθρώπινη φυλή, που ξεπερνά την ατομική  ύπαρξη. Θέτω το αξίωμα ότι οι πολιτιστικές εμπειρίες είναι άμεση συνέχεια του παιχνιδιού, … (σ. 176)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΣΗ

Εδώ  λοιπόν είναι η κύρια διατύπωσή μου. Διατείνομαι ότι:

1.     Ο χώρος που τοποθετείται η πολιτιστική εμπειρία βρίσκεται στο δυνητικό διάστημα ανάμεσα στο άτομο και το περιβάλλον (αρχικά, το αντικείμενο). Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για το παίξιμο. Η πολιτιστική εμπειρία αρχίζει με τη δημιουργική ζωή που πρωτοεκδηλώνεται στο παιχνίδι.

2.     Για κάθε άτομο, η χρήση αυτού του χώρου καθορίζεται από εμπειρίες ζωής που εμφανίζονται στα πρώιμα στάδια της ατομικής ύπαρξης.

3.     Το βρέφος έχει από την αρχή σε μέγιστο βαθμό έντονες εμπειρίες στο δυνητικό χώρο ανάμεσα στο υποκειμενικό αντικείμενο και το αντικείμενο που γίνεται αντικειμενικά αντιληπτό, ανάμεσα στις προεκτάσεις  του εγώ και τα μη εγώ αντικείμενα. […]

4.      Κάθε βρέφος έχει τη δική του καλή και κακή εμπειρία σ’ αυτόν το χώρο. Η εξάρτηση είναι  πολύ μεγάλη. Ο δυνητικός χώρος συμβαίνει να υπάρχει μόνο σε σχέση με έν αίσθημα εμπιστοσύνης από τη μεριά του βρέφους, δηλαδή, εμπιστοσύνης  που συνδέεται με τη δυνατότητα εξάρτησης από τη μητρική μορφή ή το περιβάλλον. (σ. 176) Η εμπιστοσύνη είναι η ένδειξη της δυνατότητας για εξάρτηση που έχει ενδοβληθεί.

5.     Προκειμένου να μελετήσουμε το παιχνίδι, και κατόπιν την πολιτιστική ζωή του ατόμου, πρέπει να μελετήσουμε τη μοίρα του δυνητικού χώρου, ανάμεσα σε ένα οποιοδήποτε βρέφος και στην ανθρώπινη (που, συνεπώς , πέφτει σε λάθη) μητρική μορφή που είναι βασικά προσαρμοστική χάρη στην αγάπη. Θα γίνει κατανοητό ότι, στην περίπτωση  που η περιοχή αυτή θεωρηθεί  μέρος της δομής του Εγώ, έχουμε ένα μέρος του Εγώ που δεν είναι σωματικό Εγώ.  Ένα μέρος που δεν είναι θεμελιωμένο στο πρότυπο των σωματικών λειτουργιών  αλλά στις σωματικές εμπειρίες. Αυτές οι εμπειρίες ανήκουν στη σχέση με αντικείμενα  μη οργιαστικού είδους ή σε ότι μπορούμε να αποκαλέσουμε ικανότητα του Εγώ για σχέση στο χώρο, όπου, μπορεί να πει κανείς ότι η συνέχεια παραχωρεί τη θέση της στη συνάφεια. (σ.177)

Ο Fred Plaut, ένας γιουνγκικός αναλυτής έχει γράψει μια διατριβή (1966) απ’ όπου παραθέτω:

Η ικανότητα να σχηματίζει εικόνες και να τις  χρησιμοποιεί εποικοδομητικά με το να τις μετασχηματίζει  σε καινούργια πρότυπα –αντίθετα απ’ ότι γίνεται στα όνειρα και τις φαντασιώσεις- εξαρτάται από την ικανότητα του ατόμου να εμπιστεύεται.

Η  λέξη εμπιστοσύνη  σ’ αυτή την περίπτωση δείχνει σαφή αντίληψη εκείνου που εννοώ όταν αναφέρομαι στο χτίσιμο της πεποίθησης που βασίζεται στην εμπειρία, τον καιρό της μέγιστης εξάρτησης, πριν από την απόλαυση και τη χρήση του αποχωρισμού και της ανεξαρτησίας. (σ. 179)

Έγινε ίσως κατανοητό από τα παραπάνω πόσο σημαντικό μπορεί να είναι για τον αναλυτή να αναγνωρίσει την ύπαρξη αυτού του τόπου, του μόνου τόπου  όπου το παιχνίδι μπορεί ν΄ αρχίσει, ενός τόπου που βρίσκεται το σημείο της σχέσης συνέχειας-συνάφειας, και όπου γεννιούνται τα μεταβατικά φαινόμενα.

Ελπίζω  ότι έχω αρχίσει να απαντάω στο ερώτημά μου: πού είναι τοποθετημένη η πολιτιστική εμπειρία. (σ. 181)

Πρωτότυπος τίτλος:  D.W. Winnicott: Playing and Reality (1971)

Ντ. Βίννικοτ: Το παιδί, το παιχνίδι και η πραγματικότητα. Μετάφραση: Γιάννης Κωστόπουλος, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα: 1979, σ. 168-181.

^*Δημοσιεύτηκε στο International Journal of Psychoanalysis, Vol. 48, Part 3, (1967).

Η ποιότητα του πλούτου

 

Απελευθέρωση από την κοινωνία της αφθονίας

Αισθάνομαι ευτυχισμένος βλέποντας εδώ τόσα πολλά λουλούδια και γι' αυτό θέλω να σας θυμίσω ότι τα ίδια τα λουλούδια δεν έχουν άλλη δύναμη, παρά μόνο τη δύναμη των ανδρών και των γυναικών που τα προφυλάγουν από την επίθεση και την καταστροφή.

Σαν ένας απελπισμένος φιλόσοφος που γι' αυτόν η φιλοσοφία έχει γίνει ένα με την πολιτική, φοβάμαι ότι θα κάνω σήμερα εδώ μια ομιλία μάλλον φιλοσοφική και πρέπει να ζητήσω την ανοχή σας. Απασχολούμαστε με τη διαλεκτική της απελευθέρωσης [...] όχι μόνο της διανοητικής αλλά αυτής που περιλαμβάνει το πνεύμα και το σώμα, της απελευθέρωσης ολόκληρης της ανθρώπινης ύπαρξης. Σκεφθήτε τον Πλάτωνα: η απελευθέρωση από τη ζωή μέσα στη σπηλιά. Σκεφθήτε τον Χέγγελ: η απελευθέρωση με την έννοια της προόδου και της ελευθερίας στην ιστορική κλίμακα. Σκεφτήτε τον Μαρξ. Με ποιά έννοια τώρα η διαλεκτική είναι απελευθέρωση; Είναι απελευθέρωση από το εμπόδιο ενός κακού και ψεύτικου συστήματος, είτε οργανικό είτε κοινωνικό κι αν είναι, είτε ψυχικό ή διανοητικό: απελευθέρωση με τις δυνάμεις που αναπτύσσονται μέσα σ' ένα τέτοιο σύστημα. (σ. 71) [....] Τώρα τι γίνεται σήμερα στην δική μας κατάσταση. Νομίζω ότι αντιμετωπίζουμε μια κατάσταση πρωτοφανέρωτη στην ιστορία, γιατί σήμερα πρέπει να απελευθερωθούμε από μια κοινωνία που λειτουργεί σχετικά καλά, που είναι πλούσια και δυνατή. Εδώ μιλώ για την απελευθέρωση από την κοινωνία της αφθονίας, δηλαδή την προηγμένη βιομηχανική κοινωνία. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι η ανάγκη της απελευθέρωσης όχι από μια φτωχή, όχι από μια σάπια κι ούτε στις πιο πολλές περιπτώσεις από μια τρομοκρατική κοινωνία, αλλά από μια κοινωνία που αναπτύσσει σε μεγάλη έκταση τις υλικές και τις πολιτιστικές ακόμα ανάγκες του ανθρώπου - μια κοινωνία που, ... διοχετεύει τα αγαθά σ' ένα τμήμα του πληθυσμού μεγαλύτερο από κάθε άλλη φορά. Και αυτό προϋποθέτει ότι αντιμετωπίζουμε την απελευθέρωση από μια κοινωνία όπου η απελευθέρωση είναι φαινομενικά χωρίς μαζική υποστήριξη. Ξέρουμε πολύ καλά τους μηχανισμούς της παραποίησης, της υποβολής και της καταπίεσης που είναι υπεύθυνοι γι' αυτή την έλλειψη της μαζικής υποστήριξης και για την απορρόφηση του μεγαλύτερου μέρους των δυνάμεων της αντίθεσης στο κατεστημένο κοινωνικό σύστημα (σ. 72)

[....] Μπορούμε να χαρακτηρίσουμε, με πιό ωμό τρόπο, αυτή τη διαλεκτική της απελευθέρωσης σαν ένα φαύλο κύκλο. Η μετάβαση από την εθελοντική σκλαβιά (όπως υπάρχει σε μεγάλη έκταση στην κοινωνία της αφθονίας) στην ελευθερία προϋποθέτει την κατάργηση των θεσμών και των μηχανισμών της καταπίεσης. Και η κατάργηση των θεσμών και των μηχανισμών της καταπίεσης προϋποθέτει την προηγούμενη απελευθέρωση. Όσο για τις ανάγκες νομίζω ότι πρέπει να ξεχωρίσουμε την ανάγκη της αλλαγής των συνθηκών που είναι ανυπόφορες για την ύπαρξη, από την ανάγκη της αλλαγής της κοινωνίας στο σύνολό της. Τα δύο αυτά δεν είναι ταυτόσημα και ούτε βρίσκονται υποχρεωτικά σε αρμονία. Ε ά ν  υπάρχει ανάγκη αλλαγής συνθηκών που κάνουν την ζωή ανυπόφορη, και έχει λογικές ελπίδες επιτυχίας μια τέτοια αλλαγή μέσα στην κατεστημένη κοινωνία καθώς αυτή ανέρχεται και προοδεύει, τότε πρόκειται απλά για μια ποσοτική αλλαγή. Η ποιοτική αλλαγή θα είναι η αλλαγή του ίδιου του συστήματος στό σύνολό του.

Θα ήθελα να δείξω ότι η διάκριση ανάμεσα στην ποσοτική και στην ποιοτική αλλαγή δεν είναι ταυτόσημη με τη διάκριση ανάμεσα στην μεταρρύθμιση και στην επανάσταση. (σ. 75) Η ποσοτική αλλαγή μπορεί να σκοπεύει και να οδηγεί στην επανάσταση. [...] Με άλλα λόγια το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι σε ποιό σημείο η ποσότητα μπορεί να μεταβληθεί σε ποιότητα, η ποσοτική αλλαγή στις συνθήκες και τους θεσμούς μπορεί να γίνει ποιοτική αλλαγή.(σ. 76)

[....] Νομίζω ότι αυτοί οι δύο παράγοντες είναι εσωτερικά δεμένοι και ότι αποτελούν το σύνδρομο της τελευταίας φάσης του καπιταλισμού: δηλαδή την φαινομενικά αδιάσπαστη ενότητα -αδιάσπαστη για το σύστημα- της παραγωγικότητας και της καταστροφής, της ικανοποίησης των αναγκών και της καστολής τους, της ελευθερίας μέσα από ένα σύστημα σκλαβιάς δηλαδή υποδούλωσης του ανθρώπου στον μηχανισμό και την αδιάσπαστη ενότητα της λογικής και του παραλογισμού. [...]

Τώρα η ερώτηση που πρέπει να κάνουμε είναι: γιατί χρειαζόμαστε την απελευθέρωση από μια τέτοια κοινωνία, αν είναι ικανή ... στο μακρινό μέλλον ίσως, ... να νικήσει τη φτώχεια, ... να μειώσει τον κόπο και τις ώρες της δουλειάς και να ανεβάσει το βιοτικό επίπεδο; Και αν το αντίτιμο για όλα τα αγαθά που μοιράζει, γι' αυτή την άνετη σκλαβιά, για όλες τις επιτυχίες αυτές αποσπάται από ανθρώπους που βρίσκονται μακριά από τη μητρόπολη και την αφθονία της; Και αν η ίδια η κοινωνία της αφθονίας δεν αντιλαμβάνεται τι κάνει, πως σκορπίζει τον τρόμο και την υποδούλωση, πως πολεμά την απελευθέρωση σε όλες τις γωνιές του πλανήτη; (σ. 77-78)

Ξέρουμε την παραδοσιακή αδυναμία των συναισθηματικών, ηθικών και ανθρωπιστικών επιχειρημάτων μπροστά σε μια τέτοια τεχνολογική πρόοδο μπροστά στην παράλογη λογική μιας τέτοιας δύναμης. (σ. 78)

[....] Μπορούμε να συνοψίσουμε την τραγική κατάσταση που βρισκόμαστε: Μια ριζική κοινωνική αλλαγή είναι αντικειμενικά απαραίτητη για δυό λόγους : πρώτα γιατί είναι η μοναδική ευκαιρία να διασωθεί η δυνατότητα της ανθρώπινης ελευθερίας και, ακόμα, γιατί είναι διαθέσιμα τα τεχνικά και υλικά μέσα για την πραγματοποίηση αυτής της ελευθερίας. (σ. 79)

 



 

[....] Με άλλα λόγια η απελευθέρωση φαίνεται ότι εξαρτάται από την αναγνώριση και την ενεργοποίηση μιας βαθύτερης διάστασης της ανθρώπινης ύπαρξης αυτής που είναι πιο κάτω από την παραδοσιακή υλική βάση: όχι μιας ιδεολογικής διάστασης που είναι πάνω και πέρα από την υλική βάση, αλλά μια διάσταση πιο υλική και από την ίδια την υλική βάση, μια διάσταση κάτω από την υλική βάση. Θα δείξω αμέσως τι εννοώ.

Η έμφαση στη νέα αυτή διάσταση δεν σημαίνει την αντικατάσταση της πολιτικής από την ψυχολογία, αλλά μάλλον το αντίθετο. Σημαίνει ότι τελικά πρέπει να υπολογιστεί το γεγονός ότι η κοινωνία έχει εισβάλλει στις βαθύτερες ρίζες της ανθρώπινης ύπαρξης, ακόμα και στο ασυνείδητο του ανθρώπου. (σ. 80) Π ρ έ π ε ι   να φτάσουμε στις ρίζες της κοινωνίας μέσα στα ίδια τα άτομα, που με αιτία την κοινωνική μηχανή, αναπαράγουν σταθερά την συνέχεια της καταπίεσης ακόμα και μέσα από τη μεγάλη επανάσταση.

[...] ...[τα] διαφορετικά χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας ελεύθερης, προϋποθέτουν, ... , μια ολοκληρωτική  αναθεώρηση αξιών, μια καινούργια ανθρωπολογία. Προϋποθέτουν ένα τύπο ανθρώπου που απορρίπτει τις αρχές που κυβερνούν  την συμπεριφορά των κατεστημένων κοινωνιών, ένα τύπο ανθρώπου που έχει απαλλαγεί από την επιθετικότητα και την θηριωδία που περιέχει ο οργανισμός της κατεστημένης κοινωνίας καθώς και την υποκριτική πουριτανική ηθική της, ένα τύπο ανθρώπου που βιολογικά είναι ανίκανος να κάνει πόλεμο και να προκαλέσει δυστυχίες, που έχει (αντίθετα) συνειδητοποιήσει καλά την χαρά και την ευχαρίστηση και δουλεύει συλλογικά και ατομικά για ένα κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον που μέσα του μια τέτοια ύπαρξη γίνεται δυνατή. (σ. 81).

[....] ... Αυτή η καινούργια, ανήκουστη και απρόβλεφτη παραγωγικότητα επιτρέπει την ιδέα μιας τεχνολογίας της απελευθέρωσης. [....]

Τι σημαίνει αυτό με συγκεκριμένα λόγια; Είπα ότι εδώ δεν μας ενδιαφέρει η ιδιωτική αισθαντικότητα και ευαισθησία, αλλά η [κοινωνική] αισθαντικότητα και ευαισθησία, η δημιουργική φαντασία και το παιχνίδι όταν γίνονται δυνάμεις μεταμορφωτικές. Σαν τέτοιες θα οδηγήσουν, για παράδειγμα, στον ολοκληρωτικό ανασχηματισμό των πόλεων και της εξοχής μας, την αποκατάσταση της φύσης μετά από την εξέλειψη της βίας και της καταστροφής του καπιταλιστικού εκβιομηχανισμού. Τη δημιουργία εσωτερικού και εξωτερικού χώρου για μοναξιά, ατομική αυτονομία και ηρεμία, την εξάλειψη του θόρυβου, των ακροατηρίων, της υποχρεωτικής συνύπαρξης, της μόλυνσης, της ασχήμιας. Αυτές δεν είναι απαιτήσεις ρομαντικές και υπεροπτικές - και το τονίζω όσο μπορώ περισσότερο. Σήμερα οι βιολόγοι επιμένουν ότι είναι οργανικές ανάγκες του ανθρώπινου οργανισμού και ότι η καταπίεση, η διαστροφή και η καταστροφή τους από την καπιταλιστική κοινωνία, ακρωτηριάζει στην πραγματικότητα τον ανθρώπινο οργανισμό όχι μόνο μεταφορικά, αλλά πραγματικά και κυριολεκτικά. (σ. 82-83)

[....] Δεν χρειάζεται να πούμε ότι η διάλυση του σημερινού συστήματος είναι προϋπόθεση για μια τέτοια ποιοτική αλλαγή. (σ. 84)

[....] Ένα από θα καθήκοντα της αντιπολίτευσης σήμερα είναι η ενεργοποίηση και χρησιμοποίηση της καταπιεσμένης αντίθεσης, για να μπορέσει να δράσει σαν καταλύτης αλλαγής, πράγμα που παραμένει και πρέπει να παραμένει καθήκον πολιτικό.

Η δουλειά μας είναι η εκπαίδεση πάνω σε μια καινούργια βάση. Σήμερα η εκπαίδευση είναι και θεωρητική και πρακτική, και μάλιστα πολιτική πράξη, γίνεται όλο και περισσότερο διάλογος, παρά διδασκαλία και εκμάθηση. (σ. 86)

[....] Το εκπαιδευτικό σύτημα ε ί ν α ι  πολιτικοποιημένο, δεν είμαστε εμείς που θέλουμε να το πολιτικοποιήσουμε. [...] Και πρέπει γι' αυτό να αντιμετωπίσουμε την κοινωνία σ' ολόκληρο το δικό της χώρο, στη μαζική κινητοποίηση. Πρέπει να αντιτάξουμε στην υποβολή της υποδούλωσης την υποβολή της ελευθερίας. Πρέπει ο καθένας μας να προσπαθήσει να ξυπνήσει στον εαυτό του και μετά στους άλλους την ενστικτώδη ανάγκη για μια ζωή χωρίς φόβο, αποθηρίωση και βλακεία. Και πρέπει να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε την ενστικτώδικη και συνειδητή απέχθεια για τις αξίες μιας αφθονίας που σκορπίζει επιθετικότητα και καταπίεση σε όλο τον κόσμο.

Πριν τελειώσω θα ήθελα να πω τη γνώμη μου για τους Χίππις. Μου φαίνεται ένα φαινόμενο σοβαρό. Αν συζητούσαμε για την ενστικτώδη απέχθεια απέναντι στις αξίες της κοινωνίας της αφθονίας νομίζω ότι εδώ μπορούμε να ψάξουμε και θα τη βρούμε. Αλλά νομίζω ότι οι Χίππις, καθώς και κάθε αντικομφορμιστικό κίνημα της αριστεράς, είναι διασπασμένοι. Υπάρχουν δυό τμήματα, κόμματα ή τάσεις. Το μεγαλύτερο μέρος είναι απλό μασκάρεμα και προσωπική γελοιοποίηση, και γι' αυτό, όπως υπέθεσε ο Γκεράσι, τέλεια αβλαβές στην πραγματικότητα, συμπαθητικό και γοητευτικό σε πολλές περιπτώσεις, αλλά και τίποτα άλλο πέρα από αυτό. (σ. 87)

[....] Το άλλο τμήμα ... των Χίππις ... συνενώνει κάπως την σεξουαλική, ηθική και πολιτική εξέγερση, ακολουθώντας στην πραγματικότητα μια μη επιθετική μορφή διαβίωσης: μια επιδίωξη επιθετικής μη επιθετικότητας που πετυχαίνει, τουλάχιστον θεωρητικά, την επίδειξη αξιών διαφορετικών σε ποιότητα, μια επανεκτίμηση των αξιών.

Όλη η εκπαίδευση σήμερα είναι θεραπεία: Θεραπεία με την έννοια της απελευθέρωσης του ανθρώπου με όλα τα γνωστά [μέσα] από μια κοινωνία που μέσα της αργά η γρήγορα θα μεταμορφωθεί σε κτήνος, ακόμα κι αν δεν το αντιλαμβάνεται πιά.

[....] Μπορούμε να προετοιμαστούμε γι' αυτό σαν καθηγητές, σαν σπουδαστές. Λέω ξανά ότι ο ρόλος μας είναι περιορισμένος, δεν είμαστε μαζικό κίνημα και δεν πιστεύω ότι στο κοντινό μέλλον θα δούμε ένα τέτοιο κίνημα. (σ. 88)

[....] Δεν πρέπει για κανένα λόγο να υποκύψουμε σε όποιες ψευδαισθήσεις. Αλλά θα ήταν ακόμα χειρότερο να υποκύψουμε στην πολύ εξαπλωμένη ηττοπάθεια που βλέπουμε γύρω. Σήμερα ο προπαρασκευαστικός ρόλος είναι απαραίτητος. Πιστεύω ότι δεν είμαι πολύ αισιόδοξος, ... , όταν λέω ότι μπορούμε πια να δούμε τα σημάδια όχι μόνο του ότι α υ τ ο ί  άρχισαν να φοβούνται και να ανησυχούν, αλλά τις πολύ πιο συγκεκριμένες αδυναμίες του συστήματος. Ας συνεχίσουμε λοιπόν όπως μπορούμε ....

 

Μαρκούζε Χ. Η απελευθέρωση από την κοινωνία της αφθονίας στο: Γκεράσι Τ., Μαρκούζε Χ., Σουήζυ Π., Γκολντμάν Λ., Καρμάικλ Σ. Η διαλεκτική της απελευθέρωσης, Εκδόσεις Στοχαστής, Αθήνα: 1972, σ. 71-89.









Ένα κανονικό ανθρωπάκι

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα τιποτένιο ανθρωπάκι. Είχε μια τιποτένια μύτη, ένα τιποτένιο στόμα και φορούσε τιποτένια παπούτσια. Κίνησε να ταξιδέψει σ’ έναν τιποτένιο δρόμο που δεν οδηγούσε πουθενά. Συνάντησε έναν τιποτένιο ποντικό και τον ρώτησε:

-          Δε φοβάσαι τη γάτα;

-     Όχι, καθόλου, απάντησε ο τιποτένιος ποντικός, σε τούτη την τιποτένια χώρα υπάρχουν μόνο τιποτένιες γάτες, με τιποτένια μουστάκια και τιποτένια νύχια. Εξάλλου, εγώ σέβομαι το τυρί. Τρώω μονάχα τις τρύπες του. Δε λένε και τίποτα, αλλά είναι γλυκιές.

-          Γυρίζει το κεφάλι μου, είπε το τιποτένιο ανθρωπάκι.

-          Είναι ένα κεφάλι τιποτένιο ΄  και στον τοίχο να το χτυπήσεις δε θα πονέσει.

Το τιποτένιο ανθρωπάκι, θέλοντας να δοκιμάσει, έψαξε να βρει έναν τοίχο για να χτυπήσει το κεφάλι του, όμως ήταν ένας τιποτένιος τοίχος και, μια και είχε πάρει πολλή φόρα, βρέθηκε πεσμένος στην απέναντι πλευρά. Και εκεί επίσης δεν υπήρχε τίποτα απολύτως.

Το τιποτένιο ανθρωπάκι ήταν τόσο κουρασμένο απ’ όλο εκείνο το τίποτα, που αποκοιμήθηκε. Και ενώ κοιμόταν, ονειρεύτηκε πως ήταν ένα τιποτένιο ανθρωπάκι και πως πήγαινε σ’ έναν τιποτένιο δρόμο και συναντούσε έναν τιποτένιο ποντικό που έτρωγε κι αυτός τις τρύπες του τυριού και ο τιποτένιος ποντικός είχε δίκιο: είχαν πραγματικά γεύση τιποτένια.

 

Τζιάννι Ροντάρι,  Παραμύθια από το τηλέφωνο, (Απόδοση: Άννα Παπασταύρου), Αθήνα: Μεταίχμιο 2003, σ. 162

Ενήλικη αφέλεια

 

Ο καιρός που άρχισα να διαβάζω τακτικά παιδική λογοτεχνία δεν είναι πολύς. Μετέφερα για χρόνια πολλά το παιδί μέσα μου και δε μου έλειπε η παιδικότητα; Θεωρούσα αυτή τη μορφή λογοτεχνίας εύκολη στην κατανόηση, εύπεπτη και επομένως κατώτερη από αυτή που απευθύνεται σε μεγάλους; Όσο και να ψάχνω, δε βρίσκω βάσιμες δικαιολογίες και δεν χρειάζεται, γιατί τώρα πια έχω εκτεθεί ^. δεν ήταν η πρώτη φορά και δεν θα είναι, ασφαλώς, ούτε και η τελευταία. Τώρα που διαβάζω διαπίστωσα πως είναι μια "ακέραια" λογοτεχνία γεμάτη σύμβολα και καθαρότητα εκφραστικών τρόπων και σκοπών που διαλύει τη μοναξιά και συντροφεύει με χάρη και γενναιοδωρία την ψυχική αδυναμία των ενηλίκων να κατανοήσουν τα "απλά". 

Η χώρα του «ξε» ή Αντιγράφοντας τον Τζιάννι Ροντάρι

(αλλάζουν μόνο τα ονόματα, η χώρα και τα πράγματα)

Ο Ηλίας ο Χασομέρης ήταν σπουδαίος ταξιδευτής. Σε κάποιο από τα πολλά ταξίδια του, έτυχε να βρεθεί στη χώρα του «ξε».

- Μα τι σόι χώρα είναι αυτή η Ελλάδα; ρώτησε έναν ντόπιο, που δροσιζόταν κάτω από ένα δέντρο, καθώς ήταν κατακαλόκαιρο κι ο ήλιος έκαιγε.

Ο ντόπιος αντί γι’ απάντηση έβγαλε από την τσέπη του ένα ξυραφάκι και το έδειξε στο μικρό Ηλία, ανοίγοντας διάπλατα την παλάμη του χεριού του.

- Το βλέπετε αυτό;

- Είναι ένα ξυράφι ' όχι για ξύρισμα ' για μολύβια. 

- Λάθος. Είναι ένα «ξεξυράφι», δηλαδή ένα ξυράφι με το «ξε» μπροστά. Χρησιμεύει στο  να ξαναφυτρώνουν τα γένια και να μην χρειάζεται οι άντρες να αγοράσουν άλλο ξυραφάκι. Κάνει τα μολύβια να ξαναμακραίνουν, όταν έχουν ξυστεί πολύ, και είναι πολύ χρήσιμο στα σχολεία. Τα φτωχά παιδιά δε θα χρειαστεί να ξαναγοράσουν  δεύτερο μολύβι.

- Υπέροχο, είπε ο Ηλίας. Και μετά;

- Μετά έχουμε την «ξεκρεμάστρα».

- Την κρεμάστρα, θέλετε να πείτε.

- Η κρεμάστρα χρησιμεύει σε πολύ λίγα πράγματα, αν δεν έχετε παλτό να κρεμάσετε πάνω της. Με την «ξεκρεμάστρα» μας, όμως, όλα είναι εντελώς διαφορετικά. Μ΄ αυτή δε χρειάζεται να κρεμάς τίποτα, γιατί ό,τι χρειάζεται είναι ήδη κρεμασμένο. Αν θέλετε παλτό, πάτε και το ξεκρεμάτε. Όποιος έχει ανάγκη από σακάκι, δε χρειάζεται να πάει να το αγοράσει: περνάει από την ξεκρεμάστρα και το ξεκρεμάει. Έχουμε ξεκρεμάστρα για τα καλοκαιρινά και για τα χειμωνιάτικα, για αντρικά, για γυναικεία και για παιδικά ρούχα. Έτσι φοράμε λίγα ρούχα και κάνουμε οικονομία.

- Τέλεια. Κι έπειτα;

- Έπειτα έχουμε την «ξεφωτογραφική» μηχανή, που αντί να βγάζει φωτογραφίες, βγάζει γελοιογραφίες, κι έτσι γελάμε πολύ.

- Έχουμε την «ξετηλεόραση» που λέει μόνο αλήθειες και όταν ακουστεί ένα ψέμα ανάβει ένα κόκκινο φωτάκι που προειδοποιεί τους θεατές ώστε να καταλάβουν αμέσως πως δεν πρέπει να το πιστέψουν. Αμέσως μετά ακούγεται η αλήθεια.

Έχουμε τον «ξεϋπολογιστή» που μας διώχνει από κοντά του, καθώς, όποτε κάθεται κάποιος μπροστά στην οθόνη για πολλή ώρα, ανάβει ένα τόσο δυνατό φως που θαμπώνει τα μάτια. Ο «ξεϋπολογιστής» μας βοηθάει να επικοινωνήσουμε γρήγορα μεταξύ μας και να αποφασίσουμε σε ποιο σπίτι, ποιο σχολείο, ποια πλατεία θα συναντηθούμε με τους φίλους μας.

Κι έχουμε βέβαια και το «ξεκανόνι».

- Οοουου, φοβάμαι.

- Μη φοβάστε καθόλου. Το ξεκανόνι είναι το αντίθετο του κανονιού και χρησιμεύει στο να ξεκάνει τον πόλεμο.

- Και πώς λειτουργεί;

- Πανεύκολο. Μπορεί κι ένα παιδάκι να το χειριστεί. Αν γίνει πόλεμος σφυρίζουμε με την «ξεσάλπιγγα», ρίχνουμε μια βολή με το «ξεκανόνι» κι αμέσως ο πόλεμος σταματάει.

- Είναι θαυμάσια αυτή η χώρα του «ξε».

- Ναι, αλλά ξεχνάω πως τη λένε γιατί, επειδή είναι μικρή χώρα, όλη την ώρα αλλάζει ονόματα για να αρέσει στους ξένους: Ιωνία, Κάτω Ιταλία, Μικρά Ασία, Γραικία^.  Το τελευταίο που άκουσα ήταν «Ελλάδα».

- Όχι, «Ξε-Ελλάδα;»

- Έχεις δίκιο, «Ξε-Ελλάδα».

- Ξέρω, Ελλάδα!

(Διασκευή: Γιώργος Δημητρίου)

 

Τζιάννι Ροντάρι  Παραμύθια από το τηλέφωνο. (Απόδοση: Άννα Παπασταύρου) Μεταίχμιο, Αθήνα 2003 (σελ. 29-30).

 

 



Αυτός είναι ο δικός μου βράχος!

Ο Αντώνης απ’ τους Αμπελοκήπους , [....] είχε έρθει στο Μαουτχάουζεν τον Απρίλιο του σαράντα τέσσερα. [...] τον φέρανε νύχτα, τον χώσανε και στην απομόνωση απ’ την πρώτη νύχτα, κ’ έτσι πέρασε άφαντος. [...] Τους τιμωρημένους τους είχαν σε ξεχωριστή παράγκα και δεν ήταν εύκολο να τους πλησιάσεις. Οι πιο πολλοί απ’ αυτούς ήταν προορισμένοι για να ξεκάμουν με ξεθεωτική δουλειά στο λατομείο. Μπορεί το χαρτί τους νά ’γραφε πως τιμωρούνται με ένα ή δύο μήνες «σκληρής εργασίας». Αλλά σ’ αυτού του είδους τη «σκληρή εργασία» λίγοι ήταν εκείνοι που αντέξανε πάνω από δυό εβδομάδες.

[....] Ξέραμε καλά τι ήταν η «σκληρή εργασία». Κατέβαιναν τρέχοντας τα 225 σκαλιά του λατομείου, έφταναν τρέχοντας 200 μέτρα πιο πέρα, τους φόρτωναν ένα αγκωνάρι στη ράχη, γύριζαν τρέχοντας στη σκάλα, ανέβαιναν τα 225 σκαλιά και, τρέχοντας πάλι, πήγαιναν μισό χιλιόμετρο μακριά. Αυτό γινόταν δώδεκα ώρες κάθε μέρα. Πλήγωναν οι ώμοι, τα πόδια, τα σωθικά.

[...] Ο τιμωρημένος γύρισε και το πρώτο βράδυ και το δεύτερο κι άλλα πολλά βράδυα. [....] Περάσανε μέρες. Ένα βράδυ στο στρατόπεδο απ’ άκρη σ’ άκρη μιλούσαν για τον Έλληνα που δούλευε στο συνεργείο των τιμωρημένων. Τα νέα τά ’φεραν αυτοί που δούλευαν στο λατομείο κ’ είδαν από κοντά τι έγινε.

[....] Εμείς μάθαμε «τι έγινε» από τους Σέρβους μιναδόρους που μέναμε μαζί στην ίδια παράγκα. Ήταν μετά από το μεσημεριανό φαΐ. Ο Ές - Ές επικεφαλής του συνεργείου των τιμωρημένων είχε ως εκείνη την ώρα ξεκάμει δεκαεφτά Εβραίους και Ρώσους αιχμαλώτους πολέμου.

Μόλις κάποιος παραπατούσε, έβαζε τους άλλους να τον σύρουνε στα συρματοπλέγματα του φράχτη. Εκεί ο Ές - Ές τον έχωνε ανάμεσα στο φράχτη και τον πυροβολούσε. Ύστερα έγραφε σε ένα μπλόκ : «Ο υπ’ αριθ. 137.556 κρατούμενος αποπειραθείς να δραπετεύσει εξετελέσθη επί τόπου». Αυτή τη σημείωση την κρατούσε για τη βραδυνή αναφορά. Έγραφε όμως, άλλη μια και την καρφίτσωνε πάνω στον σκοτωμένο : «Μόνο η πειθαρχία οδηγεί στην ελευθερία».

Σ’ ένα ανέβασμα της σκάλας, ένας Εβραίος παραπατά. Ο Αντώνης του ’καμε νόημα να πλησιάσει. Ο Εβραίος πλησίασε κι ο Αντώνης κράτησε το δικό του αγκωνάρι με το δεξιό και με τ’ αριστερό ανασήκωσε τ’ αγκωνάρι του Εβραίου. Όμως αυτό έγινε κοντά στη μέση της σκάλας. Έμενε ακόμα πολύ ανέβασμα. Ο Ές - Ές τους είδε και τους χώρισε. Διάταξε τον Εβραίο να τρέξει. Αυτός ανέβηκε λίγα σκαλοπάτια, ύστερα άφησε την πέτρα να πέσει και γονάτισε στο σκαλί. Ο Ές - Ές πλησίασε και του είπε ν’ ανοίξει το στόμα. Ο Ές - Ές έβγαλε το περίστροφο, το ’χωσε στο στόμα του Εβραίου και πυροβόλησε.

Ύστερα γύρισε προς τον Αντώνη και στύλωσε τα μάτια πάνω του. Ο Αντώνης τον κοίταξε άφοβα, έπειτα πλησίασε στο νεκρό, φορτώθηκε και το δεύτερο αγκωνάρι και συνέχισε να ανεβαίνει τη σκάλα. Ο Ές - Ές πάγωσε. Δεν είπε τίποτα, δεν έκαμε τίποτα. Όταν όμως ξαναγύρισαν στο λατομείο, για να ξαναφορτωθούν αγκωνάρια, ο Ές - Ές φώναξε τον Αντώνη να πάει κοντά. Άρχισε να βολταρίζει σαν μανιακός ανάμεσα στις πέτρες και να ψάχνει. Βρήκε ένα αγκωνάρι διπλό απ’ τ’ άλλα, το ’δειξε στον Αντώνη και είπε : «Αυτό είναι δικό σου». Ο Αντώνης κοίταξε τ’ αγκωνάρι, ύστερα τον Ές - Ές, ύστερα τα σκόρπια αγκωνάρια γύρω - γύρω. [...] Αυτός ο Έλληνας πήγαινε φιρί - φιρί ... Ο Ές - Ές είχε κιόλας βγάλει το περίστροφό του από τη θήκη, το ’τριβε νευρικά στο πανταλόνι του κ’ ετοιμαζόταν. Ο Αντώνης σταμάτησε μπροστά σ’ ένα αγκωνάρι, ακόμα μεγαλύτερο από εκείνο που του διάλεξε ο Ές - Ές.

- Αυτό είναι το δικό μου, είπε. Και το φορτώθηκε. Σ’ όλους τους δρόμους που κάνανε ως το βράδυ, σ’ όλα τα κουβαλήματα ώσπου σήμανε η ώρα για μέσα, ο Αντώνης διάλεγε και φορτωνόταν τα πιο βαριά αγκωνάρια.

Ο Αντώνης δεν πολυμιλούσε γι’ αυτή την ιστορία, βαριότανε. Κι όταν κανείς ερχότανε να τον δει και να του πιάσει κουβέντα, ... έλεγε : «Άει παράτα μας τώρα ... Τι το κάναμε δω θέατρο;»

Του λέγαμε : «Μα πώς, ρε Αντώνη; ... Δεν φοβήθηκες μη σε σκοτώσει;»
- Άαα, τον πούστη, απαντούσε, που νόμιζε πως θα κάτσω να με καβαλλήσει.

[...] Ο Αντώνης τότε μας εξηγούσε πως «από κείνη τη στιγμή ο Ές - Ές κάτι έπαθε, χάλασε το μηχανάκι του. Τό ’χω παρατηρήσει αυτό ... Άμα χαλάσει το μηχανάκι τους κλάψ’ τους».

- Ποιο μηχανάκι; ..

- Όλοι αυτοί έχουν ένα μηχανάκι μέσα στο κεφάλι που τους το βάζουν στη σχολή των Ές - Ές. Τους ανοίγουν το κρανίο και τους βάζουν μέσα το μηχανάκι πού ’χει εφεύρει ο Χίτλερ.

- Και τι δουλειά κάνει αυτό το μηχανάκι; ξαναρωτούσαμε.

- Τους κάνει ανάποδους, συνέχιζε ο Αντώνης. Άς πούμε, το κανονικό είναι να χαίρεσαι άμα ο άλλος είναι πονόψυχος ή άμα ο άλλος δε φοβάται. Είδατε όμως ποτέ σας κανέναν Ές - Ές να μη σκυλιάσει άμα δει έναν κρατούμενο να βοηθά τον άλλον; Αν τύχει πια και κανείς να δείξει πως δεν τους φοβάται, ούτε ψύλλος στον κόρφο του! Να τι κάνει το μηχανάκι! ... Τους βγάζει από το κανονικό!

- Ναι, βρε Αντώνη, λέγαμε, αλλά εσένα πώς σου τη χάρισε;
- Αφού σας είπα, χάλασε το μηχανάκι, κι άμα χαλάσει, κλάψ’ τους.

Ο Αντώνης τά ’λεγε πολύ σοβαρά όλ’ αυτά, παρ’ όλο που αστειευόταν ή που νόμιζε πως μας «δουλεύει» πως τα πιστεύουμε. Αλλά όπως και νά ’χει το πράγμα, δούλεμα ή αστείο, έλεγε την αλήθεια με το δικό του τρόπο.

Ιάκωβος Καμπανέλλης, Μαουτχάουζεν Αθήνα, Θεμέλιο 1965, σ.σ. 95-101.

Με λίγη σοφία και πίστη, πορευόμαστε ....

Το όνομα κάθε ανθρώπου διαισθάνομαι πως μεταφέρει ένα ειδικό συναισθηματικό και πνευματικό φορτίο και μπορεί πολλές φορές να λειτουργήσει ως προσωπική ή κοινωνική δέσμευση συμπεριφοράς, όταν ακολουθεί στοιχειώδεις ηθικούς κανόνες. Αντιλαμβάνομαι το όνομα ως μια αποτύπωση της Θείας Χάρης πάνω στο πρόσωπο αλλά και στην κινητική κατάσταση κάθε ανθρώπου. Έτσι εξηγείται το χάρισμα του γέροντα Παϊσιου να αναγνωρίζει και να καλεί με τα ονόματά τους όσους αγνώστους τον επισκέπτονταν για πρώτη φορά στο  Άγιο Όρος, τον καιρό που ζούσε εκεί. 
Οι Σοφίες που γνώρισα έως σήμερα στη ζωή μου δικαιολογούσαν με έναν τρόπο το όνομά τους, οι Ελπίδες επίσης, ενώ οι Αγάπες απολάμβαναν την τύχη τους, επειδή νόμιζαν πως είχαν μια δεδομένη κληρονομιά θηλυκότητας, ενώ στην πράξη συνέχεαν το όνομά τους με τον Έρωτα. Μέχρι σήμερα δεν έχω γνωρίσει καμία Πίστη, όμως έχω πίστη στο Θεό. Καταλαβαίνω ότι δεν χρειάζεται να γενικεύσω την έννοιά Του σε "Ανώτερη Δύναμη" για να Τον δεχθώ, επειδή η αθεϊα είναι της μόδας και μπορεί να κινδυνεύσω να θεωρηθώ "out".

Έχω μια συμπάθεια, την ίδια στιγμή, για τις ημέρες που γιορτάζουν περισσότεροι ή περισσότερες από ένας ή μία άγιοι ή άγιες. Θεωρώ πως, με κάποιο τρόπο, είναι μια δικαίωση του ομαδικού χαρακτήρα της πίστης που ξεκινάει ως ατομική υπόθεση υπερφυσικής επικοινωνίας ανθρώπινου-Θείου και τείνει να γίνει οικουμενική καθημερινή πρακτική. Παρακάμπτουμε τη διάθεση ηθικοπλαστικής επίδρασης του αφηγητή και προσεγγίζουμε το περιεχόμενο αυτής της αληθινής ιστορίας που τόσο πολύ μοιάζει με παραμύθι. Κατά τη γνώμη μου και σύμφωνα με την αντίληψη πολλών άλλων, θρησκεία δεν είναι ο κλήρος -εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων- ο εμπλεκόμενος είτε με την πολιτική είτε με την κοινωνική εξουσία ' είναι ο μισότρελλος από την ερημιά και την απομόνωση ερημίτης που επισκέπτεται σπάνια την Αθήνα ή τις μεγάλες πόλεις και κινείται γρήγορα ανάμεσα στον κόσμο χωρίς να πολυκοιτάζει γύρω του ' ξέρει πως λειτουργεί η κοινωνία ' δεν χρειάζεται να διαβάσει τις στατιστικές μετρήσεις της κοινής γνώμης και έχει χρόνια τώρα αποκλείσει την περίπτωση του στατιστικού λάθους.
Τα παραμύθια όπως και οι αληθινές ιστορίες δε μας δεσμεύουν ' μας συντροφεύουν.

Χρόνια πολλά Σοφία, χρόνια πολλά Πίστη, χρόνια πολλά Ελπίδα, χρόνια πολλά Αγάπη!

Γιώργος Δημητρίου Χ.

Άνθρωποι που αγαπάμε : Κάρολος Κουν, Γιώργος Σεβαστίκογλου, Άλκη Ζέη

 

 

Δυό πολύ γνωστοί καλλιτέχνες και άνθρωποι που δεν παρουσιάζονται στην παραπάνω εκπομπή αλλά είχαν συνδέσει, με ένα ιδιαίτερο τρόπο ο καθένας, τη ζωή τους με αυτή του Καρόλου Κουν ήσαν ο Γιώργος Σεβαστίκογλου και η Άλκη Ζέη. Παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Άλκης Ζέη "Σπανιόλικα παπούτσια και άλλες ιστορίες" Καστανιώτης (2010), σελ. 69-71, όπου περιγράφει με μια μοναδική απλότητα την πρώτη γνωριμία της με τον Κουν :

"Δεν είχε περάσει πολύς καιρός που είχα γνωρίσει τον Γιώργο όταν αποφάσισε να με παρουσιάσει στον Κουν". Μετά από πολλές αναβολές, λόγω της πολυπραγμοσύνης τόσο του Σεβαστίκογλου όσο και του Κουν, κάποια στιγμή ήρθε η ώρα να γνωρίσει τον Κουν. "Δεν ήταν μακριά τα σπίτια μας, γιατί κι ο Γιώργος κι εγώ μέναμε στην πλατεία Αμερικής. Κάπου στην Αγίας Ζώνης βρισκότανε το σπίτι του Κουν. Το "σπίτι" του! Μια μεγάλη σαραβαλιασμένη ξύλινη πόρτα έβγαζε σε μιαν αυλή. Γύρω-γύρω δωμάτια, άλλα με ορθάνοιχτες τις πόρτες κι άλλα με κλειστές. Μια μισόκλειστη ήτανε του Κάρολου. Ο Γιώργος όμως τη χτύπησε δυνατά με το χέρι, ακούσαμε ένα "έλα" και μπήκαμε μέσα. Σχεδόν όλο το δωμάτιο το έπιανε ένα μεγάλο διπλό σιδερένιο κρεβάτι με μπρούτζινα πόμολα. Στο κρεβάτι μισοξαπλωμένος, σκεπασμένος με μια στρατιωτική κουβέρτα, ο Κάρολος. Τον κοίταξα με δέος. Ήτανε σκυμμένος πάνω σε κάτι χαρτιά και γύρω του άλλα πάνω στην κουβέρτα κι άλλα πεταμένα στο πάτωμα. Είχε βυθιστεί στο διάβασμα τόσο που έλεγα πως το τσιγάρο που κρατούσε θα του έκαιγε τα δάχτυλα. Μια στιγμή ανασήκωσε το κεφάλι, κοίταξε το Γιώργο -εγώ είχα εξαφανιστεί πίσω του- και είπε με την παράξενη φωνή του που άκουγα για πρώτη φορά :

- Έφερες τον Ταϊρωφ;

- Όχι, Κάρολε, μόλις τέλειωσα τον Στανισλάφσκι, ξέρεις τι όγκος είναι.

- Μα κι ο Ταϊρωφ επείγει '  πρέπει να τον μάθουν τα παιδιά. Πώς θα προχωρήσουν οι πρόβες.

- Κάρολε, να σου γνωρίσω την Άλκη.

Ούτε που με κοίταξε, μόνο είπε αυστηρά στον Γιώργο:

- Γιώργο, δεν έχεις καιρό για τέτοια χασομέρια, πρέπει να τελειώσεις τον Ταϊρωφ.

Ο Γιώργος, που τον ήξερε καλά, χαμογέλασε, εμένα όμως η καρδιά μου είχε βουλιάξει στις πατούσες μου.

Τη μοναδική καρέκλα που υπήρχε στο δωμάτιο την έσυρε ο Γιώργος κοντά στο κρεβάτι κι αρχίσανε μια ατέλειωτη συζήτηση για το θέατρο. Εμένα μου είπε και κάθισα απάνω σ' ένα μπαούλο, τόσο ψηλό που τα πόδια μου κρέμονταν. Πολύ θα ήθελα να μπορούσα να χωθώ μέσα.

Με μεγάλη ανακούφιση είδα ύστερα από πολλή ώρα τον Γιώργο να σηκώνεται για να φύγουμε. Ο Κουν που είχε ξαναπέσει στα χαρτιά του ούτε πρόσεξε πως τον χαιρέτησα. Όταν ήμασταν σχεδόν έξω από την πόρτα, σήκωσε το κεφάλι του και φώναξε:

- Γιώργο, τον Ταϊρωφ.

Βγήκαμε στο δρόμο. Είχε σουρουπώσει. Κατοχή, λιγοστός κόσμος στο δρόμο, που και που κανένας Γερμανός και καμιά σκελετωμένη γάτα".

Από εκείνη την εποχή -εκτός από την αφοσίωση του Κουν στο μεγάλο έργο του- κρατάμε ως συμβολικές έννοιες την Κατοχή, τους Γερμανούς και τις σκελετωμένες γάτες.

 

Γιώργος Δημητρίου Χ.



Παραμύθι με ονοματεπώνυμα

Πέρασαν από μια μικρή χώρα, με δρόμους στραβούς και βρώμικους και σπίτια μισορημαγμένα. Πάνω από μια πόρτα παρατήρησαν κάτι μαύρα γράμματα. Μα δεν ήξεραν να τα διαβάσουν.

- Ας χτυπήσομε να ρωτήσομε τι είναι δω, είπε το Βασιλόπουλο.
Χτύπησαν την πόρτα και τους άνοιξε ένας άνθρωπος χλωμός και αδύνατος, που βαστούσε ένα βιβλίο στο χέρι. 
- Τι θέλετε, παιδιά μου; ρώτησε με καλοσύνη.
- Θέλομε να μάθομε τι είναι τούτο το σπίτι, απολογήθηκε το Βασιλόπουλο.
- Τούτο το σπίτι; Μα το γράφει απ' έξω, παιδιά μου! είπε με απορία ο άνθρωπος δείχνοντας τα μαύρα γράμματα πάνω από την πόρτα.
- Δεν ξέρομε να διαβάσομε, είπε ντροπιασμένα η Ειρηνούλα.
- Α...; έκανε ο άνθρωπος. Ωστόσο, σε όλο το βασίλειο είναι τα ίδια χάλια, και κανένας νέος δεν ξέρει πια να διαβάσει.
Και τους εξήγησε πως απ' έξω έγραφε:
- «Σχολείο του Κράτους»
- Σχολείο! αναφώνησε με χαρά το Βασιλόπουλο. Ποτέ μου δεν είδα σχολείο, και ήθελα τόσο να ξέρω πώς είναι! Μα πού είναι τα παιδιά;
Ο άνθρωπος έξυσε το αυτί του, κοντοστάθηκε, και στο τέλος είπε:

- Λείπουν αυτή την ώρα.
- Και τι ώρα θα γυρίσουν για το μάθημα; Θα ήθελα να τα δω, είπε το Βασιλόπουλο 

- Μα... δεν κάνουν μάθημα... αποκρίθηκε διστακτικά ο άνθρωπος. 

Και βλέποντας την απορία στα μάτια του αγοριού:

- Ε, ναι! δεν τους κάνω μάθημα! ξέσπασε και του είπε με πίκρα. Σα να είναι κι εύκολο να κάνει κανείς εκείνο που πρέπει σε τούτο τον τόπο! Μ' έβαλε το Κράτος δάσκαλο, και μου παραδίνει τα παιδιά του να τους μάθω γράμματα. Μα ξεχνά να με πληρώσει, ξεχνά πως έχω ανάγκες κι εγώ, πως πρέπει και
να φάγω και να ντυθώ! Έρχονται τα παιδιά, μα δεν τους κάνω μάθημα. Τα βάζω στο περιβόλι να σκάβουν, για να βγάλω το ψωμί μου, και τα στέλνω στο δάσος να μου μαζέψουν πότε φράουλες, πότε κούμαρα ή άλλα φρούτα της εποχής. Είμαι άνθρωπος κι εγώ! Κι εγώ πρέπει να ζήσω! 

Τα έλεγε αυτά ο δάσκαλος με παράπονο, και βούρκωναν τα μάτια του. 

Το Βασιλόπουλο τον κοίταζε συλλογισμένο. Το πρόσωπο του ήταν σοβαρό.

- Και ποιος σε υποχρεώνει να μείνεις δάσκαλος; ρώτησε: 

- Αμ' αλλιώς θα πεθάνω από το κρύο. Εδώ τουλάχιστον έχω σπίτι! 

- Το σπίτι λοιπόν το δέχεσαι, είπε το Βασιλόπουλο με αναμμένα μάτια, μα το χρέος σου δεν το κάνεις!

Ο δάσκαλος χαμογέλασε.

- Σα να είναι κι εύκολο! είπε σιγανά. Είσαι παιδί! Δεν ξέρεις τι θα πει ζωή, και το νομίζεις απλό κι εύκολο να κάνεις το χρέος σου, όταν είναι να δουλεύεις χωρίς απολαβή, για ξένο όφελος! Μα για να κάνεις το καθήκον σου, παιδί μου, χρειάζεται κάποτε ηρωική αυτοθυσία. Και όλοι δεν είναι ήρωες στον κόσμο.

Πηνελόπη Δέλτα, Παραμύθι χωρίς όνομα, Αθήνα, Βιβλιοπωλείο της Εστίας 1982, σελ. 41-43.

Παπα - Γιώργης Πυρουνάκης : Ντρέπομαι!

 

Η σχέση μου με τον χρόνο ήταν πάντα φιλική και ποτέ δεν εξελίχθηκε σε σχέση αφέντη-δούλου ή προϊσταμένου-υφισταμένου. Θυμάμαι τις γιορτές των φίλων, τις επετείους, αλλά δεν τις γιορτάζω ' θεωρώ πως έχω εκπληρώσει το χρέος μου προς όλους, αφού τις θυμήθηκα! Όταν σηκώνομαι από τον καναπέ μου απότομα -πράγμα σπάνιο- πιστεύω πως έχω αρχίσει να επαναστατώ, αλλά αυτό δεν διαρκεί πολύ ' μόνο μέχρι να κουραστώ να στέκομαι όρθιος!

     Σήμερα (21-5-2013) συμπληρώνεται ένας μήνας από την τελευταία επέτειο (21-4-2013) της δικτατορίας του 1967. Έτσι, με κάποιο τρόπο, καταφέρνω να είμαι σύγχρονος με την επέτειο! Είναι μια επέτειος που θα ξαναθυμηθούμε σε 11 μήνες ^. έχουμε χρόνο μέχρι τότε! Έχουμε; Μετά από τόσα χρόνια, δεν είμαι καθόλου βέβαιος πως η περίφημη «ειρηνική μετάβαση» από τη Δικτατορία στη Δημοκρατία του 1974-1975 έγινε για το καλό του ελληνικού λαού και ακόμα περισσότερο πως η θλιβερή παρένθεση της Χούντας δεν κατάφερε να διακόψει την έτσι κι αλλιώς παραπαίουσα από «δημοκρατικές παραβάσεις», Ελληνική Δημοκρατία. Φαίνεται ότι τελικά, το αδίκημα της κατάλυσης της Δημοκρατίας μάλλον ήταν «συνεχές» και όχι «στιγμιαίο!».

     Πολύ φοβάμαι, όμως, πως είμαι ιδιαίτερα επίκαιρος, καθώς παρατηρώ πως τα παιδιά των χουντικών και των βασιλοφρόνων -των δηλωμένων εννοώ- βρίσκονται στο ελληνικό κοινοβούλιο, εκλεγμένα ‘με όλας τας τιμάς’ από τη μερίδα του ελληνικού λαού που απογοητεύθηκε από τους βουλευτές και τους πολιτικούς προστάτες του.

     Το «εξαπατημένο» ελληνικό κοινό που «έφαγε μαζί με άλλους»  και «υπήρχαν λεφτά στις τσέπες του» εξυπηρετώντας μόνο την ηθική του ατομικού του συμφέροντος, περίμενε μάταια διορισμό στο δημόσιο, μίζες ή τραπεζικές διευκολύνσεις όλων των ειδών, από πολιτικούς που «δεν κράτησαν το λόγο τους!». Με άλλα λόγια : «Πελάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!» ΄ «Πελάτες όλου του κόσμου, αγανακτήστε!» και αν δεν διατίθεται πλέον η Πλατεία Συντάγματος κάποιο χώρο θα βρείτε. Οι καταναλωτές λοιπόν που εξέλεξαν αυτή την αλητοπαρέα των διανοητικά διαταραγμένων και των ερωτικά ανίκανων που προκαλούν διαρκώς στο κοινοβούλιο,  είναι τα παιδιά των «ανθρώπων» που παραβίασαν την είσοδο του Πολυτεχνείου ή τα παιδιά όσων επικρότησαν αυτό το γεγονός παρότι δεν ήσαν παρόντες. Ανάμεσα στους χειροκροτητές της εισβολής των στρατιωτικών της Χούντας στο Πολυτεχνείο, αλλά και στους σταθερούς υποστηριχτές της διακυβέρνησής της βρέθηκαν, δυστυχώς, και τα περισσότερα υψηλόβαθμα στελέχη της ελληνικής Εκκλησίας της εποχής. Ακόμα χειρότερα, σύμφωνα με μαρτυρίες βασανιζόμενων στο ΕΑΤ ΕΣΑ, ανάμεσα στους βασανιστές ήταν και ένας ρασοφόρος που αναγνωρίστηκε πως ήταν ο Μάκης Ψωμιάδης. Το άτομο αυτό -πρώην πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομάδας της ΑΕΚ που φυγοδικούσε εδώ και καιρό στα Σκόπια για οικονομικά και ποινικά αδικήματα- είχε φορέσει τα ράσα του πατέρα του που ήταν ιερέας και παρίστανε τον αυτόκλητο τιμωρό των αγωνιζόμενων Ελλήνων! 

     Η Εκκλησία λοιπόν -στη μεγάλη πλειοψηφία της- δε στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων στη διάρκεια της επταετίας (1967-1974). Παρότι τη στιγμή που εκδηλώθηκε το πραξικόπημα ήμουν 8 χρονών, πάντα αισθανόμουν τόσο αγανάκτηση όσο και πικρία που δε βρέθηκε ένας ιερέας να διαμαρτυρηθεί ή να ζητήσει συγγνώμη για τις αδυναμίες, τις παραλείψεις και τη συνολική συμπεριφορά των εκπροσώπων του Θεού προς τους αντιπροσώπους του λαού, σε εκείνη την περίοδο, αλλά έκανα λάθος ΄ υπήρξε τουλάχιστον ένας θαρραλέος παπάς που ύψωσε τη φωνή του και ζήτησε συγγνώμη για λογαριασμό άλλων, ανίκανων και ακατάλληλων να λειτουργούν κάτω από το ιερατικό σχήμα. Ο άνθρωπος αυτός λέγεται Γεώργιος Πυρουνάκης και λειτούργησε κυριολεκτικά και μεταφορικά ως εφημέριος του ιερού μητροπολιτικού ναού Αγίου Γεωργίου της Ελευσίνας.

     Είχα ακούσει για τον άνθρωπο, αλλά μόνο τα τελευταία χρόνια μπόρεσα να τον γνωρίσω μέσα από το αφιέρωμα της ΕΡΤ και πολύ πρόσφατα μέσα από τα «μικρά αγωνιστικά φύλλα» ΄ το περιοδικό που εξέδιδε στην ενορία του αλλά και στον Άγιο Στέφανο Αττικής, όπου είχε μετατεθεί -με δυσμενή μετάθεση - κατά τη διάρκεια της Επταετίας. Ο τόμος περιέχει τα τεύχη των περιοδικών που καλύπτουν την περίοδο από το 1974 έως το 1980 και είχε την καλοσύνη να μου τον χαρίσει ο γιός του κύριος Μπάμπης Πυρουνάκης, όταν του ζήτησα ένα βιβλίο για να γνωρίσω καλύτερα τον πατέρα του.

     Και, να ένα θαύμα μπροστά στα μάτια μου από την πρώτη σελίδα του βιβλίου^. ένας ιερέας που έζησε και πέθανε όρθιος -σαν τα δέντρα- όπως έλεγε συχνά η αείμνηστη μητέρα μου, ζήτησε συγνώμη για λογαριασμό των κρυμμένων, των προσκυνημένων και των ακατάλληλων να φορούν το ράσο ' ένας ιερέας ζητά συγχώρεση για την υστεροβουλία, τη δειλία, τη συμφεροντολογία αλλά και τον ατομικισμό όσων όφειλαν να ζητήσουν  συγγνώμη από τον Θεό για όσους βασανίστηκαν, έμειναν ανάπηροι, διώχθηκαν ή σκοτώθηκαν στη διάρκεια της Επταετίας. Ο πατέρας Πυρουνάκης απεβίωσε -σωματικά- στις 16 Μαΐου 1988.

     Έγραψα για πράγματα αν και δεν είχα αυτό το δικαίωμα ^. το έχουν όσοι «πράττουν»  και όσοι δεν αναπαύονται παρά μόνο όταν πεθάνουν ' ίσως και μετά από αυτό!  

Γιώργος Δημητρίου

ΝΤΡΕΠΟΜΑΙ

και ζητώ συγγνώμη από τα θύματα της εφτάχρονης τυραννίας του Τόπου μας, ως παπάς, για όσα δεν πράξαμε οι Ιερωμένοι, να τα σώσουμε από τα άγρια νύχια τους ^. και για την παράλειψη ακόμη να συμπαρασταθούμε στους πόνους και τους φόβους, που τους προκαλούσαν οι αδίστακτοι διώκτες τους. Έ π ρ ε π ε  κ α ι  μ π ο ρ ο ύ σ α μ ε !  Ούτε καν οι διαμαρτυρίες μας δεν διατυπώθηκαν επίσημα και διεθνώς, όπως κάνουν άλλες Εκκλησίες μη Ορθόδοξες σε παρόμοιες κακές περιστάσεις. Μα ούτε και τώρα που αποδείχνονται δικαστικώς τα άθλια και φρικιαστικά δεν εκφράζουμε τον αποτροπιασμό μας …. Και παραπονιόμαστε γιατί οι πιστοί - τα παιδιά μας, μας περιφρονούν και λένε τόσα σε βάρος μας άσχημα σχόλια!

     Οι απουσίες συνεχίζονται: Δεν περιζώσαμε τότε το Πολυτεχνείο για να εμποδίσουν τα ράσα μας τα τανκς … Εκείνες οι εκκλήσεις δεν μας καίνε; Γι’ αυτή την αμαρτία μας γιατί δεν κλαίμε; Και γιατί με τρίχινους σάκκους (όχι με χρυσούς) δεν πέφτουμε στα γόνατα στον ίδιο χώρο να ζητήσουμε το έλεος του Θεού και τη συγγνώμη του Λαού; Γιατί;

     Δεν είμαστε από το Λαό; Αυτή δεν είναι η αποστολή μας; Από πού βρήκαμε την υπόδειξη μόνο βασιλικά ή τυραννικά καθεστώτα να στηρίζουμε, να ευλογούμε, να ανεχόμαστε αδιαμαρτύρητα και να ορκίζουμε τους «άρχοντές» τους;

     Ν τ ρ έ π ο μ α ι . . .

                                                                                                                                                 ϯ  π. Γ.Π.

 

Πηγή : «Μικρά Αγωνιστικά Φύλλα» σ. 9
Μνημόσυνο Διομήδη Κομνηνού https://www.youtube.com/watch?v=UKXE1nU4O_w

Διαρροή εγκεφάλων vs κέρδος εγκεφάλων

 

What Is Brain Drain?

Η "διαρροή εγκεφάλων" είναι επίσης γνωστή ως «η πτήση του ανθρώπινου κεφαλαίου». Μπορεί απλά να οριστεί ως η μαζική αποδημία τεχνολογικά ικανών ανθρώπων από μια χώρα σε μιαν άλλη. Η διαρροή εγκεφάλων μπορεί να έχει πολλές αιτίες, για παράδειγμα, την πολιτική αστάθεια ενός έθνους, την έλλειψη ευκαιριών, τους κινδύνους βλάβης της υγείας, τις ατομικές συγκρούσεις κλπ. Η διαρροή εγκεφάλων μπορεί επίσης να ονομαστεί ως «πτήση του ανθρώπινου κεφαλαίου» επειδή  θυμίζει την περίπτωση της πτήσης κεφαλαίου, στην οποία εμπλέκεται η μαζική μετανάστευση οικονομικού κεφαλαίου.

Ο όρος ‘διαρροή εγκεφάλων’ έχει εισαχθεί μέσα από την παρατήρηση της αποδημίας διαφόρων τεχνολόγων, γιατρών και επιστημόνων από ποικίλες αναπτυσσόμενες χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης) προς περισσότερο αναπτυγμένες χώρες όπως οι Η.Π.Α.. Τώρα, αυτό το φαινόμενο της διαρροής εγκεφάλων έχει ένα συνδιαλεγόμενο αποτέλεσμα για μια χώρα στην οποία οι άνθρωποι μεταναστεύουν και η διαρροή εγκεφάλων από ένα έθνος γίνεται διαρροή κέρδους για μια συγκεκριμένη χώρα. Συνήθως όλες οι αναπτυσσόμενες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας,  υποφέρουν από διαρροή εγκεφάλων και οι αναπτυγμένες χώρες όπως η Η.Π.Α. αποκομίζουν κέρδος εγκεφάλων από αυτό το φαινόμενο.

Διαρροή εγκεφάλων από την Ευρώπη

Λίγα χρόνια πριν, η Ευρώπη ήταν μία από τις ακραίες πάσχουσες της διαρροής εγκεφάλων. Στην Ευρώπη η διαρροή εγκεφάλων συμβαίνει σε δύο στάδια. Πρώτα ήταν η μετανάστευση των εργαζομένων από την Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Ευρώπη προς την Δυτική Ευρώπη. Άλλο στάδιο της διαρροής εγκεφάλων ήταν η μετάβαση από τη Δυτική Ευρώπη προς τις ΗΠΑ. Όμως, αυτός ο κύκλος της μετανάστευσης γίνεται όλο και πιο αργός αυτές τις μέρες. Για να σταματήσει η διαρροή εγκεφάλων η κοινότητα της Ευρώπης ξεκίνησε επίσης μια  διάταξη που ονομάζεται "μπλε κάρτα" αντίστοιχη της πράσινης κάρτας εγκατάστασης των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα η ΕΕ γίνεται πολύ πιο υπεύθυνη για  τους μετανάστες από την Ασία στην τελευταία δεκαετία, προκειμένου να αντισταθμιστεί η διαρροή εγκεφάλων. Αλλά την ίδια στιγμή η ΕΕ ανησυχεί για τις επιπτώσεις του αλλοδαπού πληθυσμού στον πολιτισμό και το περιβάλλον της Ευρώπης, έτσι ώστε αυτές τις μέρες η ΕΕ υπονοεί κάποιους αυστηρούς κανόνες για τη ρύθμιση της ροής των μεταναστών.

Αφρική
Αυτή η ήπειρος έχει υποφέρει σε μέγιστο βαθμό, λόγω της διαρροής εγκεφάλων. Σύμφωνα με μια έρευνα, η Αιθιοπία έχασε το 75% των ειδικευμένων εργαζομένων της κατά τα έτη 1980-1991. Αυτή η μαζική μετανάστευση των ειδικευμένων εργαζομένων, δείχνει εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη της χώρας. Με παρόμοιο τρόπο η Κένυα και η Νιγηρία είναι επίσης μεγάλες πάσχουσες από τη διαρροή εγκεφάλων.

Μέση Ανατολή

Χώρες της Μέσης Ανατολής όπως το Ιράκ, το Ιράν κλπ. είναι επίσης οι κυριότερες που υφίστανται τα φαινόμενα της διαρροής εγκεφάλων. Η έλλειψη μερικών βασικών ευκολιών και υπηρεσιών είναι οι λόγοι για τη μαζική μετανάστευση από αυτές τις περιοχές. Η Δικτατορία, η τρομοκρατία και η ορθόδοξη στάση είναι βασικά εμπόδια για την ανάπτυξη αυτών των περιοχών.

Ασία

Χώρες όπως η Κίνα, το Πακιστάν, η Ρωσία και η Ινδία αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα από τη διαρροή εγκεφάλων. Η ανεργία, η έκρηξη του πληθυσμού και το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα είναι οι βασικοί λόγοι για τη μετανάστευση ειδικευμένων εργαζομένων από την Ασία. Σε χώρες όπως η Ινδία, το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές κλπ απόφοιτοι πανεπιστημίων, κάτοχοι μεταπτυχιακού τίτλου, έμπειροι και εξειδικευμένοι επαγγελματίες δεν αποκτούν αρκετές ευκαιρίες για να αναπτυχθούν και να επιτύχουν. Έτσι, ακολουθώντας τα όνειρα της ανάπτυξης οι επαγγελματίες αυτοί αφήνουν την πατρίδα τους σε αναζήτηση καλύτερου μέλλοντος, με αποτέλεσμα η διαρροή εγκεφάλων να είναι μια μεγάλη απώλεια για αυτές τις αναπτυσσόμενες χώρες.

[Διαρροή εγκεφάλων από την Αμερική

Την ίδια εποχή που ενισχύεται η κίνηση των επιστημόνων από αναπτυσσόμενες χώρες της νότιας Ευρώπης, της Ασίας ή της Αφρικής, συνεχίζεται η μετανάστευση τεχνολογικά ικανών στελεχών και από αναπτυγμένες χώρες όπως η Ινδία, η Κίνα, η Βραζιλία, η Ταϊβάν, η Κορέα, προς τις ΗΠΑ, τον Καναδά ή τη Βρετανία.  Παρατηρείται, ταυτόχρονα, ένα κίνημα αντίθετης κατεύθυνσης από τις ΗΠΑ προς τις αναπτυγμένες χώρες. Επιστήμονες που έχουν εκπαιδευτεί σε αμερικανικά πανεπιστήμια επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους, μόλις βρουν εκεί ικανοποιητικές ευκαιρίες απασχόλησης]. (Σε αυτή την κατηγορία επαναπατριζόμενων εκπαιδευμένων ανθρώπων, αναφέρεται το βίντεο της παρούσας ανάρτησης).

What is Brain Gain?

 

Από την άλλη πλευρά, το "κέρδος εγκεφάλων" είναι απλώς μια αντίρροπη κατάσταση προς τη διαρροή εγκεφάλων. Χώρες οι οποίες δέχονται ειδικευμένους εργαζόμενους είναι οι χώρες που κερδίζουν εγκεφάλους. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι χώρες αυτές έχουν εισροή εγκεφάλων, επειδή αυτά τα έθνη είναι πλούσια και έχουν προσφέρει αρκετές ευκαιρίες,  καλύτερες εγκαταστάσεις και ανετότερο τρόπο ζωής, σε τεχνολογικά ικανούς εργαζόμενους.

Συμπέρασμα
Για το ισοζύγιο της γνωσιακής (εγκεφαλικής) ενέργειας και για την κλιμακωτή ανάπτυξη του κόσμου, είναι πολύ σημαντικό να σταματήσουν τα φαινόμενα διαρροής εγκεφάλων. Αυτό θα βοηθήσει μια συγκεκριμένη χώρα -[όπως, για παράδειγμα, η Ελλάδα]- να χρησιμοποιήσει το σύνολο των ντόπιων ειδικευμένων πολιτών της για την ανάπτυξη και την εξάπλωση της ευημερίας της. Αλλά για να κρατήσει αυτούς τους ειδικευμένους εργαζόμενους στις μητρικές τους θέσεις, είναι επίσης σημαντικό να τους παρέχουν αρκετές ευκαιρίες εργασίας και τις  κατάλληλες εγκαταστάσεις διαβίωσης. Για το σκοπό αυτό, οι αναπτυγμένες χώρες πρέπει να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες με τα απαραίτητα χρήματα και πόρους, λαμβάνοντας πάντως υπόψη πως τα δάνεια με υψηλό επιτόκιο δεν εξυπηρετούν μακροπρόθεσμα τις φτωχότερες χώρες παρά μόνο τους δανειστές. Η οικονομική και κυρίως η τεχνολογική βοήθεια πρέπει να παρασχεθεί με τέτοιο κοινωνικό τρόπο, ώστε κάθε άνθρωπος αυτού του πλανήτη να μπορεί να έχει καλό βιοτικό επίπεδο και κάθε έθνος να μπορεί να εισαγάγει το ίδιο ως μια ανεπτυγμένη χώρα ειδικευμένους επιστήμονες.
Σε περιόδους κρίσης, όπως η παρούσα, που βιώνει η Ευρώπη και ο κόσμος, αναμένεται η συνέχιση της διαρροής εγκεφάλων από τις φτωχότερες προς τις πλούσιες χώρες και η αύξηση του κέρδους εγκεφάλων από τις τελευταίες.

Γιώργος Δημητρίου

Πηγή: http://www.thegeminigeek.com/what-is-brain-drain/